De Tweede Sekse blog

feminists of the world unite!



Sexism 2.0. Why Robocop and his friends should keep feminists awake.

Lady robotWhile artificial intelligence (AI) is becoming a part of everyone’s life whether that is at the office, at school or at home, few are those who question and care about the sources and possible impact of AI on our future generations. It is not the amount of blockbusters displaying apocalyptic scenes of humanoid robots taking over the world that is lacking, though none of them seem to tackle the possible challenge machines might represent in our struggle toward a more equal and humanist society. Recent studies however suggest the danger is real as they highlight AI tend to be sexist and racist[1] and besides the way robots act, the way they look and what they are created for also reflects and reinforces a stereotypical civilization.

Information processing programs at the basis of AI use algorithms to connect pieces of information and extract requested data. We are now all acquainted with the most common predictive search engines which use the same technique to answer all our questions. A very simple test in Google for example might give you an idea of how close-minded algorithms can be: when looking for images of a CEO, a Manager or a Doctor, the white male is obviously prominent while the role of teacher and secretary, according to Google, seems to be reserved to the white, good-looking female – not rarely with quite sexual features. When AI is constructed based on data which reflects our own unequal and stereotypical society, you basically program machines to learn our own biases. While in some cases researchers can no longer deny the problem and try to compensate this phenomenon, one could expect for most actors in this highly competitive industry not to care about the consequences of their programs as it would cost more time and money to do so and, especially, as most of the engineers (typically benefiting from socially dominant norms) developing those robots, do not feel concerned by potential biases which will de facto reinforce their own privileges. As machines learn and adapt from their original coding, they become less transparent and predictable which makes it difficult to keep track of the complex interactions of the original algorithms and data. You thus lose control pretty fast on the output and related actions of your revolutionary Android. Robots can’t learn instinctively and follow ethical rules as long as those are not programmed. They do not question themselves or remain open to change their “mental” constructions based on personal experiences. You can’t educate robots to obtain mentality changes but, at the same time, it seems like robots are increasingly going to “educate” future generations of humans and progressively replace them in decision making processes. If one does not pay attention on the potential biases AI assimilates by feeding it with stereotypical data, vicious circles are created in which human users receive the information, possibly without questioning it, and simply copy-paste it into the next generation of robots. When this is the case, you maintain – and through potential uncontrolled mechanisms – reinforce sexist ideas and misconceptions about all kinds of minorities which are not or much less present in the conception of AI. While we strive for a more equal society, computer sciences might consequently catch us up by creating a new generation of decision makers and masters which – instead of smoothing out stereotypes – enforces them.

Besides its sexist way of thinking, our humanoid robot-friend might as well become an enemy to women more then to men by the role he will be given. Potential competition of AI in the marketplace is a well-addressed issue so far and it is known that the risk is clearly higher for women. We might expect that the first industries, i.e. the service industries, to successfully embrace the use of robotics to replace their human resources will be those mainly employing women and, in Western countries, especially women with foreign backgrounds facing higher risks of precariousness.

In order to make robots more acceptable, they need to be more human-like. In our gendered societies this unfortunately means robots need to be gendered. Today, the typical gynoid (a humanoid robot that is gendered female) exhibits the most stereotypical characteristics of women one can imagine. And as this wasn’t enough, a new generation of “hot lady robots” are now becoming a serious trend. Just google it and you might well be surprised of the lack of creativity of our so-called computer engineering geniuses. The integration of human characteristics in robotics, disclosed a research paradigm known as the Computer Are Social Actors (CASA) theory which suggests that people react to computers and robots in a similar way they interact with other social entities[2]. In fact, several research studies have shown female robots are generally expected to be compliant, having communal personality traits, being more focused on humans then on themselves and thus, being at the service of their owner. Male robots, on the other hand, are more generally considered being able to control the environment, having, sometimes, more power than human beings. People tend to trust male robots (even if this is limited to a male voice) more when it comes to technical support as they are considered to be more intelligent and autonomous.  It needs no further explanation to imagine the damaging effect of enforcing these stereotypical concepts within computer engineering. Unfortunately, it seems like this is exactly what is happening. When developing service oriented programs and robots, female features (physical traits, voice,…) are often preferred while guard robots are typically represented through male features. Before we know, the robot community will bring us back to the ‘50s.

As daily interactions with humanoid robots are no longer fiction and we expect for those interactions to shape the way humans gather and process information becoming increasingly dependent of AI, it is time for us to give this issue more weight on the feminist agenda. Concretely, one should make sure to address the ethical risks of programming AI within standard training modules of computer science and engineering. Women should be increasingly represented within the area in order to assure a gender balance among the creators of our future. The same applies to minorities and less-privileged groups of our society. Laws and control-instances should be set up for AI to be screened and corrected for sexist, racist and other biases. All these measures should be self-evident as much as the need for awareness-raising among next generations for them to remain critical toward AI. The more humans will support equality, the more humanistic Robocop and his friends will be. However, time is running short as the first humanoid robots are standing at the door and might as well surpass our good intentions…

[1] See: “Bad News: Artificial Intelligence Is Racist, Too. By Stephanie Pappas In: Live Science Contributor. April 13, 2017.” and “Just like humans, artificial intelligence can be sexist and racist. On: http://www.wired.co.uk/article/machine-learning-bias-prejudice

[2] Tay B.T.C., Park, T., Jung Y., Wong A.H.Y. (2013). When Sterotypes Meet Robots: The Effect of Gender Stereotypes on People’s Acceptance of a Security Robot. In: Harris D. (eds) Engineering Psychology and Cognitive Egonomics. Understanding Human Cognition. EPCE 2013. Lecture Notes in Computer Science, vol 8019. Springer, Berlin, Heidelberg.


De feministische beweging in België vandaag: een scene report

mrr_368_cvr-300x390Vroeger schreef ik een klein riot grrrl zine met de naam Flapper Gathering. Ik amuseerde me toen met stukjes te schrijven over de feministische punkscene. Dit was een gewoonte in punkzines: bijvoorbeeld in het Amerikaanse zine Maximumrocknroll verschenen scene reports met wat er te beleven viel in de lokale punkgemeenschappen in verschillende landen, de bands die er waren, de zines die er geschreven werden, de distros en platenlabels, de collectieven die optredens organiseerden, de zaaltjes… Maar in Maximumrocknroll ging de aandacht vooral naar mannengroepen terwijl ik onvermoeibaar zocht naar de zeldzame vrouwenbands of feministische zines die bestonden in dit belgenlandje. Ik ontdekte dat ik niet de enige was die bezig was met punk en feminisme, hoewel dat vaak zo leek.

flapper%20gathering%201%20coverVia riot grrrl en feministische punk ben ik in de feministische beweging beland en begon ik daarin actiever te worden. Nu vind ik het nog steeds leuk om de (autonome) feministische beweging in kaart te brengen. Daarom leek het me een goed plan om daar een stukje over te schrijven op deze blog. In een eerdere tekst over strategie bedacht ik dat een soort databank met feministische projecten in België erg nuttig zou kunnen zijn. Dit “scene report” kan dan een begin zijn. Ik volg hierin voor een stuk de indeling van diezelfde tekst over wat er nodig is om een beweging op te bouwen en een revolutie te starten.

Continue reading “De feministische beweging in België vandaag: een scene report”

documentaire – Killing Us Softly

Killing Us Softly 4: Advertising’s Image of Women is een schitterende documentaire van Jean Kilbourne over seksistische reclame en de druk van de schoonheidsindustrie op vrouwen. De documentaire is interessant, kritisch, bevat een grote dosis humor en sluit goed aansluit bij de Reclaim the Media reeks die onlangs op deze blog verscheen. De eerste versie van Killing Us Softly verscheen in 1979, gevolgd door Still Killing Us Softly in 1987. Daarna kwam Killing Us Softly 3 en in 2010 werd de recentste versie uitgebracht.

Hier kan je Killing Us Softly 4 bekijken:

Deel 1


Deel 2


De voorganger, Killing Us Softly 3:


Reclaim the media! deel 1 – een inleiding tot feministische mediakritiek

Onderzoek naar seksisme in de media en het maken van alternatieve feministische media is voor mij cruciaal voor de feministische beweging. Vandaar deze driedelige reeks over mediakritiek en media-activisme. In dit eerste deel ga ik in op het seksisme in de media-inhoud. Seksisme in mediaorganisaties en -redacties komt in het tweede deel aan bod en in het derde deel – dit is het leukste deel vind ik – schrijf ik wat we kunnen doen om dit seksisme een halt toe te roepen.

Welke kritiek op media?

Media, het is een machtig middel om invloed uit te oefenen. De officiële pers en de reclame-industrie bepalen voor een groot stuk ons wereldbeeld en de publieke opinie. Van diezelfde pers wordt verondersteld dat ze neutraal en objectief de “feiten” weergeven, maar zijn ze echt wel zo ongebonden en ongekleurd? Wat op tv wordt gezegd en wat in de krant staat, wordt door velen als de waarheid gezien, maar is het niet slechts een subjectieve visie en door context bepaalde mening? Journalistes en mediamakersters [1] worden als belangeloze expertes en betrouwbare bronnen gezien, maar wie spreekt/schrijft er eigenlijk en worden alle stemmen gehoord? Wie en wat komt aan bod en wie en wat wordt geweerd of genegeerd? Zijn de media een spiegel en/of een motor van de constructie van normen en waarden van een maatschappij?

Activistes uit allerlei sociale bewegingen hebben kritiek hebben op de mainstream media en wijzen op haar verrechtsing, commerciële belangen en eenzijdigheid (soms zelfs verdoezeling en misinterpretatie van de feiten) [2]. Ook op vlak van gender zijn de standpunten die we tegenkomen in de pers en reclame conservatief en patriarchaal. Daarom zijn ook feministes bezig met mediakritiek.

Continue reading “Reclaim the media! deel 1 – een inleiding tot feministische mediakritiek”

Boekrecensie – Reclaiming The F-Word

Wil je veel uitgebreide argumenten op een rijtje waarom feminisme nodig is? Of bewijzen voor hoe levendig & kicking de feministische beweging (nog steeds) is? Wil je weten waar de feministische beweging vandaag de dag allemaal mee bezig is? Het boek Reclaiming The F-word: the New Feminist Movement van Catherine Redfern en Kristin Aune helpt je uit de nood en doet nog veel meer dan dat!

Een boek dat spreekt over “the NEW feminist movement”, maakt mij lichtjes argwanend. Waarom de nieuwe feministische beweging? Wat is er met de “oude” gebeurt? Is die niet meer goed genoeg, niet meer interessant genoeg, of bestaat ze helemaal niet meer? Willen de schrijfsters zich afzetten tegen oudere generaties en voorgaande golven? Gelukkig stellen Redfern en Aune mij gerust met hun uitleg:

This isn’t going to be one of those ‘new feminist’ books that reiterate negative stereotypes about 1970s’ feminism and position younger feminists in opposition to it. We’re not interested in pushing forward a hip, ‘fashionable’ kind of feminism.

Ze willen dus gewoon focussen op het feminisme dat vandaag de dag actief is, aangezien zij een heropmars merken van feministisch activisme, vooral onder jonge vrouwen.

Continue reading “Boekrecensie – Reclaiming The F-Word”

Queer: een vreemd en leuk speelbeest

Het vorige stuk ging over feminisme en queer-activisme, maar ging niet in op wat ‘queer’ precies is. Ik was even uit het oog verloren dat niet iedereen daar vertrouwd mee is! Hieronder daarom een korte introductie.

De oorspronkelijke betekenis van ‘queer’ is ‘vreemd, bizar’. Het was ook stigmatiserend tegenover homomannen, een scheldwoord zoals het Nederlandse ‘flikker’. Hier en daar wordt het nog in die zin gebruikt. In de jaren negentig is er echter een beweging ontstaan die het woord een nieuwe betekenis heeft gegeven. Een aantal academici heeft zich toegelegd op de ontwikkeling van een ‘queer theory’, en daarnaast is er wereldwijd een vrij ondergrondse queer scene onstaan, die enigszins gelinkt is aan het anarchisme, de punk-scene, en de beweging van trans’- en interseksmensen.

Binnen de queerbeweging vinden mensen elkaar terug die erkennen dat er onderdrukking schuilt in het opdelen van mensen in mannen en vrouwen, maar ook in hetero’s en holebi’s. Continue reading “Queer: een vreemd en leuk speelbeest”

Machtstechnieken tegengaan – master suppression techniques

1 - Onzichtbaar maken

Ooit al iemands mening onderuit gehaald door ermee te lachen (en je achteraf schuldig gevoeld)? Of zelf uitgelachen geweest en je dom gevoeld? Ooit al vergeleken geweest met een dier (kip, domme geit, onnozel kalf, venijnige slang), ooit al ontdekt dat voor de vergadering eigenlijk alles al besloten was? Ooit te horen gekregen dat je een slechte moeder / werkster / vrouw was, gemerkt dat je kritiek kreeg wat je ook deed? Ooit je ongemakkelijk gevoeld in een groep zonder goed te weten waarom? Welkom in de wereld van de machtstechnieken.

Deze technieken zijn extreem schadelijk voor de goede werking van een groep, iedereen gebruikt ze en sommige mensen gebruiken ze zelfs doelbewust om anderen onderuit te halen en hun eigen grote gelijk te laten zegevieren. Het effect van deze technieken is het in stand houden van onderdrukking en minderheidsgroepen of sociaal minder sterke personen het zwijgen opleggen.

Het goede nieuws is dat dit aan te pakken valt – langzaam en met veel goeie wil van alle kanten. Nog goed nieuws is dat je ook anderen kan helpen voor hun mening op te komen. Slecht nieuws is dat deze gewoontes niet gemakkelijk af te leren zijn – van zodra je die machtstechnieken leert herkennen ga je wel herkennen dat je ze zelf regelmatig gebruikt – alvast een eerste stap naar verbetering…

Workshop master suppression techniques

2 - Belachelijk maken

Zelf heb ik voor het eerst een workshop over dit soort machtstechnieken gevolgd in Spanje in 2008, op een links jongerenkamp. De onderstaande tekst is dus met veel dank aan de Deense feministes die die workshop hebben gegeven en hun teksten beschikbaar hebben gesteld. De workshop is gebaseerd op onderzoek van Berit Ås, een Noorse feministe. De foto’s van de op het kamp gebruikte “papieren slides” zijn met dank aan Obscura.

De workshop draait rond het gebruik van macht in sociale interacties. Macht bestaat niet alleen officieel (titels zoals manager, directeur, etc) maar ook informeel in sociale structuren. Die macht is er altijd, het is dus nuttig om daarvan bewust te zijn. Als er pogingen zijn om die macht te misbruiken om anderen te onderdrukken, kunnen we die leren herkennen en daartegen reageren.

De onderdrukkingstechnieken die we gaan zien, worden op veel verschillende manieren gebruikt. Mannen gebruiken ze vaak op vrouwen, maar ook meer ervaren en/of oudere mensen op minder ervaren en/of jongere mensen, enzoverder (merk de analogie op met de lijnen van kruispuntdenken).

Het nut van deze technieken te leren herkennen is dus niet om een soort oorlog tegen mannen of ouderen of meer ervaren personen te ontketenen. Het nut is om ze te leren herkennen en tegengaan om zo te zorgen voor een meer democratische organisatie waar de bijdragen van iedereen kunnen gehoord en gewaardeerd worden.

Continue reading “Machtstechnieken tegengaan – master suppression techniques”

Gender en kunst 1: vergeten vrouwen in de kunstgeschiedenis

Zijn er geen Grote Kunstenaressen in de Westerse Geschiedenis? [1] Of worden ze verzwegen? Zijn de enige vrouwen die iets met kunst te maken hebben of hadden de naaktmodellen en muzen die afgebeeld zijn in de schilderijen en beelden? [2] Was kunst door vrouwen gemaakt per definitie “craft” [3], een als minderwaardig beschouwde ambacht, handwerk of decoratie? Hoe zit het met kunst gemaakt door zwarte vrouwen en migrantes en met niet-westerse kunst?

zelfportret - Rachel Baes

Sinds de tweede feministische golf begonnen verschillende feministische kunsthistorici, kunsttheoretici en onderzoeksters vrouwelijke kunstenaressen uit de voorbije eeuwen figuurlijk op te graven en te herontdekken. Want ja, vrouwen die kunst maken hebben wel degelijk bestaan. Sommigen waren zelfs heel succesvol in hun tijd, ondanks het feit dat vrouwen het in de maatschappij en in de kunstwereld veel moeilijker hadden en nauwelijks kansen kregen om kunst te maken en te tonen. Door de patriarchale geschiedschrijving zijn deze kunstenaressen ook nog eens uit het door mannen gedomineerde en geschreven canon verdwenen. Zo zijn ze uit onze collectieve geheugens gewist en vergeten. Daarom blijft het nodig om over deze kunstenaressen te leren en te lezen en vandaar deze blogtekst. Blanke mannen hebben steeds kunstgeschiedenis geschreven, van Vasari tot nu. Dit had tot gevolg dat enkel de blanke mannelijke blik gold en alleen de blanke mannelijke stem gehoord werd. Gelukkig begon dit wat te veranderen sinds de tweede feministische golf, maar een kritische feministische stem blijft noodzakelijk om genderevenwicht te eisen.

In de vorige eeuwen – en waarschijnlijk nu nog – worden kunstenaressen geacht de regels, stijl, concepten en stromingen van hun blanke mannelijke collega’s te volgen. Als ze niet in het hokje van door mannen bepaalde kunst passen, worden ze niet aanvaard. Veel succesvolle kunstenaressen in de voorbije eeuwen slaagden er dan ook goed in om “mannelijke” kunst te maken. Daarvoor werden ze geprezen, want ja, “mannelijke” kunst was “echte” kunst (en werd/wordt gewoon “kunst” genoemd). Dit leidde ook tot vergissingen van kunsthistorici die de werken van deze kunstenaressen later toeschreven aan mannelijke tijdgenoten (zoals bij Judith Leyster, van wie eerst gedacht werd dat bepaalde van haar schilderijen van de hand van Frans Hals waren, eveneens actief in de 17de eeuw in Nederland).

Continue reading “Gender en kunst 1: vergeten vrouwen in de kunstgeschiedenis”

archieven en informatie

Boeken en historische documenten komen goed van pas als je bijvoorbeeld onderzoek wil doen naar feministische groepen of over feministische theorie wil schrijven voor een blog zoals deze. Tikara en ik duiken graag in feministische archieven en bibliotheken. We zijn dol op boeken en oude documenten en leren graag bij over de feministische groepen en activistes die ons zijn voorgegaan. Enkele van de archieven en bibliotheken op mijn verlanglijstje heb ik al bezocht zoals RoSa, AVG-Carhif, Amazone en de infotheek in Gent en Leuven. Ook op internet is er veel informatie te vinden. Veel oude teksten en foto’s zijn ondertussen gedigitaliseerd.

Hieronder vind je een lijst van feministische archieven en bibliotheken, sommigen digitaal en anderen met een voordeur en boekenrekken. Als je dus iets wil lezen of schrijven i.v.m. feminisme, dan kan het zeker helpen om deze documentatiecentra en websites te raadplegen.

oude collectie van Women's Library in Glasgow

Archieven en bibliotheken

Aletta (vroeger IIAV): Instituut voor Vrouwengeschiedenis in Amsterdam, pas hernoemd naar Aletta Jacobs en met een gloednieuwe website.

Amazone: Gebouw in Brussel waarin veel feministische organisaties huizen. Amazone zelf heeft een eigen documentatiecentrum met eerder recent materiaal.

Continue reading “archieven en informatie”

Een WordPress.com website.

Omhoog ↑