Zoeken

De Tweede Sekse

Solidariteit werkt!

Categorie

Theorie

Zelfgemaakte alternatieve media als activisme: de rol van zines in feminisme

Zines hebben een lange traditie als rebelse en subversieve boekjes of magazines voor en door gemarginaliseerde groepen, met o.a. invloeden van dada, free press, poetry chapbooks, punk, tweede golf feminisme, anarchisme en science-fiction fanzines vanaf de jaren ’30. Ook al zijn zines gekopieerde papieren publicaties, toch worden ze nog steeds volop gemaakt in het digitale tijdperk waarin we nu leven. Ik interviewde recent een twintigtal zinemaak-st-ers voor onderzoek over zines en daaruit kwamen allerlei motivatieredenen waarom er vandaag de dag nog zulke boekjes worden gemaakt. Zowel het tactiele als het therapeutische van deze publicaties werden aangehaald en er werd de nadruk gelegd op hun activistisch potentieel. Maar waarom en op welke manier zijn zines dan nuttig voor activisme en meerbepaald feministisch activisme?

Continue reading “Zelfgemaakte alternatieve media als activisme: de rol van zines in feminisme”

Advertenties

Throwback Thursday – feministische stromingen

throwback thursdayVoor onze nieuwe reeks genaamd Throwback Thursday waarbij we oude artikels opnieuw onder de aandacht brengen, kozen we deze keer voor een tekst over feministische stromingen. Deze tekst toont de variatie in visies die bestaan in de feministische beweging.

Toch moeten we even opmerken dat hier slechts een greep uit de verschillende feministische stromingen wordt toegelicht. Elders op deze blog kan je ook over andere stromingen lezen en we zijn van plan over nog meer te schrijven over de ideeën die leven binnen het feminisme.

Veel leesplezier!

Feministische stromingen – een overzicht

Feminisme kan ongelofelijk interessant, mooi, bevrijdend zijn en geweldige nieuwe inzichten bijbrengen over jezelf, de maatschappij en hoe die te veranderen. Maar het niveau van kennis over feminisme is vaak erg laag – logisch gezien er weinig feministische informatie beschikbaar is en de mainstream sterk antifeministisch bezig is. Ik zie vaak nog heel wat verwarring over zaken zoals feministische stromingen. Daarom alvast dit eerste overzicht. Het gaat zeker niet lukken om alles perfect te plaatsen en beschrijven, maar hopelijk helpt het toch wat 🙂 Without further ado…

Continue reading “Throwback Thursday – feministische stromingen”

Reclaim the Media! deel 2 – wie spreekt?

Deel 1 over seksistische media-inhoud

Uitsluiting, diversiteit en democratisering

Seksisme in media kan vanalles betekenen. Buiten kritisch zijn om wat we te zien en te horen krijgen in de media (= alle soorten media, zowel mainstream als alternatieve), zijn er nog enkele vragen die we kunnen stellen: Wie maakt media? Wie krijgt een forum om te spreken en schrijven? Wie financiert de media? Wie beslist wat we te horen, te lezen en te zien krijgen? Het antwoord daarop is (helaas nog steeds) dat de media-industrie een mannenbastion blijkt te zijn: het zijn voornamelijk mannen die eigenaar zijn, produceren, beslissen en aan het woord komen.

En waar zitten de vrouwen? De situatie is een beetje vergelijkbaar met het citaat van de Guerrilla Girls over de kunstwereld: “do women have to get naked to get into the museums”? Vrouwen worden wel getoond (meestal op een specifieke seksistische manier, als object om producten of magazines te verkopen, om naar te gapen, zolang ze maar niks zeggen), maar hoeveel regisseuses, hoeveel journalistes, hoeveel radioprogrammeuses, hoeveel hoofdredactrices zijn er aan het werk? Hoeveel vrouwen zijn er die de inhoud van de media mee bepalen of creëren?

Het is niet moeilijk om het gender(on)evenwicht van mediaorganisaties na te gaan: tellen maar! Hoeveel vrouwelijke journalisten zijn er en hoeveel mannelijke? Hoeveel vrouwen in invloedrijke posities in redacties en hoeveel mannelijke? Behandelen de vrouwen enkel de “typisch vrouwelijke” onderwerpen en de mannen de “algemene”? Hoe vaak worden vrouwen als experte geïnterviewd en waarover? Hierover is veel onderzoek gedaan en de resultaten zijn steeds bedroevend… (Zie o.a. Het boek Women & Media: a Critical Introduction door Byerly en Ross, 2006)

Continue reading “Reclaim the Media! deel 2 – wie spreekt?”

Reclaim the media! deel 1 – een inleiding tot feministische mediakritiek

Onderzoek naar seksisme in de media en het maken van alternatieve feministische media is voor mij cruciaal voor de feministische beweging. Vandaar deze driedelige reeks over mediakritiek en media-activisme. In dit eerste deel ga ik in op het seksisme in de media-inhoud. Seksisme in mediaorganisaties en -redacties komt in het tweede deel aan bod en in het derde deel – dit is het leukste deel vind ik – schrijf ik wat we kunnen doen om dit seksisme een halt toe te roepen.

Welke kritiek op media?

Media, het is een machtig middel om invloed uit te oefenen. De officiële pers en de reclame-industrie bepalen voor een groot stuk ons wereldbeeld en de publieke opinie. Van diezelfde pers wordt verondersteld dat ze neutraal en objectief de “feiten” weergeven, maar zijn ze echt wel zo ongebonden en ongekleurd? Wat op tv wordt gezegd en wat in de krant staat, wordt door velen als de waarheid gezien, maar is het niet slechts een subjectieve visie en door context bepaalde mening? Journalistes en mediamakersters [1] worden als belangeloze expertes en betrouwbare bronnen gezien, maar wie spreekt/schrijft er eigenlijk en worden alle stemmen gehoord? Wie en wat komt aan bod en wie en wat wordt geweerd of genegeerd? Zijn de media een spiegel en/of een motor van de constructie van normen en waarden van een maatschappij?

Activistes uit allerlei sociale bewegingen hebben kritiek hebben op de mainstream media en wijzen op haar verrechtsing, commerciële belangen en eenzijdigheid (soms zelfs verdoezeling en misinterpretatie van de feiten) [2]. Ook op vlak van gender zijn de standpunten die we tegenkomen in de pers en reclame conservatief en patriarchaal. Daarom zijn ook feministes bezig met mediakritiek.

Continue reading “Reclaim the media! deel 1 – een inleiding tot feministische mediakritiek”

Elitisme en uitsluiting in postmoderne feministische teksten

Hoe postmoderne queer/feministische theorie leidt tot uitsluiting, vervreemding en elitisme

Eerst en vooral wil ik duidelijk maken dat deze tekst niet bedoeld is om feminisme of queertheorie te veroordelen, maar om de taal en toegankelijkheid van een groot deel van de hedendaagse theoretische queerfeministische publicaties in vraag te stellen en te bekritiseren. Ik ben zelf een feministe en ik heb veel gehad aan zowel de theorie als de praktijk van het feminisme. De geweldige analyses in feministische en queer teksten en de manieren van samenwerken en actievoeren geven me kracht en inspiratie. Maar des te meer ben ik teleurgesteld door het elitisme van een groot deel van de huidige theoretische publicaties.

Omgaan met problemen van uitsluiting, elitair gedrag en machtsstructuren is altijd een belangrijk onderwerp geweest in de feministische beweging. Formele leidsterschapsposities waren not done in collectieven in de tweede golf omdat feministes de hiërarchieën en ongelijkheden van de door mannen gedomineerde maatschappij niet wilden overnemen, maar toch ontstonden er informele elites en door de media aangeduide woordvoersters [1]. Zowel in informele als in formeel gestructureerde organisaties hadden bepaalde (groepen van) vrouwen meer macht en ze hebben die macht gebruikt – bewust of niet, gewild of niet – om anderen uit te sluiten, te vervreemden of te domineren. Wie spreekt, wie publiceert, en wie representeren zij? Wie wordt tot stilte gebracht, wie wordt gemarginaliseerd, wie heeft niks te zeggen? (Zie ook: blogtekst over machtstechnieken) Doorheen de feministische geschiedenis kunnen we bepaalde groepen van vrouwen zien, bijvoorbeeld lesbiennes (“the lavender menace”), zwarte vrouwen, arme vrouwen of vrouwen van lagere klassen en transvrouwen die vochten voor inclusie. Ableisme – onderdrukking op basis van handicap – en ageisme – onderdrukking op basis van leeftijd – hebben geleid tot uitsluiting en ongelijke machtsrelaties in de feministische beweging, ook al waren feministes er in theorie tegen en wilden ze iedere vrouw verwelkomen en omarmen. (Zie ook: blogtekst over zelfkritiek en privileges)

Continue reading “Elitisme en uitsluiting in postmoderne feministische teksten”

Enkele dingen die we nodig hebben voor een revolutie (Strategie deel 1)

FEMINISME EN ACTIVISME

40 jaar na de eerste Dolle Mina actie in België (1970), 38 jaar na de eerste Nationale Vrouwendag (1972), 36 jaar na de opening van de eerste vrouwenhuizen (1974), 33 jaar na het ontstaan van de fem-socbeweging (1977), 13 jaar na de oprichting van FAM (1997), 2 jaar na de oprichting van FEL (2008) en 2 jaar na de start van deze blog (2008)… [1] Er is heel wat georganiseerd en actie gevoerd door feministes in de afgelopen 50 jaar. Maar nu is het tijd om vooruit te kijken. Waar staan we op dit moment? Hoe gaan we verder? En wat hebben we daarvoor nodig?

In mijn boekenkast ligt een handvol activistenhandleidingen, meestal uit anarchistische hoek. Kan de feministische beweging daar iets mee? Of focussen we beter op lobbywerk en gelijke kanseninstituten? Willen we een radicale omslag of kleine veranderingen in de marge? Willen we een autonome beweging door een brede basis gedragen of enkele professionele specialistes (politicae, universitaire onderzoeksters) die voor ons het werk gaan doen? Tegenwoordig lijkt de feministische “beweging” vooral te bestaan uit ontoegankelijk genderstudiesonderzoek en ongevaarlijk gelijke kansenbeleid. Ik ben voor het uitbouwen van een radicale beweging waarin iedereen kan deelnemen en voor collectieve actie om een vloedgolf te veroorzaken die onze samenleving grondig verandert. Het feministisch activisme uit de jaren ’60, ’70 en ’80 is voor mij een inspiratiebron aangezien vrouwen toen zelf aan de slag gingen om de wereld feministischer te maken. Ik wil leren uit de ervaringen van voorgaande generaties feministes om te weten welke strategieën werken en om de fouten uit het verleden te vermijden. Gedaan met de kleine golfjes die gevolgd worden door backlashes, tijd voor een overstroming!

STRATEGIE EN REVOLUTIE

Tijdens de Nationale Vrouwendag van dit jaar (11 november 2010) zal er gediscussieerd worden over de staat van de huidige vrouwenbeweging en over strategieën. Hoe bereiken we meer mensen? Hoe bereiken we ons doel? Hoe werken we samen en met wie? Wat is de rol van mannen? Het leek me een goede gelegenheid om zelf eens na te denken over strategieën, actiemethoden en organisatiestructuren. Geïnspireerd door het aanbod aan ideeën en alternatieven uit radicale activistenhandleidingen en gesprekken met andere feministes heb ik mij gewaagd aan het samenstellen van een lijst van 10 praktische tips. Deze voorwaarden of benodigheden zijn volgens mij noodzakelijk als we willen dat de feministische beweging groeit en bloeit.

Continue reading “Enkele dingen die we nodig hebben voor een revolutie (Strategie deel 1)”

Queer: een vreemd en leuk speelbeest

Het vorige stuk ging over feminisme en queer-activisme, maar ging niet in op wat ‘queer’ precies is. Ik was even uit het oog verloren dat niet iedereen daar vertrouwd mee is! Hieronder daarom een korte introductie.

De oorspronkelijke betekenis van ‘queer’ is ‘vreemd, bizar’. Het was ook stigmatiserend tegenover homomannen, een scheldwoord zoals het Nederlandse ‘flikker’. Hier en daar wordt het nog in die zin gebruikt. In de jaren negentig is er echter een beweging ontstaan die het woord een nieuwe betekenis heeft gegeven. Een aantal academici heeft zich toegelegd op de ontwikkeling van een ‘queer theory’, en daarnaast is er wereldwijd een vrij ondergrondse queer scene onstaan, die enigszins gelinkt is aan het anarchisme, de punk-scene, en de beweging van trans’- en interseksmensen.

Binnen de queerbeweging vinden mensen elkaar terug die erkennen dat er onderdrukking schuilt in het opdelen van mensen in mannen en vrouwen, maar ook in hetero’s en holebi’s. Continue reading “Queer: een vreemd en leuk speelbeest”

Blog woensdag – Shakesville

then the opportunity will come and the dead poet who was Shakespeare’s sister will put on the body which she has laid down

—Virginia Woolf, A Room of One’s Own

There is no day, no hour, no single breath drawn or exhaled in an entire lifetime, free of misogyny for Shakespeare’s Sister.

I cannot walk away from misogyny for a moment, and so I cannot for a moment walk away from feminism, either. I cannot set it aside any more than I can set aside my womanhood. No—I will not. The choice is mine, and I choose to face the world equipped at all times with the only tool of self-defense I have against inequality. Feminism is my sword and my shield, which I carry because the world is hostile to me, not the other way around.

—Melissa McEwan, I Am Shakespeare’s Sister

Melissa McEwan begon met een blog die ze de titel Shakespeare’s sister gaf. Nu er veel verschillende schrijvers en schrijfsters op de blog zitten is die hernoemd naar Shakesville. De site is nogal druk en heel populair, het is dan ook eerder een leuke online leefgemeenschap in plaats van een blog met wat teksten. Er wordt over feminisme gediscussieerd, over de Amerikaanse politiek, queeractivisme, favoriete series en eten… Wat ik leuk vind is dat de blog een heel veilige omgeving is, je merkt dat en het wordt ook expliciet gemaakt. Net zoals het weren van haatdragende “humor”, zoals op deze blog ook al over geschreven is. Shakesville is op z’n eentje verantwoordelijk voor veel van m’n feministische opvoeding… er zijn eigenlijk best veel goeie feministische blogs, nog maar een teken dat de door de malestream media uitgeroepen “dood van het feminisme” toch niet juist is… Zoals al gezegd, tijd voor een grote overstroming 🙂

Whether something is sexist (be it a word, a consumable item, a practice, or anything else) is neither dependent on how it is intended nor how it is received, but on whether it serves to convey sexism, which itself is determined by its alignment with existent patterns.

Shakesville heeft een reeks basisartikels over feminisme die werkelijk fantastisch zijn. McEwan’s tekst over het idee dat seksisme objectief is, waarin ze een en ander probeert voorstelbaar te maken aan de hand van de film The Matrix, zou eigenlijk verplicht leesvoer moeten zijn voor… wel, iedereen eigenlijk. What angry men can learn from girls and queers, On men being part of the solution, en nog veel meer. Lezen, lezen, lezen tot je in slaap valt achter je scherm – geloof me, iets beters heb je niet te doen. Behalve je job opzeggen en dan de feministische revolutie gaan voeren natuurlijk!

Ze schrijft ook op een heel mooie en open manier over haar ervaringen. Veel van die ervaringen zijn hele gruwelijk, zoals wanneer ze vertelt over het seksueel geweld dat ze meegemaakt heeft. Ze heeft een goed stuk “Rape Culture 101” dat heel wat uit de doeken doet over de wereld waarin we nu leven.

Verder interessant; zoals ikzelf ook van mening ben – ik heb het waarschijnlijk van haar geleerd – vind Melissa McEwan dat seksisme een objectief waarneembaar feit is, dat je kan proberen opsporen door patroonherkenning. Eén fout grapje registreert niet op een radar, maar duizenden foute grapjes wel. Daarom houdt ze ook reeksen bij van problemen, zoals de assvertising, impossibly beautiful, today in disembodied thingsrape is hilarious, en meer. De grapjes zijn minder grappig als je ze in hun brede context ziet van een cultuur doordrongen van vrouwenhaat en objectificatie.

Medeblogster SugarLeigh vertelt over (trigger warning bij dit stuk) haar ervaringen met “het was net geen …” (lessons from a rape culture).Het stuk is gruwelijk pijnlijk en onthullend, in essentie is het een soort feministische terugblik op een aantal “twijfelachtige” ervaringen van haar van vroeger, wat mensen wel eens “gray rape” noemen (een zeer problematische term trouwens).

Ook interessant is bijvoorbeeld het stuk met vijf redenen waarom zelfverdediging geen oplossing is (ze is trouwens zeker geen tegenstander van zelfverdediging, ik ben zelf grote voorstander en vind  hopelijk binnenkort tijd om daarover te schrijven…).

Go read!

Machtstechnieken tegengaan – master suppression techniques

1 - Onzichtbaar maken

Ooit al iemands mening onderuit gehaald door ermee te lachen (en je achteraf schuldig gevoeld)? Of zelf uitgelachen geweest en je dom gevoeld? Ooit al vergeleken geweest met een dier (kip, domme geit, onnozel kalf, venijnige slang), ooit al ontdekt dat voor de vergadering eigenlijk alles al besloten was? Ooit te horen gekregen dat je een slechte moeder / werkster / vrouw was, gemerkt dat je kritiek kreeg wat je ook deed? Ooit je ongemakkelijk gevoeld in een groep zonder goed te weten waarom? Welkom in de wereld van de machtstechnieken.

Deze technieken zijn extreem schadelijk voor de goede werking van een groep, iedereen gebruikt ze en sommige mensen gebruiken ze zelfs doelbewust om anderen onderuit te halen en hun eigen grote gelijk te laten zegevieren. Het effect van deze technieken is het in stand houden van onderdrukking en minderheidsgroepen of sociaal minder sterke personen het zwijgen opleggen.

Het goede nieuws is dat dit aan te pakken valt – langzaam en met veel goeie wil van alle kanten. Nog goed nieuws is dat je ook anderen kan helpen voor hun mening op te komen. Slecht nieuws is dat deze gewoontes niet gemakkelijk af te leren zijn – van zodra je die machtstechnieken leert herkennen ga je wel herkennen dat je ze zelf regelmatig gebruikt – alvast een eerste stap naar verbetering…

Workshop master suppression techniques

2 - Belachelijk maken

Zelf heb ik voor het eerst een workshop over dit soort machtstechnieken gevolgd in Spanje in 2008, op een links jongerenkamp. De onderstaande tekst is dus met veel dank aan de Deense feministes die die workshop hebben gegeven en hun teksten beschikbaar hebben gesteld. De workshop is gebaseerd op onderzoek van Berit Ås, een Noorse feministe. De foto’s van de op het kamp gebruikte “papieren slides” zijn met dank aan Obscura.

De workshop draait rond het gebruik van macht in sociale interacties. Macht bestaat niet alleen officieel (titels zoals manager, directeur, etc) maar ook informeel in sociale structuren. Die macht is er altijd, het is dus nuttig om daarvan bewust te zijn. Als er pogingen zijn om die macht te misbruiken om anderen te onderdrukken, kunnen we die leren herkennen en daartegen reageren.

De onderdrukkingstechnieken die we gaan zien, worden op veel verschillende manieren gebruikt. Mannen gebruiken ze vaak op vrouwen, maar ook meer ervaren en/of oudere mensen op minder ervaren en/of jongere mensen, enzoverder (merk de analogie op met de lijnen van kruispuntdenken).

Het nut van deze technieken te leren herkennen is dus niet om een soort oorlog tegen mannen of ouderen of meer ervaren personen te ontketenen. Het nut is om ze te leren herkennen en tegengaan om zo te zorgen voor een meer democratische organisatie waar de bijdragen van iedereen kunnen gehoord en gewaardeerd worden.

Continue reading “Machtstechnieken tegengaan – master suppression techniques”

Moederschap of carrière? Een valse tegenstelling?

Zelf ben ik (nog) geen moeder, noch carrièrevrouw. En toch ben ik enorm gefrustreerd door de discussies en conflicten hierover. Frustratie, dat leidt wel eens tot feministische mijmeringen… Wat zit me precies dwars? Ik ga twee teksten kritisch bekijken en tegen elkaar afzetten, in de hoop dat het een betere synthese oplevert en argumenteren dat de keuze tussen moederschap of carrière een valse tegenstelling is of toch zou moeten zijn.

Onlangs verscheen er een interview met de Franse schrijfster Elisabeth Badinter in De Standaard. Er verscheen ook een reactie hierop van Bieke Purnelle van La Leche League (LLL, een internationale organisatie die borstvoeding promoot en ondersteunt). Ik had ook andere teksten kunnen kiezen [1], maar deze bevatten tal van elementen die je regelmatig hoort opduiken in het debat.

Elisabeth Badinter, die in Frankrijk veel stof heeft doen opwaaien met o.a. haar boek “De mythe van de moederliefde” waarschuwt voor een nieuwe reactionaire wind, een stroming die ervoor wil zorgen dat vrouwen terugkomen op hun “natuurlijke plaats”: thuis en zogend. Volgens haar heeft er een stille revolutie plaatsgevonden waardoor moeders steeds meer wordt aangeraden om thuis te blijven en de perfecte moeder te zijn, er altijd te zijn voor hun kind en zichzelf op de tweede plaats te zetten. Het kind primeert, de vrouw is daaraan ondergeschikt.

Bieke Purnelle van de LLL argumenteert op haar blog dat Badinter een anti-moeder carrièrefeministe is, zoals de Nederlandse Heleen Mees. Vrouwen mógen niet thuisblijven van feministes, is haar idee. Ze argumenteert dat Noorwegen bijvoorbeeld een heel geëmancipeerd land is waar vrouwen minstens een jaar bevallingsverlof krijgen en massaal uit vrije wil borstvoeding geven. 99% van de moeders daar geeft borstvoeding, een cijfer dat Badinter dan net omgekeerd interpreteert, zij stelt dat dat getal zo ongelofelijk hoog is dat dat wel moet komen door sociale druk en overheidsinitiatieven.

Continue reading “Moederschap of carrière? Een valse tegenstelling?”

archieven en informatie

Boeken en historische documenten komen goed van pas als je bijvoorbeeld onderzoek wil doen naar feministische groepen of over feministische theorie wil schrijven voor een blog zoals deze. Tikara en ik duiken graag in feministische archieven en bibliotheken. We zijn dol op boeken en oude documenten en leren graag bij over de feministische groepen en activistes die ons zijn voorgegaan. Enkele van de archieven en bibliotheken op mijn verlanglijstje heb ik al bezocht zoals RoSa, AVG-Carhif, Amazone en de infotheek in Gent en Leuven. Ook op internet is er veel informatie te vinden. Veel oude teksten en foto’s zijn ondertussen gedigitaliseerd.

Hieronder vind je een lijst van feministische archieven en bibliotheken, sommigen digitaal en anderen met een voordeur en boekenrekken. Als je dus iets wil lezen of schrijven i.v.m. feminisme, dan kan het zeker helpen om deze documentatiecentra en websites te raadplegen.

oude collectie van Women's Library in Glasgow

Archieven en bibliotheken

Aletta (vroeger IIAV): Instituut voor Vrouwengeschiedenis in Amsterdam, pas hernoemd naar Aletta Jacobs en met een gloednieuwe website.

Amazone: Gebouw in Brussel waarin veel feministische organisaties huizen. Amazone zelf heeft een eigen documentatiecentrum met eerder recent materiaal.

Continue reading “archieven en informatie”

Radicaal feminisme – een inleiding

Eyes behind bars
Prison: swinging solo (c) Julia Rice

Dit is het tweede deel van een reeks op deze blog over verschillende soorten feminisme. De eerste in de reeks was anarcha-feminisme; er zullen nog vele andere stromingen aan bod komen. Dit artikel geeft een inleiding over radicaal feminisme.

If not now… then when?
If not now… what then?
We all must live our lives
Always feeling
Always thinking
The moment has arrived

—Tracy Chapman


Inhoud

1. Over het woord radicaal
2. De basis

  • vrouwen hebben een gemeenschappelijke sociale eigenschap
  • een sociale beweging en niet enkel individuele “empowerment”
  • het persoonlijke is politiek
  • verzet tegen de permanente seksuele beschikbaarheid

3. Wat kan radicaal feminisme nog betekenen?
4. Wat is ons ultieme doel?
5. Kritieken op radicaal feminisme

6. Wat betekent radicaal feminisme voor mij persoonlijk?

7. Besluit

Seksisme heeft een impact op alle mensen, ook op feministes. Het is al vaker opgemerkt o.a. in commentaar op deze blog bij de tekst over patriarchaat en de tekst over onderdrukking: seksisme wordt door iedereen in stand gehouden, ook vrouwen, ook feministes. We kunnen ons best doen maar we kunnen ons nooit volledig vrijmaken van dit onderdrukkende systeem. Seksisme wordt geïnternaliseerd: wij leren onszelf – onze kennis, onze lichamen – en andere vrouwen als minder waard zien, en dat is een van de redenen waarom vrouwen zo vaak onzeker zijn, eetstoornissen of depressies hebben, aan automutilatie doen…

radical feminist logo

Radicaal feminisme is een poging tot een feminisme dat niet verwaterd is [1], een feminisme dat zo min mogelijk verpest is door het systeem van seksisme waarin wij leven en zoveel mogelijk gebouwd is op de realiteit van vrouwen in deze wereld: onze ervaringen, onze levens, onze manier van kijken, het geweld dat wij moeten verduren.

Radicaal feministische theorie kan onze ervaringen helpen begrijpen, ons tot inzichten leiden en tot nieuwe manieren om ons te verzetten tegen seksisme. Theorie en praktijk beïnvloeden elkaar en die wisselwerking helpt ons om betere feministes te worden.

1. Over het woord radicaal

alternative stained glass image
"Mona Lisa #554?" (c) Julia Rice

Voor sommige mensen heeft het woord radicaal een negatieve connotatie. Dat  zie ik heel anders. De media gooien graag met woorden als radicaal en extreem om groepen te criminaliseren die niet passen in het nette mainstream plaatje van de heersende opinie en media.

Radicaal betekent eigenlijk een aantal dingen die heel positief kunnen zijn, het wil bijvoorbeeld zeggen: radicaal afwijken van de heersende mening. Wij willen namelijk seksisme bestrijden, daarvoor kijken we wat de echte problemen zijn, en dan zeggen we dat ook en proberen we daar iets aan te doen. We kijken niet eerst naar wat nog acceptabel is, hoe we het best op tv gaan komen, hoe we nog “populair en sexy en toch een beetje progressief” kunnen zijn. Omdat de wereld doordrongen is van seksisme, is elke mening die zelfs maar een beetje feministisch is direct erg afwijkend, erg radicaal.

Radicaal betekent ook: terug gaan naar de basis, naar de wortels (radix betekent wortel). Radicaal-feministes gaan kijken naar de wortels van seksisme en willen die wortels verwijderen. Wij willen de oorzaken aanpakken en niet slechts de gevolgen bestrijden. Dat is eigenlijk de basis van radicaal-feminisme en daarin verschillen we van bijvoorbeeld zogenaamd seks-radicale stromingen: die wijken misschien wel sterk af van de mainstream maar gaan niet op zoek naar de wortels van seksisme.

Continue reading “Radicaal feminisme – een inleiding”

Stop de pornocultuur 3 – alternatieve porno, erotiek en slow sex

spc_logoZie ook het meer recente artikel De leugens van de pornocultuur.

Gezien er de laatste tijd in het Belgische feministische landschap, op deze blog en in andere media nogal wat discussie is over alternatieve of  “feministische” porno, en er heel veel vragen worden gesteld en beschuldigingen gericht aan de anti-pornografie feministes – waarvan ik er één ben – ga ik in dit deel de specifieke bedenkingen rond alternatieve pornografie [1] nog eens op een rijtje zetten.

Verder ga ik ook een – voor mijn doen ongelofelijk liberaal – voorstel doen dat voor mij een eerste heel mooie en bevrijdende stap kan zijn tegen uitbuiting in de porno-industrie, en dat nog wel zonder “censuur” [2]… Ja, de feministische kerstvrouw komt vroeg dit jaar. Dit gaat als een van de volgende artikels in deze reeks verschijnen.

Alvast een disclaimer: mijn door fijn stof aangetaste hersenen kunnen wel degelijk nog een verschil maken tussen verschillende beelden en verschillende mates van dwang, keuzevrijheid en seksisme. Je gaat mij niet horen beweren dat het allemaal hetzelfde is en dat een lichtjes irritante stereotiepe seksscène, hoe cliché ook, hetzelfde is als beelden waarin vrouwen als vuil behandeld worden, geslagen of verkracht. Natuurlijk is daar een verschil tussen.

Namen en hokjes

Onlangs was ik op een voorstelling in Brussel van het boek “Een leeuw in een kooi“, het feministische antwoord op de racistische mediagekte rond de hoofddoek, en Ida Dequeecker, een tweedegolf feministe die nu actief is in BOEH! en VOK, vertelde dat ze het boek fantastisch vond maar wel wilde vragen om meer precisie in de gebruikte termen. Het was in een andere context, maar ik ga haar woorden hier toch ter harte nemen.

Volgens mij is er in het pornodebat sprake van een gigantische begripsverwarring – een aantal mensen gebruikt de naam pornografie voor beelden die ze wel opwindend maar niet seksistisch vinden. Ze bedoelen erotiek, maar omdat we in een pornocultuur leven, is porno plots hip en cool en worden ook erotische beelden zo genoemd, waardoor de indruk gewekt wordt dat de porno-industrie een legitieme industrie zou zijn. Helaas is dit naamgebruik niet zo onschuldig als het op het eerste zicht lijkt. Langs de ene kant accepteert het impliciet de porno-industrie als een legitieme industrie die gewoon wat bijgestuurd moet worden, en verlegt het de koers van afschaffing naar aanpassing. Langs de andere kant wordt die vermenging van erotische beelden en pornografie ook nog eens gebruikt om anti-porno feministes te beschuldigen anti-seks te zijn.

Continue reading “Stop de pornocultuur 3 – alternatieve porno, erotiek en slow sex”

Anarcha-feminisme: Waarom Anarcha + Feminisme?

anarchafemherstoryweb

Deze tekst over anarcha-feminisme is een eerste deel van een reeks over verschillende soorten feminisme op deze blog. Andere feminismes die aan bod zullen komen zijn onder andere radicaal feminisme, socialistisch feminisme, derde golf feminisme en transfeminisme.

Anarcha-feminisme kan eenvoudigweg omschreven worden als anarchistisch feminisme of feministisch anarchisme. Waarom die combinatie: anarcha + feminisme? Waarom is alleen anarchisme voor zelfverklaarde anarcha-feministes [1] niet genoeg? En waarom voldoet de term feminisme voor hen ook niet altijd? Dat zullen we dadelijk bekijken.

Zelf kwam ik eerst in contact met feminisme en later pas met anarchisme. Wat feminisme betekende was vanaf het begin al duidelijk voor me. Ik heb er nooit vooroordelen over gehad of negatieve connotaties aan verbonden. Natuurlijk is mijn kennis en affiniteit met feminisme ondertussen wel gegroeid, maar het is voor mij altijd heel logisch geweest om mezelf feministe te noemen en het feminisme als iets positiefs te zien. Bij anarchisme lag dat anders. Ik ging er van uit dat anarchisme en anarchie gelijk stond aan chaos en destructie. En daar zag ik niet echt het nut van in. Het was dan ook een beetje verwarrend toen ik zelfverklaarde anarchistes heel leuke projecten zag opstarten zoals volxkeukens, weggeefwinkels, DIY festivals en acties voor een betere wereld. Waarom noemden zij zich anarchist? In de geschiedenisles had ik immers heel andere verhalen gehoord over anarchie dan wat ik om me heen zag. Ik moest mijn ideeën over anarchisme dus heel wat bijschaven en begon me er steeds meer in te vinden.

Continue reading “Anarcha-feminisme: Waarom Anarcha + Feminisme?”

Van Golven naar een Overstroming: een Introductie tot het Verleden en Heden van het Feminisme

dolleminaskleur1webOne step forward, five steps back.
We tell the truth they turn up the laugh track.
Feminists we’re calling you.
Please report to the front desk.

Le Tigre “F.Y.R.” [1]

Wanneer we het hebben over de evolutie van het westers feminisme doorheen de tijd wordt er vaak gesproken over “golven”. Deze golven zijn bepaalde periodes met een verhoogde feministische strijd [2], die meestal de vorm van een massabeweging aanneemt. Tussen en na de golven is er een terugval van (zichtbaar) massa-activisme en een terugkeer naar meer conservatieve en patriarchale waarden waarbij feministische ideeën als onnodig, extreem, voorbij, belachelijk en/of uncool worden afgeschilderd. Dit noemt men een “backlash”[3]. Toch is spreken in golven en cycli ook problematisch, beperkend en simplistisch omdat het suggereert dat er tussen de golven geen feministes [4] actief waren, wat uiteraard onjuist is. Het denken in feministische golven is dus eerder een constructie om de maatschappelijke tendensen wat betreft vrouwenstrijd makkelijker te kunnen vatten, maar de realiteit is complexer.[5] Ook geldt deze beschrijving van feministische geschiedenis bijna uitsluitend voor westerse landen en kan de strijd voor vrouwenbevrijding in andere gebieden volledig anders (en niet gelijktijdig) verlopen, wat vaak vergeten of genegeerd wordt.

De zogenaamde Eerste Feministische Golf in westerse landen vond plaats in de tweede helft van de 19de eeuw en het begin van de 20ste eeuw. In die tijd was politieke gelijkheid van vrouwen en vooral stemrecht een belangrijk strijdpunt. We denken dan uiteraard aan de suffragettes – suffrage betekent stemrecht. Maar niet alle feministes vochten voor stemrecht. Anarcha-feministes zoals Emma Goldman bijvoorbeeld waren kritisch en hadden weinig geloof dat het recht van vrouwen om te stemmen voor politieke partijen de situatie waarin zij leefden grondig (genoeg) zou verbeteren. In België is het algemeen stemrecht voor vrouwen er uiteindelijk pas gekomen in 1948. Naast stemrecht was ook onderwijs voor meisjes een feministische eis uit die tijd. In België zijn het vooral Zoë de Gamond en haar dochter Isabelle Gati de Gamond die zich hiervoor hebben ingezet door over dit onderwerp te schrijven en door scholen voor minder begoede vrouwen en meisjes op te richten. Continue reading “Van Golven naar een Overstroming: een Introductie tot het Verleden en Heden van het Feminisme”

Feministisch anti-pornografie congres van 2007

spc_logoIn maart 2007 vond er in Wheelock College (Boston) een anti-pornografie congres plaats onder de titel “Pornography and Pop Culture: Re-framing Theory, Re-thinking Activism”. Daar kwamen honderden mensen samen en dat heeft de feministische beweging in de VS op dat vlak nieuw leven ingeblazen. Een deel van de presentaties is opgenomen, en enkele teksten zijn ook beschikbaar, er zitten een paar aanraders tussen:

Gail Dines

Dines is prof. Sociologie en Vrouwenstudies aan Wheelock College. Haar presentatie gaat over de beeldcultuur waarin we vandaag leven, de opkomst van pornomagazines, video en internet, welk effect die beelden hebben op ons en welke boodschap ze verspreiden. De audiokwaliteit is heel goed, ze is prima verstaanbaar en spreekt duidelijk Engels, handig voor anderstaligen:

Video: “Pornography and Pop Culture: Putting the Text in Context”

Robert Jensen

Jensen is prof. Journalistiek aan de University of Texas (Austin). Zijn presentatie gaat over de mannenkant van het verhaal: wat kunnen mannen doen, welke gevoelens spelen er mee en hoe kunnen we ook mannen overtuigen mee te doen met de strijd. Het is ook een heel persoonlijke presentatie geworden, waarin hij eerst kort spreekt over Andrea Dworkin, een van de meest invloedrijke en tevens meest gedemoniseerde radicaal-feministes uit de tweede golf. Andrea stierf in 2005 en heeft het congres helaas niet meer mee kunnen maken. Daarna spreekt hij over “echte” mannen, hun gevoelens, de keuzes waar ze voor staan en seksuale moraliteit.

Video: Real Men, Real Choices
Tekst: Real Men, Real Choices

Continue reading “Feministisch anti-pornografie congres van 2007”

Feministische leesgroepen – Antwerpen en Gent

feminism_radical_notionFeministische leesgroepen zijn een leuke en gezellige manier om veel bij te leren over feminisme, om andere feministes te ontmoeten, om eindelijk eens een serieuze discussie te hebben of gewoon een paar vragen te kunnen stellen. Meestal is het aantal mensen dat deelneemt eerder beperkt, wat het des te gezelliger en persoonlijker maakt. Ik ken zelf momenteel twee leesgroepen, één in Antwerpen en één in Gent, allebei aanraders! Als iemand nog feministische leesgroepen kent in België, graag reactie!

Leesgroep Gent

De Gentse leesgroep is een onderdeel van de werking van de Feministische Actiebende. We komen één keer per maand samen, meestal op de eerste dinsdagavond van de maand. Iedereen is welkom, en de teksten zijn meestal goed leesbare basisteksten voor mensen die nog niet veel gelezen hebben over feminisme. Geen postmodern gezwets, de teksten hebben een duidelijke en leesbare inhoud en stellingname.

Website: http://leesgroepgent.wikispaces.com/

Volgende onderwerpen: lesbisch/feministisch, schoonheidsidealen, pornocultuur…

Leesgroep Antwerpen

De Antwerpse leesgroep is een op zichzelf staande groep en bestaat al veel langer dan de Gentse. Recent zijn ze opnieuw gestart met een groepje enthusiaste nieuwe mensen. Iedereen is welkom, de teksten hier zijn ook goed leesbaar en interessant.

Website: http://leesgroepje.wikispaces.com/

Hieronder volgt wat meer info over deze leesgroep:

Continue reading “Feministische leesgroepen – Antwerpen en Gent”

Kruispuntdenken – intersectionaliteit

The most general statement of our politics at the present time would be that we are actively committed to struggling against racial, sexual, heterosexual, and class oppression and see as our particular task the development of integrated analysis and practice based upon the fact that the major systems of oppression are interlocking.”

A Black Feminist Statement From The Combahee River Collective (1977) [1]

In kruispuntdenken of intersectionaliteit redeneren we over verschillende vormen van onderdrukking tegelijkertijd. Die verschillende “assen” van onderdrukking snijden elkaar en versterken elkaar. Lesbische vrouwen en zwarte vrouwen ondervinden dubbele discriminatie, lesbische zwarte vrouwen krijgen drie vormen van onderdrukking te verduren,… Verschillende assen zijn o.a. discriminatie op basis van gender, seksualiteit, leeftijd, ziekte, etniciteit, klasse, en status.

Dat die verschillende onderdrukkingen elkaar versterken heeft een aantal effecten. Bijvoorbeeld, zwarte vrouwen gaan op een andere manier racisme ervaren dan zwarte mannen, gezien er seksisme bijkomt. Vaak zullen zij niet alleen racisme ervaren, waardoor ze net als zwarte mannen gediscrimineerd worden als het aankomt op scholing, huisvesting of werk; ook zullen ze de effecten van seksisme ervaren, waardoor ze ook als lustobject zonder eigen mening gaan worden gezien en zo worden behandeld. Bovendien, binnenin zwarte gemeenschappen zullen vrouwen dan ook seksisme ervaren en ook daar anders behandeld worden. Een dubbele discriminatie dus. Continue reading “Kruispuntdenken – intersectionaliteit”

Wat is het patriarchaat?

smash_patriarchyHet patriarchaat is een systeem van gender polariteit. Dat wil zeggen: alle menselijke variatie en diversiteit wordt gedwongen, gekneed en geperst in twee hokjes, mannen en vrouwen, met zeer rigide voorgeschreven regels voor hun gedrag (genderrollen). Mannen en vrouwen moeten zich op een bepaalde manier gedragen, in het algemeen kunnen we stellen dat dit de tegenstelling mannelijk-dominant versus vrouwelijk-ondergeschikt is, maar dat is iets te simpel.

Mensen die niet willen of kunnen voldoen aan de voorgeschreven norm, zoals hiertegen rebellerende feministes, homomannen, lesbische vrouwen, transgender personen… worden keihard aangepakt en lopen veel risico op geweld, sociale uitsluiting, criminalisering en nog veel meer.

Er kan geargumenteerd worden dat zowel mannen als vrouwen te lijden hebben onder dit systeem, en ik geloof inderdaad dat dat zo is – een mooie en kritische analyse hiervan wordt gemaakt door bell hooks in Feminist Theory: From Margin to Center (1). Stel jezelf maar eens de vraag: zijn mensen helemaal in staat om zich te uiten zoals ze dat willen? Mogen we allemaal onze emoties tonen als we dat willen, of onze kracht, of onze kwetsbaarheid, of onze vreugde, of onze afkeer of ons genot? Zijn we in staat om te gaan en staan waar we willen, nee te zeggen als we iets niet willen, zonder angst voor uitsluiting of fysiek of seksueel geweld? Dit is duidelijk niet zo, en dat hindert ons allemaal, we zijn allemaal dus minder vrij, minder mens dan we zouden kunnen zijn zonder dit onderdrukkende systeem.

Hoewel dus zowel mannen als vrouwen nadeel ondervinden van dit systeem, is er toch een significant – kwalitatief – verschil: het patriarchaat organiseert die gecreëerde groepen namelijk ook zo dat de groep van mannen boven de groep van vrouwen staat (dit heet genderstratificatie, in sociologische termen). Vrouwen als groep worden onderdrukt. Dat wil zeggen, over het algemeen hebben mannen meer macht, meer toegang tot publieke voorzieningen en meer mogelijkheden tot zelfontplooiing. Vrouwen zijn vaker slachtoffer van geweld en seksueel misbruik. Vrouwen staan nog al te vaak in voor de schaduwkant van de (carriëre-) man: zijn huishouden doen, zijn kinderen verzorgen, zijn ontspanning bieden, zijn mooi verzorgde en opgemaakte seksspeeltje zijn.

Continue reading “Wat is het patriarchaat?”

Antifeminisme #1 – Over de fixatie op het “natuurlijke” en biologische

“There is a good principle, which has created order, light and man; and a bad principle, which has created chaos, darkness and woman.”Pythagoras

“Feminism is a belief that although women and men are inherently of equal worth, most societies privilege men as a group. As a result, social movements are necessary to achieve political equality between women and men, with the understanding that gender always intersects with other social hierarchies.” –Estelle Freedman

Radicaal-feministes komen regelmatig in contact met mensen die een andere mening hebben, een andere visie op de wereld. Dat is heel leerrijk. Dat wil niet zeggen dat al die visies en meningen even veel waard zijn. Er zijn een heleboel visies en praktijken die ikzelf (nog) niet direct aanhang, maar die me wel heel interessant en nuttig lijken voor de wereld te veranderen. Er zijn ook andere visies op de werkelijkheid, waarvan ik denk dat ze problematisch zijn. Niet omdat ik er mee van mening verschil, maar omdat ik denk dat ze “fout” zijn, in die zin dat ze ons niet vooruit helpen. Ze helpen ons niet de wereld te veranderen, integendeel, ze praten de huidige gang van zaken goed.

Er is ongelijkheid in deze wereld, onderdrukking van allerlei groepen, seksueel geweld, partnergeweld, vrouwenhandel, prostitutie, racisme, economische uitbuiting… en de mensen die daar baat bij hebben, proberen anderen aan te praten dat die toestand moet blijven bestaan. Ze doen dat natuurlijk niet door daar eerlijk over te zijn: “ja, hallo, wij verdienen vet met wapenhandel/slavenhandel/prostitutie/scientology/onze schulden via de banken door de bevolking te laten betalen” maar door een mening te verzinnen die mensen wel aanvaarden: we zijn een bedreigde natie dus moeten we ons bewapenen en oorlog voeren tegen die “vreemdelingen” die erg toevallig gasleidingen of oliebronnen in handen hebben… Vanuit een dergelijke visie moeten racisme en seksisme ook blijven voortbestaan. (Waarom juist? Ah, voer voor nog een ander berichtje…)

Een van de grote en historisch gezien steeds terugkerende trucs van machthebbers is te grijpen naar een discours waarin de machtsongelijkheden in de wereld verklaard worden aan de hand van natuurlijke (biologische of evolutionaire) oorzaken. Kort intermezzo:

Trukendoos voor machthebbers – “Hoe verberg ik structurele onderdrukking?”

1. Doe alsof de machtsongelijkheid natuurlijk is – “mannen zijn jagers, vrouwen verzamelaars”

2. Zeg dat die machtsongelijkheid verklaard wordt door biologische factoren – “mannen hebben nu eenmaal meer testosteron en zijn daarom gewelddadiger, competitiever, daarom zijn mannen bedrijfsleiders en, euhm, gaan ze vaker over tot geweld”

3. Zeg dat die machtsongelijkheid eigenlijk gewenst is en positief – “iedereen doet waar die het beste in is – mannen in grote bedrijven leiden en president zijn en verkrachten (oei nee dat mocht niet gezegd worden), vrouwen in kinderen verzorgen en, euhm, make-up en emotionele toestanden”

4. Verzin een (nep)wetenschappelijke stroming om je argumenten wat kracht bij te zetten: sociaal darwinisme, sociobiologie, evolutionaire psychologie, darwinistisch feminisme… Vergeet erbij te vertellen dat je argumenten totaal niet logisch of consistent of wetenschappelijk zijn en dat je constant oorzaak-gevolg conclusies trekt waar die er niet zijn. (“Vrouwen dragen graag rood omdat ze vroeger bessen plukten, mannen kunnen beter kaartlezen omdat ze dat vroeger nodig hadden om die verdomde mammoeten te vinden als die weer eens verstoppertje aan het spelen waren”)

5. Zwijg als vermoord over de historische context of wetenschappelijke methodes die van al die verzinsels direct brandhout zouden maken – de favoriete kleuren van mannen/vrouwen zie je duidelijk veranderen doorheen de geschiedenis, het idee van vrouwelijke puurheid/mystiekheid is iets victoriaans, mannen en vrouwen gingen waarschijnlijk beiden op jacht in jager-verzamelaarsgroepen, er is geen oorzaak-gevolg conclusie te trekken uit geschiedenisfeiten van 50 000 jaar geleden en gedrag nu, mensen hebben wel degelijk nog een bewustzijn waarmee ze zelf ook eens wat keuzes kunnen maken ondanks biologische impulsen, etcetera.

Continue reading “Antifeminisme #1 – Over de fixatie op het “natuurlijke” en biologische”

Een WordPress.com website.

Omhoog ↑