Zoeken

De Tweede Sekse blog

feminists of the world unite!

Categorie

Theorie

Zelfgemaakte alternatieve media als activisme: de rol van zines in feminisme

Zines hebben een lange traditie als rebelse en subversieve boekjes of magazines voor en door gemarginaliseerde groepen, met o.a. invloeden van dada, free press, poetry chapbooks, punk, tweede golf feminisme, anarchisme en science-fiction fanzines vanaf de jaren ’30. Ook al zijn zines gekopieerde papieren publicaties, toch worden ze nog steeds volop gemaakt in het digitale tijdperk waarin we nu leven. Ik interviewde recent een twintigtal zinemaak-st-ers voor onderzoek over zines en daaruit kwamen allerlei motivatieredenen waarom er vandaag de dag nog zulke boekjes worden gemaakt. Zowel het tactiele als het therapeutische van deze publicaties werden aangehaald en er werd de nadruk gelegd op hun activistisch potentieel. Maar waarom en op welke manier zijn zines dan nuttig voor activisme en meerbepaald feministisch activisme?

Continue reading “Zelfgemaakte alternatieve media als activisme: de rol van zines in feminisme”

Advertenties

Throwback Thursday – feministische stromingen

throwback thursdayVoor onze nieuwe reeks genaamd Throwback Thursday waarbij we oude artikels opnieuw onder de aandacht brengen, kozen we deze keer voor een tekst over feministische stromingen. Deze tekst toont de variatie in visies die bestaan in de feministische beweging.

Toch moeten we even opmerken dat hier slechts een greep uit de verschillende feministische stromingen wordt toegelicht. Elders op deze blog kan je ook over andere stromingen lezen en we zijn van plan over nog meer te schrijven over de ideeën die leven binnen het feminisme.

Veel leesplezier!

Feministische stromingen – een overzicht

Feminisme kan ongelofelijk interessant, mooi, bevrijdend zijn en geweldige nieuwe inzichten bijbrengen over jezelf, de maatschappij en hoe die te veranderen. Maar het niveau van kennis over feminisme is vaak erg laag – logisch gezien er weinig feministische informatie beschikbaar is en de mainstream sterk antifeministisch bezig is. Ik zie vaak nog heel wat verwarring over zaken zoals feministische stromingen. Daarom alvast dit eerste overzicht. Het gaat zeker niet lukken om alles perfect te plaatsen en beschrijven, maar hopelijk helpt het toch wat 🙂 Without further ado…

Continue reading “Throwback Thursday – feministische stromingen”

Reclaim the Media! deel 2 – wie spreekt?

Deel 1 over seksistische media-inhoud

Uitsluiting, diversiteit en democratisering

Seksisme in media kan vanalles betekenen. Buiten kritisch zijn om wat we te zien en te horen krijgen in de media (= alle soorten media, zowel mainstream als alternatieve), zijn er nog enkele vragen die we kunnen stellen: Wie maakt media? Wie krijgt een forum om te spreken en schrijven? Wie financiert de media? Wie beslist wat we te horen, te lezen en te zien krijgen? Het antwoord daarop is (helaas nog steeds) dat de media-industrie een mannenbastion blijkt te zijn: het zijn voornamelijk mannen die eigenaar zijn, produceren, beslissen en aan het woord komen.

En waar zitten de vrouwen? De situatie is een beetje vergelijkbaar met het citaat van de Guerrilla Girls over de kunstwereld: “do women have to get naked to get into the museums”? Vrouwen worden wel getoond (meestal op een specifieke seksistische manier, als object om producten of magazines te verkopen, om naar te gapen, zolang ze maar niks zeggen), maar hoeveel regisseuses, hoeveel journalistes, hoeveel radioprogrammeuses, hoeveel hoofdredactrices zijn er aan het werk? Hoeveel vrouwen zijn er die de inhoud van de media mee bepalen of creëren?

Het is niet moeilijk om het gender(on)evenwicht van mediaorganisaties na te gaan: tellen maar! Hoeveel vrouwelijke journalisten zijn er en hoeveel mannelijke? Hoeveel vrouwen in invloedrijke posities in redacties en hoeveel mannelijke? Behandelen de vrouwen enkel de “typisch vrouwelijke” onderwerpen en de mannen de “algemene”? Hoe vaak worden vrouwen als experte geïnterviewd en waarover? Hierover is veel onderzoek gedaan en de resultaten zijn steeds bedroevend… (Zie o.a. Het boek Women & Media: a Critical Introduction door Byerly en Ross, 2006)

Continue reading “Reclaim the Media! deel 2 – wie spreekt?”

Reclaim the media! deel 1 – een inleiding tot feministische mediakritiek

Onderzoek naar seksisme in de media en het maken van alternatieve feministische media is voor mij cruciaal voor de feministische beweging. Vandaar deze driedelige reeks over mediakritiek en media-activisme. In dit eerste deel ga ik in op het seksisme in de media-inhoud. Seksisme in mediaorganisaties en -redacties komt in het tweede deel aan bod en in het derde deel – dit is het leukste deel vind ik – schrijf ik wat we kunnen doen om dit seksisme een halt toe te roepen.

Welke kritiek op media?

Media, het is een machtig middel om invloed uit te oefenen. De officiële pers en de reclame-industrie bepalen voor een groot stuk ons wereldbeeld en de publieke opinie. Van diezelfde pers wordt verondersteld dat ze neutraal en objectief de “feiten” weergeven, maar zijn ze echt wel zo ongebonden en ongekleurd? Wat op tv wordt gezegd en wat in de krant staat, wordt door velen als de waarheid gezien, maar is het niet slechts een subjectieve visie en door context bepaalde mening? Journalistes en mediamakersters [1] worden als belangeloze expertes en betrouwbare bronnen gezien, maar wie spreekt/schrijft er eigenlijk en worden alle stemmen gehoord? Wie en wat komt aan bod en wie en wat wordt geweerd of genegeerd? Zijn de media een spiegel en/of een motor van de constructie van normen en waarden van een maatschappij?

Activistes uit allerlei sociale bewegingen hebben kritiek hebben op de mainstream media en wijzen op haar verrechtsing, commerciële belangen en eenzijdigheid (soms zelfs verdoezeling en misinterpretatie van de feiten) [2]. Ook op vlak van gender zijn de standpunten die we tegenkomen in de pers en reclame conservatief en patriarchaal. Daarom zijn ook feministes bezig met mediakritiek.

Continue reading “Reclaim the media! deel 1 – een inleiding tot feministische mediakritiek”

Elitisme en uitsluiting in postmoderne feministische teksten

Hoe postmoderne queer/feministische theorie leidt tot uitsluiting, vervreemding en elitisme

Eerst en vooral wil ik duidelijk maken dat deze tekst niet bedoeld is om feminisme of queertheorie te veroordelen, maar om de taal en toegankelijkheid van een groot deel van de hedendaagse theoretische queerfeministische publicaties in vraag te stellen en te bekritiseren. Ik ben zelf een feministe en ik heb veel gehad aan zowel de theorie als de praktijk van het feminisme. De geweldige analyses in feministische en queer teksten en de manieren van samenwerken en actievoeren geven me kracht en inspiratie. Maar des te meer ben ik teleurgesteld door het elitisme van een groot deel van de huidige theoretische publicaties.

Omgaan met problemen van uitsluiting, elitair gedrag en machtsstructuren is altijd een belangrijk onderwerp geweest in de feministische beweging. Formele leidsterschapsposities waren not done in collectieven in de tweede golf omdat feministes de hiërarchieën en ongelijkheden van de door mannen gedomineerde maatschappij niet wilden overnemen, maar toch ontstonden er informele elites en door de media aangeduide woordvoersters [1]. Zowel in informele als in formeel gestructureerde organisaties hadden bepaalde (groepen van) vrouwen meer macht en ze hebben die macht gebruikt – bewust of niet, gewild of niet – om anderen uit te sluiten, te vervreemden of te domineren. Wie spreekt, wie publiceert, en wie representeren zij? Wie wordt tot stilte gebracht, wie wordt gemarginaliseerd, wie heeft niks te zeggen? (Zie ook: blogtekst over machtstechnieken) Doorheen de feministische geschiedenis kunnen we bepaalde groepen van vrouwen zien, bijvoorbeeld lesbiennes (“the lavender menace”), zwarte vrouwen, arme vrouwen of vrouwen van lagere klassen en transvrouwen die vochten voor inclusie. Ableisme – onderdrukking op basis van handicap – en ageisme – onderdrukking op basis van leeftijd – hebben geleid tot uitsluiting en ongelijke machtsrelaties in de feministische beweging, ook al waren feministes er in theorie tegen en wilden ze iedere vrouw verwelkomen en omarmen. (Zie ook: blogtekst over zelfkritiek en privileges)

Continue reading “Elitisme en uitsluiting in postmoderne feministische teksten”

Enkele dingen die we nodig hebben voor een revolutie (Strategie deel 1)

FEMINISME EN ACTIVISME

40 jaar na de eerste Dolle Mina actie in België (1970), 38 jaar na de eerste Nationale Vrouwendag (1972), 36 jaar na de opening van de eerste vrouwenhuizen (1974), 33 jaar na het ontstaan van de fem-socbeweging (1977), 13 jaar na de oprichting van FAM (1997), 2 jaar na de oprichting van FEL (2008) en 2 jaar na de start van deze blog (2008)… [1] Er is heel wat georganiseerd en actie gevoerd door feministes in de afgelopen 50 jaar. Maar nu is het tijd om vooruit te kijken. Waar staan we op dit moment? Hoe gaan we verder? En wat hebben we daarvoor nodig?

In mijn boekenkast ligt een handvol activistenhandleidingen, meestal uit anarchistische hoek. Kan de feministische beweging daar iets mee? Of focussen we beter op lobbywerk en gelijke kanseninstituten? Willen we een radicale omslag of kleine veranderingen in de marge? Willen we een autonome beweging door een brede basis gedragen of enkele professionele specialistes (politicae, universitaire onderzoeksters) die voor ons het werk gaan doen? Tegenwoordig lijkt de feministische “beweging” vooral te bestaan uit ontoegankelijk genderstudiesonderzoek en ongevaarlijk gelijke kansenbeleid. Ik ben voor het uitbouwen van een radicale beweging waarin iedereen kan deelnemen en voor collectieve actie om een vloedgolf te veroorzaken die onze samenleving grondig verandert. Het feministisch activisme uit de jaren ’60, ’70 en ’80 is voor mij een inspiratiebron aangezien vrouwen toen zelf aan de slag gingen om de wereld feministischer te maken. Ik wil leren uit de ervaringen van voorgaande generaties feministes om te weten welke strategieën werken en om de fouten uit het verleden te vermijden. Gedaan met de kleine golfjes die gevolgd worden door backlashes, tijd voor een overstroming!

STRATEGIE EN REVOLUTIE

Tijdens de Nationale Vrouwendag van dit jaar (11 november 2010) zal er gediscussieerd worden over de staat van de huidige vrouwenbeweging en over strategieën. Hoe bereiken we meer mensen? Hoe bereiken we ons doel? Hoe werken we samen en met wie? Wat is de rol van mannen? Het leek me een goede gelegenheid om zelf eens na te denken over strategieën, actiemethoden en organisatiestructuren. Geïnspireerd door het aanbod aan ideeën en alternatieven uit radicale activistenhandleidingen en gesprekken met andere feministes heb ik mij gewaagd aan het samenstellen van een lijst van 10 praktische tips. Deze voorwaarden of benodigheden zijn volgens mij noodzakelijk als we willen dat de feministische beweging groeit en bloeit.

Continue reading “Enkele dingen die we nodig hebben voor een revolutie (Strategie deel 1)”

Queer: een vreemd en leuk speelbeest

Het vorige stuk ging over feminisme en queer-activisme, maar ging niet in op wat ‘queer’ precies is. Ik was even uit het oog verloren dat niet iedereen daar vertrouwd mee is! Hieronder daarom een korte introductie.

De oorspronkelijke betekenis van ‘queer’ is ‘vreemd, bizar’. Het was ook stigmatiserend tegenover homomannen, een scheldwoord zoals het Nederlandse ‘flikker’. Hier en daar wordt het nog in die zin gebruikt. In de jaren negentig is er echter een beweging ontstaan die het woord een nieuwe betekenis heeft gegeven. Een aantal academici heeft zich toegelegd op de ontwikkeling van een ‘queer theory’, en daarnaast is er wereldwijd een vrij ondergrondse queer scene onstaan, die enigszins gelinkt is aan het anarchisme, de punk-scene, en de beweging van trans’- en interseksmensen.

Binnen de queerbeweging vinden mensen elkaar terug die erkennen dat er onderdrukking schuilt in het opdelen van mensen in mannen en vrouwen, maar ook in hetero’s en holebi’s. Continue reading “Queer: een vreemd en leuk speelbeest”

Blog woensdag – Shakesville

then the opportunity will come and the dead poet who was Shakespeare’s sister will put on the body which she has laid down

—Virginia Woolf, A Room of One’s Own

There is no day, no hour, no single breath drawn or exhaled in an entire lifetime, free of misogyny for Shakespeare’s Sister.

I cannot walk away from misogyny for a moment, and so I cannot for a moment walk away from feminism, either. I cannot set it aside any more than I can set aside my womanhood. No—I will not. The choice is mine, and I choose to face the world equipped at all times with the only tool of self-defense I have against inequality. Feminism is my sword and my shield, which I carry because the world is hostile to me, not the other way around.

—Melissa McEwan, I Am Shakespeare’s Sister

Melissa McEwan begon met een blog die ze de titel Shakespeare’s sister gaf. Nu er veel verschillende schrijvers en schrijfsters op de blog zitten is die hernoemd naar Shakesville. De site is nogal druk en heel populair, het is dan ook eerder een leuke online leefgemeenschap in plaats van een blog met wat teksten. Er wordt over feminisme gediscussieerd, over de Amerikaanse politiek, queeractivisme, favoriete series en eten… Wat ik leuk vind is dat de blog een heel veilige omgeving is, je merkt dat en het wordt ook expliciet gemaakt. Net zoals het weren van haatdragende “humor”, zoals op deze blog ook al over geschreven is. Shakesville is op z’n eentje verantwoordelijk voor veel van m’n feministische opvoeding… er zijn eigenlijk best veel goeie feministische blogs, nog maar een teken dat de door de malestream media uitgeroepen “dood van het feminisme” toch niet juist is… Zoals al gezegd, tijd voor een grote overstroming 🙂

Whether something is sexist (be it a word, a consumable item, a practice, or anything else) is neither dependent on how it is intended nor how it is received, but on whether it serves to convey sexism, which itself is determined by its alignment with existent patterns.

Shakesville heeft een reeks basisartikels over feminisme die werkelijk fantastisch zijn. McEwan’s tekst over het idee dat seksisme objectief is, waarin ze een en ander probeert voorstelbaar te maken aan de hand van de film The Matrix, zou eigenlijk verplicht leesvoer moeten zijn voor… wel, iedereen eigenlijk. What angry men can learn from girls and queers, On men being part of the solution, en nog veel meer. Lezen, lezen, lezen tot je in slaap valt achter je scherm – geloof me, iets beters heb je niet te doen. Behalve je job opzeggen en dan de feministische revolutie gaan voeren natuurlijk!

Ze schrijft ook op een heel mooie en open manier over haar ervaringen. Veel van die ervaringen zijn hele gruwelijk, zoals wanneer ze vertelt over het seksueel geweld dat ze meegemaakt heeft. Ze heeft een goed stuk “Rape Culture 101” dat heel wat uit de doeken doet over de wereld waarin we nu leven.

Verder interessant; zoals ikzelf ook van mening ben – ik heb het waarschijnlijk van haar geleerd – vind Melissa McEwan dat seksisme een objectief waarneembaar feit is, dat je kan proberen opsporen door patroonherkenning. Eén fout grapje registreert niet op een radar, maar duizenden foute grapjes wel. Daarom houdt ze ook reeksen bij van problemen, zoals de assvertising, impossibly beautiful, today in disembodied thingsrape is hilarious, en meer. De grapjes zijn minder grappig als je ze in hun brede context ziet van een cultuur doordrongen van vrouwenhaat en objectificatie.

Medeblogster SugarLeigh vertelt over (trigger warning bij dit stuk) haar ervaringen met “het was net geen …” (lessons from a rape culture).Het stuk is gruwelijk pijnlijk en onthullend, in essentie is het een soort feministische terugblik op een aantal “twijfelachtige” ervaringen van haar van vroeger, wat mensen wel eens “gray rape” noemen (een zeer problematische term trouwens).

Ook interessant is bijvoorbeeld het stuk met vijf redenen waarom zelfverdediging geen oplossing is (ze is trouwens zeker geen tegenstander van zelfverdediging, ik ben zelf grote voorstander en vind  hopelijk binnenkort tijd om daarover te schrijven…).

Go read!

Machtstechnieken tegengaan – master suppression techniques

1 - Onzichtbaar maken

Ooit al iemands mening onderuit gehaald door ermee te lachen (en je achteraf schuldig gevoeld)? Of zelf uitgelachen geweest en je dom gevoeld? Ooit al vergeleken geweest met een dier (kip, domme geit, onnozel kalf, venijnige slang), ooit al ontdekt dat voor de vergadering eigenlijk alles al besloten was? Ooit te horen gekregen dat je een slechte moeder / werkster / vrouw was, gemerkt dat je kritiek kreeg wat je ook deed? Ooit je ongemakkelijk gevoeld in een groep zonder goed te weten waarom? Welkom in de wereld van de machtstechnieken.

Deze technieken zijn extreem schadelijk voor de goede werking van een groep, iedereen gebruikt ze en sommige mensen gebruiken ze zelfs doelbewust om anderen onderuit te halen en hun eigen grote gelijk te laten zegevieren. Het effect van deze technieken is het in stand houden van onderdrukking en minderheidsgroepen of sociaal minder sterke personen het zwijgen opleggen.

Het goede nieuws is dat dit aan te pakken valt – langzaam en met veel goeie wil van alle kanten. Nog goed nieuws is dat je ook anderen kan helpen voor hun mening op te komen. Slecht nieuws is dat deze gewoontes niet gemakkelijk af te leren zijn – van zodra je die machtstechnieken leert herkennen ga je wel herkennen dat je ze zelf regelmatig gebruikt – alvast een eerste stap naar verbetering…

Workshop master suppression techniques

2 - Belachelijk maken

Zelf heb ik voor het eerst een workshop over dit soort machtstechnieken gevolgd in Spanje in 2008, op een links jongerenkamp. De onderstaande tekst is dus met veel dank aan de Deense feministes die die workshop hebben gegeven en hun teksten beschikbaar hebben gesteld. De workshop is gebaseerd op onderzoek van Berit Ås, een Noorse feministe. De foto’s van de op het kamp gebruikte “papieren slides” zijn met dank aan Obscura.

De workshop draait rond het gebruik van macht in sociale interacties. Macht bestaat niet alleen officieel (titels zoals manager, directeur, etc) maar ook informeel in sociale structuren. Die macht is er altijd, het is dus nuttig om daarvan bewust te zijn. Als er pogingen zijn om die macht te misbruiken om anderen te onderdrukken, kunnen we die leren herkennen en daartegen reageren.

De onderdrukkingstechnieken die we gaan zien, worden op veel verschillende manieren gebruikt. Mannen gebruiken ze vaak op vrouwen, maar ook meer ervaren en/of oudere mensen op minder ervaren en/of jongere mensen, enzoverder (merk de analogie op met de lijnen van kruispuntdenken).

Het nut van deze technieken te leren herkennen is dus niet om een soort oorlog tegen mannen of ouderen of meer ervaren personen te ontketenen. Het nut is om ze te leren herkennen en tegengaan om zo te zorgen voor een meer democratische organisatie waar de bijdragen van iedereen kunnen gehoord en gewaardeerd worden.

Continue reading “Machtstechnieken tegengaan – master suppression techniques”

Een WordPress.com website.

Omhoog ↑