Ik geef het eerlijk toe: ik lees niet vaak romans. Maar als ik er een vastneem en het boeit me genoeg dat ik doorheen de eerste paar pagina’s geraak, dan kan ik het meestal niet meer loslaten. Dit was het geval met The Handmaid’s Tale van Margaret Atwood. Als ik deze klassieker met een woord zou moeten omschrijven zou het “fascinerend” zijn, of “intrigerend”. Zo fascinerend dat ik wil dat iedereen in mijn omgeving heel snel ook dit boek leest zodat we er uitvoerig over kunnen praten (hint hint hint!). Een tijd geleden organiseerde FEL een leesgroep over dit boek en een FEL-lid zorgde zelfs voor de bestelling van mijn exemplaar, maar ik maakte de stommiteit om het pas achteraf te beginnen lezen. Wat zou ik er nu graag een leesgroep over meemaken! Er wordt op dit moment ook een tv-serie uitgezonden over dit boek, maar ik twijfel nog of ik die wil zien. Eindelijk begrijp ik al die mensen die liever geen verfilmingen van hun favoriete boeken zien!

SPOILERS AHEAD!

 

The Handmaid’s Tale vertelt het stukken uit het leven van Offred, een “handmaid” die leeft in Gilead, de voormalige Verenigde Staten. Het verhaal is vanuit Offred’s standpunt geschreven, in de ik-persoon. We lezen over haar huidige situatie, haar verleden, wat er verwacht wordt van een “handmaid”, haar dagdagelijkse routines, bedenkingen, gedachtekronkels… en die bouwen langzaam een beeld op van hoe de maatschappij waarin zij leeft eruit ziet. Ze beschrijft de strakke rollen waarin vrouwen gedwongen worden en waaruit ontsnapping onmogelijk lijkt, maakt langzaam kennis met een andere handmaid, probeert kleine daden van verzet te plegen, probeert bij te leren over haar nieuwe maar beperkte omgeving…

Ik hou wel van sci-fi verhalen, zeker als die een maatschappijkritisch kantje hebben. The Handmaid’s Tale is uiteraard geen typische sci-fi met aliens of verre toekomstreizen, maar het speelt zich af in de – voor de jaar van publicatie – redelijk nabije toekomst. Het hoofdpersonage herinnert zich nog de jaren 70 en 80, met een actieve feministische moeder en beste vriendin. De wereld die geschetst wordt in het boek is ook niet 100% “alien” aan de onze, alleen nog ontzettend veel meer creepy en met een nog beperktere vrijheid en gecontroleerde rolverdeling voor vrouwen.

Het verbaast dat dit boek in eerste druk is verschenen in 1985. Het klinkt alsof het gisteren had geschreven kunnen worden. Maar misschien is er de afgelopen decennia ook niet zo heel veel veranderd… Het klinkt ook alsof een situatie zoals het ontstaan van Gilead helemaal niet zo onmogelijk zou zijn in deze tijd. Net zoals in dit boek, laten we alle kleine negatieve veranderingen van regeringen en machthebbers zonder veel of zelfs enig protest toe. Onze vingerafdrukken op onze identiteitskaart? Jacht op langdurig zieken? Soldaten die marcheren door stadscentra? Criminaliseren van vluchtelingen en iedereen die niet wit is? … Al deze maatregelen sluipen bijna ongemerkt door in ons dagelijks leven. Hoever kunnen machthebbers gaan voor we eindelijk onze mond massaal opentrekken en “stop” zeggen? En zal het dan, net zoals in Gilead, al te laat zijn? Zullen we dan onze mond niet meer kunnen en durven opentrekken omdat er een hoge straf op staat? Dit maakt van The Handmaid’s Tale een belangrijke les voor onze tijd.

Margaret Atwood krijgt blijkbaar vaak de vraag of dit een feministisch boek is, en ik zou zelf zeggen: ja zeker! Ten eerste is het hoofdpersonage een vrouw en alles wordt vanuit haar standpunt verteld. Ten tweede slaagt het boek voor de Bechdeltest, wat niet eenvoudig is aangezien vrouwen niet geacht worden om met elkaar te spreken in Gilead. Ten derde kan het boek gezien worden als een kritiek op onderdrukking van vrouwen. De veranderende wereld in het boek heeft vooral impact op het leven van vrouwen. Het autoritair regime creëert de nieuwe strikt omschreven en gescheiden vrouwenrollen zogezegd om in procreatie te voorzien in een land met een sterk dalend geboortecijfer, maar wat dit systeem vooral veroorzaakt is de destructie van solidariteit tussen vrouwen en een pacificerend effect op vrouwen uit alle lagen van de bevolking: de meesten aanvaarden hun rol omdat ze denken (weten?) dat verzet onmogelijk (of toch extreem moeilijk) is. Ook wordt het excuus van het willen tegengaan van geweld op vrouwen gebruikt om de bevolking vanalles te laten slikken (“het is voor hun bestwil”), en tja, waar hebben we dat nog gehoord? Het resultaat van die nieuwe systeem is nochtans de invoering van systematisch seksueel geweld op een onderklasse van vrouwen.

Het verhaal van Offred dat het grootste deel van het boek inneemt wordt gevolgd door een verslag van een congres uit 2195 waarin de voorgaande tekst wordt besproken als een antrolopologische/historische studie. Wetenschappers gaan in discussie met elkaar en er wordt zelfs getwijfeld aan haar echtheid. Ook erg fascinerend, dat afsluitende stuk!

Dus: leesgroepje, iemand? En don’t forget: don’t let the bastards get you down!

Meer lezen:

Advertenties