throwback thursdayZoals eerder aangekondigd, lanceren we een nieuwe reeks genaamd Throwback Thursday waarbij we oude artikels opnieuw onder de aandacht brengen. We beginnen met een van de allereerste artikels op deze blog: “Wat is onderdrukking”, een klassieke basistekst om feminisme en vrouwenonderdrukking beter te begrijpen. Geïnspireerd door de ideeën van filosofe Marilyn Frye (en met behulp van haar theorie van de “vogelkooi”) legt deze tekst bondig uit wat we verstaan onder het begrip “onderdrukking”, wie wel of niet behoort tot onderdrukte groepen en waarom. Veel leesplezier!

Wat is onderdrukking?

Als feministe kom je de gekste dingen tegen. Na een tijdje kan je sommige reacties al voorspellen, bijvoorbeeld als je het hebt over de onderdrukking van vrouwen. Tegenwoordig is het seksisme in de wereld zodanig ver doorgedrongen dat je al bijna niet meer kan zeggen dat vrouwen een onderdrukte groep zijn. Regelmatig krijg je dan antwoorden zoals “jamaar, mannen worden ook onderdrukt”, of “er is geen onderdrukking van vrouwen meer”, of, als het heel erg gesteld is met de persoon in kwestie “eigenlijk is het feminisme de schuld van de crisis van de mannen, het feit dat het slecht gaat in de wereld”, enzoverder. Laten we eens kijken wat onderdrukking eigenlijk is. Onderdrukking is niet je een keertje slecht voelen, een existentiële crisis hebben, wat zitten suffen, eens ergens het deksel op je neus krijgen. Dat is jammer en je kan je daar slecht door voelen, maar da’s nog altijd geen onderdrukking. Wat is het dan wel? Marilyn Frye, een feministische filosofe, stelt dat:

“Oppression is a system of interrelated barriers and forces which reduce, immobilize and mold people who belong to a certain group, and effect their subordination to another group (individually to individuals of the other group, and as a group, to that group).”[1]

Om los te vertalen:

“Onderdrukking is een systeem van samenhangende barriëres en krachten die mensen van een bepaalde groep reduceren, immobiliseren en kneden, en hen ondergeschikt maken aan een andere groep.”

Dat is een heel fundamentele stelling, en die betekent heel wat. Onderdrukking is een objectief gegeven. Het is niet subjectief in die zin dat het slechts een gevoel is, maar onderdrukking zal vaak wel bijdragen tot allerlei gevoelens zoals machteloosheid, depressie, minderwaardigheid… Gezien het iets objectiefs is, kan je het dan ook niet zomaar wegdenken, mediteren of effectief negeren. Je kan jezelf niet zomaar “bevrijden” van die onderdrukking, daar is meer voor nodig – een brede en georganiseerde feministische beweging bijvoorbeeld.

Er zijn veel vormen van onderdrukking. Er is bijvoorbeeld onderdrukking op basis van klasse, sekse, status, handicap, huidskleur, seksualiteit… Maar er is geen systeem van barriëres en krachten die mannen als mannen onderdrukt. Zwarte mannen worden wel onderdrukt omdat ze zwart zijn, niet omdat ze man zijn. Homomannen en lesbiënnes worden onderdrukt op basis van hun seksualiteit, en lesbiënnes ook nog eens omdat ze vrouw zijn: een dubbele onderdrukking dus, net zoals zwarte vrouwen zowel racisme als seksisme ondervinden.

Vrouwen zijn een onderdrukte groep. Er is niet één specifieke zaak waardoor vrouwen onderdrukt worden. Het is niet alleen een loonkloof, of beperkte mogelijkheden op de arbeidsmarkt, of dat vrouwen tien keer zoveel partnergeweld en seksueel misbruik ondervinden dan mannen, of het feit dat vrouwen vaker gekleineerd worden of minder geloofwaardig worden gevonden, of dat vrouwen altijd afgerekend worden op hun uiterlijk. Het is de combinatie van al die zaken waardoor vrouwen onderdrukt worden, en zich niet zomaar eventjes kunnen bevrijden. Diezelfde Marilyn Frye heeft eens de analogie van een vogelkooi gebruikt: een afzonderlijke tralie kan geen mensen opsluiten, maar een heel netwerk van tralies wel…

De focus van feminisme wordt hierdoor duidelijk. Niet alleen persoonlijke bevrijding is nodig, maar we moeten ons ook bevrijden van het seksistische systeem dat ons onderdrukt houdt. Dat systeem wordt wel eens patriarchaat genoemd, een beetje een oud woord maar waarom niet, het systeem bestaat nog altijd dus is de term nog nuttig.

Feminisme is de verzetsbeweging tegen het patriarchaat. Alle deelsystemen van de wereld waarin wij leven, kunnen beoordeeld worden op hun effect op die onderdrukte groep. Als het deelsysteem meewerkt om onderdrukking in stand te houden, dan is dat systeem problematisch en moet het verdwijnen. Mensenhandel en prostitutie zijn dergelijke systemen: vrouwen worden verhandeld en moeten dan werken als prostituee. Dat gebeurt nog altijd vandaag de dag, de mensenhandel brengt jaarlijks naar schatting tussen de 5 en de 9 miljard dollar op (voornamelijk vrouwen en kinderen) [2]. De seksindustrie heeft een enorm zwaar effect: niet alleen worden er rechtstreeks heel veel vrouwen door geraakt, worden ze gedwongen tot allerlei zaken en ondervinden ze heel veel fysiek en geestelijk geweld, het bestaan van dat systeem zendt ook een boodschap uit: vrouwen moeten beschikbaar zijn als seksobjecten.

Het moet blijkbaar maar “normaal” gevonden worden dat er een systeem is waarin mannen vrouwen, die vaak tegen hun wil in de prostitutie zijn terechtgekomen of gedwongen, kunnen kopen om te gebruiken. Vrouwen zullen nooit vrij kunnen zijn zolang er een dergelijk systeem bestaat.

Meer lezen

Noten

  1. Marilyn Frye, The Politics of Reality: Essays in Feminist Theory, Crossing Press, 1983, p33.
  2. United Nations, Economic Roots of Trafficking in the UNECE Region, 2004, http://www.unece.org/press/pr2004/04gen_n03e.htm