door Evie Embrechts

Sinds 2009 heeft Noorwegen besloten om ook over te gaan naar het Zweedse feministische model met betrekking tot prostitutie: legaliseren van het verkopen van seks, criminaliseren van het kopen van seks en pooierschap; gecombineerd met vormingscampagnes en hertraining. Wat is het resultaat?

Trigger warning voor seksueel, fysiek en geestelijk geweld.

Dit is een bespreking van onderzoek gepubliceerd in 2012 van Ulla Bjørndahl van de organisatie Pro Sentret. Er is nog recenter onderzoek ook, een bespreking daarvan is te vinden bij de European Women’s Lobby. Met dank aan Samantha Berg voor haar bespreking van dit onderzoek.

Ik wou dit specifieke onderzoek bekijken omdat er enkele belangrijke bevindingen instaan die ons veel kunnen leren over toekomstige maatregelen en het bijschaven van onze aanpak en visie. Bovendien is het onderzoek niet zo eenvoudig of eenduidig: het Zweedse model overnemen betekent niet dat plots alle huisjes van peperkoek zijn en alle wolken roze, wat niemand trouwens verwacht had. Het onderzoek is van een organisatie die eerder voor legalisering is, wat het ook interessant maakt want die kant doet niet zo vaak onderzoek om te proberen bewijsmateriaal te vinden voor hun mening / hypothesen.

Verschuiving van geweld

Een deel van het resultaat is een verschuiving in het soort geweld dat prostituees ondervinden. Bepaalde vormen van geweld tegen prostituees zijn geminderd, zoals verkrachting, slaan en wurgen, andere vormen daarentegen zijn in dezelfde periode toegenomen: spuwen en beledigen.

prostitutie-noorwegen-1 prostitutie-noorwegen-2Hoe komt dat? Een deel van het verhaal is dat prostituees de politie bellen – of daarmee dreigen naar de klanten toe – voor wat als zwaardere feiten wordt omschreven. De klanten riskeren gestraft te worden daarvoor en wijken uit naar andere vormen van geweld die minder gemeld worden.

Most of the women who said they would seek help to protect against violence said that they called or threatened to call the police when they found themselves in a dangerous or threatening situation. This would often scare the customers, or others, who were acting threatening/violent away.

Dat er veel bijkomend geweld is op prostituees door pooiers en klanten is een gegeven in het prostitutiesysteem. Dit geweld wordt weinig begrepen, waardoor we met verkeerde en nogal roze-wolken analyses eindigen soms. Dat geweld zien we hier, is wel verschoven, maar niet zomaar gedaald, wat niet veel goeds lijkt te zeggen over de intenties van de klant-uitbuiters.

Bovenstaande cijfers zijn gebruikt door aanhangers van legalisering om te zeggen dat geweld op prostituees gestegen is door de invoering van het Zweedse model. Dat vereist echter dat je zaken als slaan en verkrachten op dezelfde hoogte zet als spuwen en beledigen, een intellectueel oneerlijke poging in een al moeilijk debat.

De meeste prostituees die in 2008 bevraagd werden, gaven oorspronkelijk aan dat ze dachten dat een criminalisering van de klanten voor meer geweld zou zorgen. Dat blijkt achteraf niet het geval te zijn.

Binnenshuis of buitenshuis?

Feministes moeten regelmatig uitleggen dat binnen in huis blijven (a) geen optie is en (b) niet eens veilig voor vrouwen, in tegenstelling tot wat altijd beweerd wordt. Vrouwen hebben veel meer kans op geweld binnenshuis, van partners en familie, dan buitenshuis. Alle waarschuwingen over niet ’s nachts of alleen over straat gaan ten spijt.

Gelijkaardige opmerkingen zijn te horen in het prostitutiedebat: mensen zeggen soms dat straatprostitutie, prostitutie in auto’s etc, minder veilig is dan als de prostituee binnen blijft, in een pand waar dan controle kan zijn. Ook in België bijvoorbeeld hoor je de voorstanders wel eens pleiten voor megabordelen, zoals in Antwerpen en zoals gepland was in Luik – wat een heleboel feministes in opstand heeft doen komen, waardoor er nu eindelijk terug debat is rond prostitutie.

prostitutie-noorwegen-3Hier zien we dat prostituees buiten meer kans hebben op zaken zoals verbaal geweld, spuwen en geslagen worden, terwijl fysieke dwang, beroving en verkrachting vaker binnen voorkomen. Geen van deze vormen van geweld zijn acceptabel, maar het onderzoek toont aan dat alvast in Oslo het argument van “binnen is veiliger” niet opgaat.

Contact met hulpverlening en politie

Het percentage prostituees dat contact opneemt met politie en hulpverleningsdiensten is gedaald met precies evenveel procent als de “zwaardere” vormen van geweld gedaald zijn. 50% minder verkrachting door pooiers en door klanten, 50% minder oproepen naar de hulpverlening. Ideaal is dat niet, zoals hierboven gezien blijven er dan andere vormen van geweld bestaan die nog niet gemeld worden.

De prostituees gaven geweld door pooiers en klanten aan in het onderzoek, maar geen enkel feit van geweld door de politie. Dit is belangrijk omdat de politie een moeilijke schakel is in dit geheel: er zijn veel landen waar er heel wat bijkomend geweld op prostituees is door de politie. De hoop is dat het legaliseren van het verkopen van seks (zoals in het Zweedse model) dat probleem mee zou helpen oplossen.

Enkele conclusies

Om te beginnen lijken een heleboel aannames over prostitutie en criminalisering verkeerd te zijn. Het geweld is niet toegenomen door het invoeren van het Zweedse model; geweld door pooiers is gedaald, geweld door klanten is gedaald of verschoven van zwaardere naar minder zware feiten. Prostitutie in kamers blijkt niet veiliger te zijn dan prostitutie buiten.

Hoewel de vrouwen zelf aangeven dat ze vaak de politie bellen of daarmee dreigen, wat wel een effect heeft op gewelddadige klanten, denken ze niet dat prostitutie risicoloos kan gemaakt worden:

A fairly large amount of the women said that there was little they could do to protect themselves against violence. The reason they gave for this was usually that they already did what they could, and that prostitution was so risky that it was impossible to protect yourself against violence. Some of the women who said there was little they could do, also said the only thing they might be able to do was quit prostitution.

Het lijkt inderdaad niet realistisch om aan te nemen dat geweld in prostitutie uitgeroeid kan worden, dat denkbeeld gaat uit van een wel heel rooskleurige opvatting over de gemiddelde klant, wat niet lijkt te kloppen met de werkelijkheid. De klant, ver van een arme sukkelaar die anders niet aan zijn trekken komt (een populair cliché) lijkt al te vaak iemand die een zwakke groep zoekt om macht en geweld op uit te oefenen.

Door het invoeren van het feministische model van Zweden is prostitutie niet plots een rooskleurig systeem geworden. Dat had ook niemand verwacht. Het doet me eigenlijk denken aan die uitspraak over democratie: democratie is het slechts mogelijke politieke systeem, behalve alle andere. Verder belangrijk is dat het feministisch model uit Zweden als doel niet heeft een “gezond” prostitutiesysteem te bouwen, maar juist prostitutie langzaamaan te doen verdwijnen uit de samenleving, op een manier die de meest precaire groep – de prostituees zelf – geen schade berokkent. Vandaar ook het belang van voldoende middelen en mensen voor opvolging, uitstapregelingen, job hertraining… Een wet zonder steun zou weinig uithalen.

En in de rest van de wereld?

Het feministische model m.b.t. prostitutie werd voor het eerst ingevoerd in Zweden in 1999; in 2009 werd het overgenomen door IJsland en Noorwegen en in 2013 door Frankrijk. In Canada en Ierland is de wet in 2014 gestemd in een deel van hun parlementair systeem, verwachting is dat de wet ook in deze landen binnenkort in werking treedt. Hoe de implementatie verder verloopt in deze landen is ook belangrijk, maar daarover hebben we nog geen details: hoeveel ruimte en geld is er voorzien voor uitstapregelingen, job hertraining, vormingscampagnes…

Voetnoot

1. Ulla Bjørndahl Oslo, 2012. Dangerous Liaisons: A report on the violence women in prostitution in Oslo are exposed to.

Meer lezen