De laatste tijd worden er allerlei projecten ter herinnering aan “riot grrrl” gelanceerd, dus leek het me een goed idee om er een blogpost aan te weiden. Et voilà:

imagesCANGSQSZ

Relmeiden?

imagesCASP0BR7Wat is dat nu weer, riot grrrl? Riot grrrl is een ondergrondse feministische beweging of netwerk binnen de punk of DIY cultuur. Het ontstond begin jaren 1990 als reactie tegen de uitsluiting en het seksisme in de punkscene. Vrouwen begonnen hun eigen bands op te starten, zines te schrijven, festivals en andere bijeenkomsten (picknicks, congressen, praatgroepen) te organiseren en feministische teksten te schrijven en zingen. Het was geen van boven af georganiseerde beweging, maar een los netwerk van feministes, met bands, zines en andere projecten die spontaan ontstonden. Verbonden door een passie voor feminisme en muziek, inspireerden vrouwen elkaar wederzijds om zelf te beginnen schrijven, muziek te spelen, te filmen, te fotograferen, actie te voeren, etc. Ze konden in de riot grrrl beweging ook terecht om te praten en schrijven (bv. in praatgroepen, liedjes of zines) over moeilijke persoonlijke onderwerpen zoals coming out als lesbienne, incest en seksueel misbruik, schoonheidsnormen en de gevolgen daarvan op je zelfbeeld, etc.

imagesDe naam “riot grrrl” kwam van een samensmelting van “girl riot” (een oproep om een opstand door meiden te organiseren) en “angry grrrls” (een term gebruikt door drumster en zine-maakster Tobi Vail). Het wordt dus uitgesproken als riot girl, maar met extra grommende rrr.

Voor sommigen werd riot grrrl waarschijnlijk synoniem voor feministische punk (vooral uit de eerste helft van de jaren ’90), hoewel er feministische punkvrouwen waren die er zich niet mee identificeerden en hoewel niet alle riot grrrls geïnteresseerd waren in punkmuziek. Wat ze wel gemeenschappelijk hadden met de punk/hardcore scene was het “do it yourself” idee (DIY). Dit wil zeggen dat je zelf vanalles kan doen en maken: je eigen plaat uitbrengen, zelf een magazine publiceren, acties organiseren, skill-sharing workshops geven,… zonder hulp van platenmaatschappijen, uitgeverijen, grote hiërarchische organisaties, universiteiten, of mannen.

11969784505_920cf6be7b_zRiot Grrrl wordt vaak bij de derde feministische golf gerekend. Die lijkt meer te focussen op cultureel activisme dan op het veranderen van politieke en economische structeren. Eigen aan de tijd is er een meer individualistische tendens, hoewel riot grrrl ook een poging is om een feministische “community/network” te starten, samen te werken en de collectieve onderdrukking van vrouwen onder de loep te nemen. Riot grrrls streven naar “sisterhood”, het tegengaan van jaloezie tussen vrouwen en “girl love”. Ook al waren de feministes uit het begin van de jaren ’90 weinig bekend met wat er zich werkelijk afspeelde in de tweede golf (er was nauwelijks toegankelijk onderzoek of publicaties over de tweede golf beschikbaar en de anti-feministische backlash vanaf de jaren ’80 bleef invloedrijk), zijn er duidelijke gelijkenissen: praatgroepen, goedkope eigen gedrukte media, het persoonlijke is politiek, kleine collectieven zonder officiële leidsters, aandacht voor seksueel geweld… het zijn maar enkele van de overeenkomsten tussen het radicaal/autonoom feminisme van de jaren ’70 en de riot grrrl beweging van de jaren ’90.

Olympia

Olympia wordt de geboorteplaats van riot grrrl genoemd. Hier ontstonden de eerste zines en bands. Dit kleine stadje in de staat Washington in Amerika was een ideale plek voor een feministisch DIY netwerk, met Evergreen State College, een progressieve universiteit, en het onafhankelijke platenlabel K Records als vruchtbare voedingsbodem. Ook in Washington DC woonden enkele riot grrrls van het eerste uur en er ontstond al gauw correspondentie tussen feministes in beide steden.

untitledEnkele voorbeelden van riot grrrl bands uit de begindagen zijn Bikini Kill, Bratmobile en Heavens To Betsy. Er werden ook veel zines geschreven zoals Bikini Kill’s zine met dezelfde naam, Bratmobile’s Girl Germs, Jigsaw van Tobi Vail, Riot Grrrl, Girl Soldier en Nomy Lamm’s zine I’m So Fucking Beautiful. Er werden ook festivals georganiseerd bv. The International Pop Underground Convention door K Records waar veel riot grrrl bands optraden.

Vanuit Olympia en Washington DC verspreidden de ideeën van riot grrrl zich naar andere Amerikaanse steden en naar de rest van de wereld. Riot grrrls startten bv. “chapters” in New York, Los Angeles en Bradford/Leeds, bands in Engeland en Schotland (Huggy Bear, Bis) en zines werden rondgestuurd vanuit Maleisië (Grrrl:Rebel).

Aangezien riot grrrl ongeveer gelijktijdig met grunge populair werd en Olympia dichtbij Seattle ligt, begon de muziekpers ook interesse te tonen voor de riot grrrls. Maar die waren niet zo blij met al die media-aandacht…

Media blackout en kritiek

dominatrix 2 by elaine campos
foto van Dominatrix door Elaine Campos: http://www.flickr.com/photos/femmeliberte/

Midden jaren ’90 werd riot grrrl dood verklaard door de mainstream media. Dit kwam onder andere door een media boycot (riot grrrls weigerden nog met journalisten te praten door slechte ervaringen waarbij hun woorden werden vervormd en hun privéleven werd uitgespit) en dalende interesse bij de muziekpers. Maar ook was er een moeheid bij de riot grrrls zelf en de beweging begon haar oorspronkelijke enthousiasme wat te verliezen. Jawel, er waren nog steeds veel interessante feministische projecten en riot grrrl / queercore bands zoals Dominatrix, Team Dresch, Longstocking, the Need en Sleater-Kinney, maar de pers was op zoek naar een nieuwe hype en veel riot grrrls hadden wat rust en herbronning nodig.

De riot grrrl beweging bleef ook niet zonder kritiek. Het bleek vooral een wit hoogopgeleid clubje jonge vrouwen te zijn. Zwarte vrouwen of working-class vrouwen voelden er zich vaak niet thuis en de privileges van jonge middenklasse witte vrouwen werden zelden in vraag gesteld (wat niet wil zeggen dat er geen zwarte of working-class vrouwen actief waren in de riot grrrl beweging!). Ook werd er soms veel gefocussed op uiterlijke stijl en op bepaalde bekende figuren (Kathleen Hanna, de vrouwen van Sleater-Kinney…) terwijl er net beweerd werd dat het ging over eigen creativiteit, voor jezelf opkomen en zusterschap.

Ladies en grrrls

LadyfestRond het jaar 2000 begon de interesse voor feministische muziek weer te groeien. Er kwamen nieuwe initiatieven, zowel van de oude garde als van een jongere generatie grrrls. Een invloedrijk initiatief, Ladyfest, ontstond 10 jaar na het begin van riot grrrl en werd opnieuw georganiseerd vanuit Olympia en door veel van de vrouwen die van bij het begin actief waren bij riot grrrl (Sarah Dougher, Carrie Brownstein, Tobi en Maggie Vail, Allison Wolfe en Cat Power). Het zou zich bovendien nog sneller verspreiden. Ladyfest is DIY non-profit festival dat vrouwenbands en kunstenaressen een podium biedt, feministische films toont, workshops organiseert over bv. abortus, critical whiteness en zelfverdediging, lezingen en debatten presenteert over allerlei feminstische thema’s en een tijdelijke feministische zone creëert. In de zomer van 2000 werd de eerste editie organiseerd in Olympia, onder andere als reactie tegen de aanrandingen op het Woodstock festival van dat jaar. Vrouwen wilden een veilige ruimte en hadden meer dan genoeg van het seksisme dat nog steeds massaal voorkwam in de muziekwereld.

Na dat eerste Ladyfest waren bezoeksters en vrouwen die van het festival gehoord hadden zo geïnspireerd dat ze zelf een festival wilden organiseren. De organisatrices van Ladyfest Olympia hadden de verslagen van de vergaderingen op hun website gezet zodat iedereen er de nodige informatie uit kon halen om zelf aan de slag te gaan. Het jaar daarop waren er 5 Ladyfests (1 in Schotland en 4 in Amerika). En het ging in stijgende lijn: 2002 telde 12 Ladyfests (waaronder in Leuven, Amsterdam en Londen) en in 2003 waren het er 21. De jaren daarna bleef het aantal Ladyfests groeien (in landen verspreid over alle continenten zoals Singapore, Zuid-Afrika, Roemenië, Australië, Mexico, Zweden, Brazilië, Luxemburg, Italië, Polen, Ierland, Nieuw-Zeeland, Canada…) en kwamen er ook gelijkaardige festivals met andere namen bij. De grrrls waren ladies geworden, hoewel ook het woord “lady” met een knipoog gebruikt werd.

21st Century riot grrrl

rgworldBegin 2000 waren er nog meer interessante riot grrrl projecten en bands die het herinneren waard zijn. Bratmobile tourde weer en Kathleen Hanna maakte nu muziek met Le Tigre. In Europa waren er o.a. Missfed (Nederland), Lady!Die (Nederland) en Dada Stunt Girl (Finland) en bands die meer dan bands waren zoals Bunnies On Strike (ook een spoken word duo, radical cheerleading team, zine en organisatie van feestjes) en Girl Germs (ook een distro). Er werden ook eigen platen/cassettelabels opgericht om muziek door vrouwen en feministes uit te brengen bv. Emancypunx (toen in Warschau, nu in Berlijn), Vida Loca Records (Rome), Ladybomb distro (Finland) en Mr Lady (Amerika: zowel muziek als films). Verder waren er online discussiemailinglijsten zoals Riot Grrrl Europe, waarmee riot grrrls over de landsgrenzen heen contact hielden en discussieerden, en de Dutch Grrl Bands discussiegroep. Naast websites hadden chapters en collectieven zoals Riot Grrrl Nederland, Riot Grrrl London en Riot Grrrl Essex ook zines (resp. Eye-Scream, Riot Grrrl London, Riot Grrrl Essex) en bijeenkomsten (o.a. Cool Schmool in Nederland) en ontstond vanuit de RGE website/mailinglijst het Riot Grrrl Europe zine en de Riot Grrrl World nieuwsbrief (dat wat internationaler werd, maar toch nog behoorlijk westers bleef). Andere door riot grrrl en queercore geïnspireerde zines waren Clit Rocket (Rome), Il Pleut Des Gouines imagesCAL0XRO9(Frankrijk), Not Sorry (VS), Varla’s Passed Out Again (VK), Suburban Blight (VS), Bloody Mary (Tsjechië), Reassess Your Weapons (VK), Girl Conspiracy (Finland/Zweden) en vele anderen.

logo1In België waren en zijn er veel Ladyfests (1 in Leuven, enkele in Luik en heel veel in Brussel). Verder werd eind 2000 de website Riot Grrrl Belgium opgericht (met info en links naar vrouwenbands en projecten, profielen van riot grrrls, verslagen van concerten, etc) en twee jaar later het Belgische riot grrrl zine Flapper Gathering. Daarnaast was er het Riot Grrrl Benelux chapter (meer een vriendinnengroepje uit Nederland en België) en het Riot Grrrl Collectief (voor een korte periode hernoemd naar Riot Grrrl & Boi Collectief) dat in 2004 werd opgericht in Hasselt. Dit collectief organiseerde kleine festivals met workshops, tentoonstellingen en muziek, deed stickeracties, gaf workshops en publiceerde zines en een nieuwsbrief.

En nu?

Er zijn nog altijd veel Ladyfests en gelijkaardige festivals met andere namen (F-Word Festival, Besser als Scheisse, Suffragettes Not Dead, _fest…). Je zou “ladyfest” nu bijna als een soortnaam kunnen zien. Ook al wordt een festival niet zo genoemd, toch is het concept gelijkaardig en leeft de invloed van Ladyfest – en van riot grrrl – voort.

Bands van vandaag de dag die ongetwijfeld beïnvloed zijn door riot grrrl: Pussy Riot, Vagina Dentata, Anti-Corpos, MegaphonesBeyond Pink, Happy Home Makers (HHM), Blockshot, Vicious Irene… Zouden we kunnen spreken van een nieuwe golf van riot grrrl bands? Of tenminste feministische bands? Ook zijn er veel zines in omloop die (rechtstreeks of onrechtstreeks) beïnvloed zijn door de cut & paste typemachine layout, schrijfstijl en thema’s van riot grrrl zines uit de vroege jaren ’90 zoals The Swan The Vulture, Your Pretty Face is Going Straight to Hell, Same Heartbeats en Not Asking For it en feministische zine distro’s (Marching Stars, Princessa Pirata, Vampire Sushi + meer hier) om ze te verspreiden.

Of je riot grrrl nu ziet als iets dat zich alleen of vooral in Noord-Amerika in de eerste helft van de jaren ’90 afspeelde of iets daar verder gaat, een internationale invloed kan hebben (of gelijkenissen vertoont met feministische stromingen elders) en jonge vrouwen blijft inspireren om bezig te zijn met muziek, zines, kunst en/of activisme, het is een interessante stroming/beweging die het waard is om je verder in te verdiepen. Duik daarom zeker in de lijst van documentatieprojecten die je hieronder vindt:

Herinneringen aan riot grrrl

rgflyer2000022

Natuurlijk waren er al snel initiatieven om de riot grrrl beweging te documenteren (vaak door de betrokkenen zelf). Maar recent zijn er nog meer boeken, tentoonstellingen en films bijgekomen:

Boeken

Documentaires

Tentoonstellingen

Websites

Zines

… en vast nog veel meer waarvan ik nog niet op de hoogte ben. Geef ons een seintje als je andere documentatieprojecten tegenkomt.

Meer lezen: