Protestmars met slogan op spandoek
Omschrijving: protestmars met slogan op spandoek “How many transgenders have to die before you get involved”

In deze tekst kijk ik eerst naar wat definities en ga dan verder op onderdrukking, kritiek van feministes op bepaalde begrippen en de discussie over de oorzaak van het bestaan van transgenders.

Het woord transseksueel is een oud woord waar heel wat kritiek op te geven is. Het feit dat er “seksueel” in voorkomt lijkt aan te geven dat het iets te maken heeft met seksuele gevoelens voor een bepaalde groep mensen, zoals homo-, bi- of heteroseksueel. En dat is verwarrend want daar heeft het eigenlijk niets mee te maken.

Waar heeft het dan wel mee te maken? Met gender en sekse, met hoe iemand zich voelt en identificeert. Transseksualiteit kwam tot voor kort enkel zeer negatief in de media met een focus op puur fysieke aspecten, makeup, kledij, “in het verkeerde lichaam zitten”… de media zijn over transpersonen al even accuraat als wanneer ze over feminisme berichten: totaal niet, dus. Recent zien we ook in België iets positievere berichtgeving.

A_TransGender-Symbol_Plain3.svg
Tussenin-transgender logo

Het woord transgender is recenter en wordt over het algemeen als meer degelijk en minder negatief aanzien. De betekenis is uitgebreid: transgender wordt ook gebruikt als een koepelterm voor iedereen wiens genderidentiteit afwijkt van wat als “normaal” staat voorgeschreven. Langs de andere kant wordt transgender ook gebruikt als woord voor mensen die “tussen de twee voorgeschreven hokjes” vallen. Transseksualiteit wordt nog steeds gebruikt, door transseksuele mensen die het op zichzelf toepassen en niet negatief bedoelen, soms om een onderscheid te maken tussen hen en tussenin-transgenders.

Cisgender is een term die dan het tegengestelde van transgender betekent. Cisgender wil dan zeggen mensen die zich min of meer, doenbaar goed voelen in hun genderidentiteit.

Cisgender staat tot transgender zoals blank tot zwart, man tot vrouw, rijk tot arm, hetero tot homo. Er is een hiërarchie hier aanwezig. Jammer genoeg zijn transpersonen een zwaar onderdrukte groep met ontstellende cijfers van stress, depressie, angststoornissen… en met hoge cijfers voor het ondervinden van geweld, sociale uitsluiting… Transpersonen worden vaak als compleet minderwaardig behandeld, als objecten aan wie je gewoon mag voelen of persoonlijke vragen stellen (“zijn die borsten wel echt?”). Inderdaad, het lijkt op het probleem dat vrouwenlichamen als publiek eigendom beschouwd worden, maar nog net een gradatie erger…

Hoewel het doden van transpersonen niet officieel legaal is, worden wel heel veel transpersonen vermoord. De daders verzinnen vaak excuses: die persoon had mij bedrogen, het was geen “echte” man of vrouw, daarom… De vergelijking met de excuses van daders van seksueel geweld ligt wat mij betreft voor de hand – dezelfde machtsmechanismen lijken aan de basis te liggen. De daders zijn vaak bekenden, mannen die eerst een seksuele relatie hadden met een transpersoon.

Er is elk jaar een transgender remembrance day, een paar dagen voor de internationale dag tegen geweld op vrouwen. In Gent op take back the night acties brengen we beide thema’s vaak samen in één protest.

Kritiek op transgender politiek en het begrip cisgender

Maar, zul je als goeie feminist zeggen, wie voelt zich eigenlijk wél goed in haarzijn rol? Zeker niet feministes, zeker niet de meeste vrouwen. Inderdaad, een docente genderstudies uit Nederland verklaarde dat ze zich steeds meer transgender voelde gewoon al door de steeds meer dwingende schoonheidsidealen. Met de tweede feministische golf gaan liggen, werden haar klassen elk jaar haarlozer en meer opgemaakt zodat ze zich meer en meer als een soort outsider ging voelen. Dit is natuurlijk deels een humoristisch geformuleerde kritiek van de schoonheidsnorm.

Er is ook wel iets van aan: als iedereen zich slecht voelt onder opgelegde hokjes, zijn die woorden dan nog nodig? Definities van transgender en cisgender zijn gemakkelijk om als feministe te bekritiseren, maar dat wil nog niet zeggen dat het fenomeen zelf er niet is. Het is niet omdat de uitleg niet perfect is dat transgender personen niet bestaan, of geen onderdrukte groep zijn.

Verder is er hier een conflict tussen twee opvattingen: de ene vertrekt van iets (uiterlijk) waarneembaar de andere van een zelfidentificatie, een mening uit je hoofd. Transgender en transseksualiteit is iets dat eigenlijk niet met woorden uit te leggen valt. Alle pogingen van “verkeerde gender/geslacht” e.d. zijn maar hulpmiddelen om iets te beschrijven. Om te parafraseren: praten over gender is zoals dansen over architectuur…

Maar er is meer. De kritiek van een aantal radicaal-feministes op het begrip cisgender komt ook voort uit privilege: het niet willen zien dat je zelf ook deel uitmaakt van een groep van onderdrukkers, bijvoorbeeld als je wit, hetero, cisgender, gezond bent… Vrouwen zijn een onderdrukte groep, maar niet de enige. Zoiets is moeilijk om te aanvaarden, als je deel uitmaakt van een onderdrukte groep die elke dag zoveel discriminatie meemaakt, om dan nog het verwijt te krijgen dat je een deel van het probleem bent… Leuk is anders. (Zie ook Privileges en zelfkritiek)

Verder is het belangrijk op te merken dat de meeste radicaal-feministes niet zo transfoob zijn. Het is een minderheid die door allerlei haatpropaganda op het verkeerde spoor is gebracht. De laatste tijd zie ik helaas meer en meer blogs die dat soort onzin verspreiden. Het is maar waar je je energie insteekt zeker?

904775_447448862005426_1815242179_o
Omschrijving: post-it note met “Feminist to do list, (1) Smash patriarchy, (2) focus my energies into picking on a vulnerable trans minority and making myself look like a bully…”

Er is heel wat misschien terechte kritiek over de visies die vanuit transgender hoek beschreven worden over gender als een continuüm, genderidentiteit… maar nogmaals: dit zijn hulpmiddelen om mensen aan het denken te zetten, het is geen exacte wetenschap. Met wat goeie wil is dat allemaal wel te zien, maar met kwade wil is alles slecht natuurlijk. Dit hangt ook samen met discussie over de oorzaken van het bestaan & de gevoelens van transgenders.

Op zoek naar een oorzaak

Waarom zijn er eigenlijk mensen die zich niet goed thuisvoelen in hun  lichaam, die zich anders definiëren als wat de dokters hen bestempeld hebben. Stel je voor dat er daar iets biologisch aan is, moeten we dan het feministische gereedschap van sociaal-constructivisme weggooien, wat dan? Is er iets als een gender in je brein, net zoals er misschien een homogen is?

Maar de vraag naar een reden leidt tot heel wat problemen. Ik geloof persoonlijk niet dat het zo eenvoudig is, de vraag naar een homogen of transbrein vind ik zelfs ronduit beledigend.

De mainstream gedeeltes van de holebi en transbeweging is al jaren op die hamer aan het kloppen, die van de “zielige geboortes”: we kunnen er niet aan doen, we zijn zo, we zijn zo geboren, het is geen keuze, dus hebben we aanvaarding nodig van de maatschappij aub aub. Ik ben het nooit eens geweest met deze wel heel erg onderdanige “uncle tom” houding, net zoals ik altijd vragen heb gehad bij het richten van zoveel energie op het bereiken van het burgerlijk huwelijk. De mainstream holebibeweging is dan ook wel erg verburgerlijkt.

De laatste tijd zie je in België wel dat de “pride” (voorheen gay pride) uitbundig gevierd wordt, maar de basis van het-is-aangeboren zit er nog steeds in.

Maar dat is bullshit. Net als het idee dat het een 100% vrije keuze zou zijn: vandaag hetero, morgen homo, overmorgen bi. Het enige wat we echt weten is dat we niet weten wat de oorzaak is of hoe bepaalde seksuele of gendergevoelens ontstaan. Verklaringen zoals Freudiaans gezwets over geïnverteerde mannen en vrouwen kunnen, net als de zoektocht naar een gen dat voor alles verantwoordelijk is, in de vuilnisbak van de patriarchale wetenschap worden gegooid.

Dat onze maatschappij mensen ziek maakt is zeker. Dat we in hokjes geduwd worden, dat alle variatie gekneed wordt tot de voorgeschreven mannen en vrouwenrollen, dat klopt. Maar moest seksisme ophouden met bestaan, dat wil niet automatisch zeggen dat bijvoorbeeld transseksualiteit zou ophouden met bestaan. We weten het gewoon niet.

De vraag moet gesteld worden wat voor verschil het kennen van een oorzaak zou maken. Er is veel geweld op transpersonen, zowel fysiek, seksueel als psychologisch. Dat moet stoppen en daarom moeten we actie voeren. De oorzaak doet er daarvoor geen fuck toe. Idem voor werkelijke acceptatie: elke oorzaak kan zowel gebruikt als misbruikt worden. Het is een keuze dus kies dan maar iets anders en ga correctieve therapie volgen. Het is aangeboren, wel dan is het een ziekte en moeten we genetische manipulatie van foetussen gaan onderzoeken. Of zoals Jenn van xxblaze het zo mooi uitdrukt:

The question was never whether or not transsexuality, homosexuality, bisexual, heterosexuality, or anything else was “natural”. It has always been whether or not the oppression of anyone who is not heterosexual and cis-gendered is valid. This is concealed with debates over if therapy to cure homosexuals can work, or if such a thing as a gay gene exists. Honestly, anyone who is a true ally of the gay rights movement shouldn’t give a damn whether or not homosexuality is learned, innate, or filters into our brains with a diet of tainted fruit.

Rood/zwart foto van mens met slogan boven en onder
Omschijving: rood/zwart foto van mens met slogan boven en onder “You can’t smash patriarchy with transphobia”

PS tijdens het schrijven van dit stukje herkende het nieuwe Nederlandstalige woordenboek van mijn webbrowser Firefox het woord transgender niet eens, en stelde voortdurend “transzender” voor.

Zie ook

Op deze blog: