Een bijdrage van Sophie Vanonckelen.

Bekentenis van een religieus feminist

Ik beken. Ik ben één van die mensen die zich ondanks alle redelijke tegenargumenten niet kan overgeven aan het atheïsme. Drie weken heb ik ooit geprobeerd om atheïst te zijn, om ferm en volmondig te beamen dat er niets méér is, dat het licht uitgaat en dat alle gelovigen naïeve nozems zijn die hun eigen sterfelijkheid niet kunnen accepteren en samenspannen om de vrouw aan de haard te houden.

Het was en is nog steeds mijn grootste probleem met religie. Elke godsdienst, inclusief het door progressieve westerlingen zo liefdevol omarmde boeddhisme, komt met een set waarden en normen die erg ver staan van mijn feministische overtuigingen. De emancipatie van vrouwen, homo’s en het veelkleurige zootje queers, transgenders, etc., staan niet bepaald hoog op de agenda van moefti’s, pausen en lama’s. De veelal mannelijke hiërarchieën van de wereldgodsdiensten deinzen er niet voor terug om met de regelmaat van de klok mysogyne en homofobe uitspraken te doen.

Denk aan onze eigen aartsbisschop Léonard en de rel rond zijn visie op aids bij homo’s als een soort immanente gerechtigheid. Of recenter: de Pakistaanse taliban die een veertienjarig meisje tracht te vermoorden omdat ze naar school wil gaan.

Het is begrijpelijk dat feministen en homo-activisten met afgrijzen reageren op zulke gebeurtenissen. Meer zelfs, het is terecht en het afgrijzen wordt gedeeld door de grote meerderheid van de bevolking, ook door de gelovigen. Of bent u in uw buurt al moslims tegengekomen die schoolmeisjes neerschieten?

Het is me dan ook een raadsel waarom de meeste westerse feministen quasi allergisch zijn aan elke vorm van religie, een verdwaalde wicca daargelaten. In pakweg Azië , Afrika en zelfs de Verenigde Staten wordt het feminisme vaak gekleurd door de levensbeschouwing van de feminist in kwestie. Islamitisch feminisme, hindoefeminisme, katholiek feminisme.

Het klinkt u, liefste lezer(es) wellicht onbetamelijk en contradictorisch in de oren, katholiek en feminist zijn. Is het katholicisme immers geen hardleers patriarchaal instituut? Een ondoordringbaar mannenbastion, waar de mannen zich weliswaar graag in lange jurken hullen, maar waar de vrouw onmiskenbaar een tweederangspersoon is en elke recreatieve vorm van seksualiteit, voor vrouw én man, misprijzend wordt afgekeurd? Hel en verdoemenis wachten voor zij die zich wel eens durven bezondigen aan kontneuken of, godbetert, masturbatie?

Hoezeer al deze clichés vormen van waarheid bevatten, toch is het de taak van elke rechtgeaarde feminist om clichés en foute vooronderstellingen te detecteren en onderuit te halen. Ik zou u uren kunnen vermaken met boekbesprekingen en analyses van feministische theologen, met feministische bijbelinterpretaties, anarchistische bijbelinterpretaties en zelfs, mijn persoonlijke favoriet, anarcho-ecologische feministische bijbelinterpretaties. Maar het duizelt u, liefste lezer(es) wellicht nu al, en u hebt er waarschijnlijk geen boodschap aan, omdat de bijbel voor u weinig betekent.

Daarom wil ik u liever overtuigen van het belang van religieus geïnspireerd en vooral religieus tolerant feminisme. Want laat ons wel wezen. Niet de hele wereld is seculier. Wij feministes hebben ons te lang gewenteld in onze eigen status. Default feminisme is wit, middenklasse, hoogopgeleid en seculier. Zo bent u wellicht, zo is wellicht het merendeel van uw vriendenkring. Dat is geen verwijt. Dat is simpelweg een vaststelling, ook over mezelf. Maar als we naar onze zusters wereldwijd kijken, zien we dat de meesten van hen niet wit zijn, vaak arm, dikwijls analfabeet en meestal religieus. Net zoals vrouwen vaker arm en laaggeschoold zijn, zijn ze ook vaker religieus. En in die religiositeit, in de grote verhalen en tradities vinden veel vrouwen een laatste strohalm waardigheid en inspiratie voor hun vrouw zijn. En het is precies op dit punt dat de feministische theologie op haar waarde mag beoordeeld worden.

Laat ik deze vreemde bewering even voor u illustreren aan de hand van het levensverhaal van een dame van wie u ongetwijfeld al gehoord hebt: Maria, in de volksmond ook wel bekend als de Heilige Maagd of “Onslievevrouwke”. De Mariadevotie in ons land is eeuwenlang immens geweest. Wie heeft er geen grootmoeder met een Mariabeeldje onder een glazen stolp op de schouw. Maria was de steun en toeverlaat van miljoenen christelijke vrouwen die in hun door mannen en (mannelijke )kerk bepaalde leven weinig andere inspiratiebronnen van vrouw-zijn konden vinden. Meer dan duizend jaar lang hebben mannelijke theologen hardnekkig geprobeerd om deze vrouw, “gezegend boven alle vrouwen”, te ontdoen van haar vrouwelijkheid, zelfs van haar menszijn. Ze degradeerden haar tot een louter ontvangende baarmoeder, ze ontzegden haar zelfs de pijn van barenweeën. En hoewel niemand precies kan uitleggen hoe dat fysiek mogelijk is, was het maagdenvlies van Onslievevrouwke nog intact na deze pijnloze geboorte van het kindeke Jezus. Maagd en Moeder, Maria was beiden en de slinkse theologen hebben haar gekaapt en haar gereduceerd tot enkel dat, een maagdelijke tienermoeder zonder eigen stem.

Vervolgens hebben duizenden jaren klakkeloos napraten hun werk gedaan en het beeld van Maria verder misvormd. Wie vraagt zich nog af waarom uitgerekend een arm boerenmeisje moeder van God mocht worden? Wie herinnert zich nog dat dit arme kind volmondig “ja” zei op deze roeping, terwijl ze wist dat iedereen in het dorp zou roddelen en haar zou bespuwen, wanneer ze met haar zwangere buik zou rondwandelen. Wie stelt zich voor dat deze Maria, “gezegend boven alle vrouwen”, het mikpunt was van spot, net zoals alle ongehuwde moeders voor en na haar. Een slet, een hoer. Wie verwondert er zich nog over dat de kerk volledig door mannen, geld en macht gedomineerd wordt, terwijl het uitgerekend dit jonge, arme kindvrouwtje was die gezegend werd als Moeder van een nieuw begin. De feministische theologen, natuurlijk!

Maria, de eerste priesteres, Maria, profeet, hardwerkende moeder, die het opnam voor de armen en minstbedeelden. Maria, die door haar armoede, zwangerschap en moederzijn alle machtige mannen het nakijken gaf, de politieke en religieuze elite van haar tijd tot razernij bracht. Maria, feminist?

Misschien hebben we het tweeduizend jaar lang misbegrepen?

Advertenties