Een bijdrage van Eglantine Henderick, co-director van Hollaback! Gent.

Femme de la rue Vs. Homme de la rue

Recent werden we in de media overspoeld met verontwaardigde reacties over seksuele intimidatie op straat, ook wel street harassment genoemd. Velen waren verbaasd of gechoqueerd door het persoonlijk relaas van Sofie Peeters, laatstejaarstudente aan het Rits, in haar documentaire “Femme de la rue”. Peeters toonde ons met haar verborgen camera hoe ze in een specifieke Brusselse wijk voortdurend vernederende, seksueel getinte gebaren en opmerkingen moest verduren tijdens een korte wandeling. Prompt werd aangekondigd dat er in het Brusselse Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS-boetes) zullen worden uitgeschreven bij gevallen van street harassment.

Vorige week kwam het Eén programma Volt op de proppen met een variant op Femme de la rue: “Homme de la rue”. Journalist Sven Pichal en Michiel Vanackere liepen hand in hand over straat en werden meermaals afkeurend bekeken, uitgescholden, bespot en bedreigd. De volgende dag zond het actualiteitenmagazine Panorama op Canvas de documentaire “Gaybashing” uit. Opnieuw kwam er respons uit politieke hoek: minister van justitie Annemie Turtelboom liet weten dat de maximumstraffen op door discriminatie en racisme geïnspireerd geweld zullen worden verzwaard.

De plotse aandacht voor het thema verbaast me soms. Versta me niet verkeerd, ik ben heel tevreden dat het thema eindelijk aan bod komt, maar ik vind het veelzeggend dat mensen er zo totaal verbaasd en gechoqueerd op reageren. Het is duidelijk dat er een taboe rust op street harassment want elke keer dat ik verwikkeld raak in een gesprek over het onderwerp, blijkt dat bijna iedereen – behalve hetero mannen – het zelf al één of meerdere keren heeft meegemaakt. En toch werd het tot voor kort doodgezwegen.

Dagelijkse kost

Ik denk dat street harassment een heel hardnekkig fenomeen is waarvan we de gevolgen niet mogen onderschatten. Pas toen ik er me echt bewust mee ging bezig houden, besefte ik wat voor een effect street harassment eigenlijk gehad heeft op mijn dagelijkse leven. Op mijn veertiende werd ik meerdere keren door dezelfde man betast op de tram. Ik wist niet wat ik hiermee moest doen. Ik wist niet of het wel zin had om naar de politie te gaan, want per slot van rekening kon ik de dader niet bij naam noemen. Ik zou toen enkel een vage beschrijving van zijn voorkomen kunnen gegeven hebben want voor de rest wist ik niets over de man. Bovendien dacht ik dat mijn klacht niet serieus zou genomen worden; ik was bang er geen gehoor zou gegeven worden aan mijn verhaal. En ik was vooral bang om een bagatelliserende reactie te krijgen van de politie.

We zijn nu zeven jaar verder, en sinds de gebeurtenissen op de tram heb ik helaas nog heel wat andere vormen van street harassment ervaren. Het is zelfs zo ver gekomen dat ik nooit zonder mp3-speler alleen op straat kom. Want zo hoor ik het niet meer. Als een vreemde man ’s nachts mijn pad kruist, steek ik spontaan de straat over. Als ik een groepje jongens mijn richting zie uitkomen, wend ik mijn blik af in de overtuiging dat oogcontact op een of andere manier provoceert. Maar dat kan me niet beschermen als ik samen met vriendinnen op straat loop. Soms denk ik dat de daders er een kick van krijgen om de groepsreactie op hun handelingen te zien.

Over macht & waarden

Ik geloof dat street harassment gericht op vrouwen een machtsfenomeen is. Moesten de daders echt seksuele interesse hebben in vrouwen, dan zouden ze wel succesvollere methoden gebruiken – want hoeveel vrouwen zijn er ooit al ingegaan op de voorstellen van een belager? Sommige daders voelen zich in bepaalde aspecten van hun leven machteloos en gaan op zoek naar situaties waarin ze hun macht toch nog op een of andere manier kunnen laten zien. Want het gaat om macht; de macht om de vrouw haar controle over de situatie (in dit geval over straat lopen) te ontnemen. Dat kan je ook merken aan de reacties van daders als vrouwen kwaad reageren; vaak beginnen ze dan hard te lachen. Het is nochtans wel belangrijk om als slachtoffer van street harassment degelijk te reageren. Want als de daders nooit aangesproken worden en het probleem verder genegeerd wordt, zal er nooit verandering komen. Uit eigen ervaring heb ik gemerkt dat als je de daders strak in de ogen kijkt en hen rustig maar kordaat vraagt om weg te gaan, ze dat uiteindelijk ook doen (helaas, soms pas na meerdere pogingen).

Bij gaybashing ligt het probleem volgens mij anders. Waar het bij harassment van vrouwen gaat om een machtsoordeel (de dader wil tonen dat hij macht heeft over de vrouw door haar de controle van de situatie te ontnemen), gaat het bij gaybashing om een waardeoordeel. Jammer genoeg beschouwen nog heel veel mensen homoseksualiteit als iets slechts, iets abnormaals of, in een religieuze context, als een zonde. Op één of andere manier gaan enkele mensen over tot verbaal en soms zelfs fysiek geweld om hun afkeurende visie duidelijk te maken. Voor een pacifist als ik moeilijk te begrijpen: hoe kan je iets dat je als zonde beschouwd, bestrijden met geweld? Dat is toch een contradictie?

Gateway crime

Street harassment manifesteert zich op verschillende manieren: van non-verbale handelingen en gedrag (fluiten, “tsss tss” geluiden maken) tot obscene gebaren en verbaal geweld. Helaas escaleert het soms tot fysiek geweld: Vrouwen worden betast, aangerand of zelfs verkracht; Holebi’s en transgenders worden bespuwd, geschopt en geslagen Street harassment is een gateway crime, d.w.z. een misdrijf dat, wanneer het niet wordt aangepakt, kan escaleren tot ernstige misdaden. Vandaar de absolute noodzaak om de strijd tegen street harassment aan te gaan.

Grafiek: “Slippery Slope Of Street Harassment”

Links onderaan in deze grafiek zien we objectificatie staan. De impact van objectificatie in onze maatschappij mag niet onderschat worden. We leven namelijk in een samenleving waar mensen worden gezien als objecten. Jean Killbourne, maakster van de documentaire reeks “Killing Us Softly” over de representatie van vrouwen in reclame, verwoordde het zo: “turning a human being into an object is almost always the first step towards justifying violence towards that person.”

Holla wie? Hollaback!

Samen met een aantal heel enthousiaste Gentse dames hebben we Hollaback! Gent opgericht. Hollaback! Is een wereldwijd netwerk van grassroots organisaties die strijden tegen street harassment. “Hollaback” komt van het Engelse “holler”, wat roepen betekent. We sporen iedereen dus aan om terug te roepen tegen de harassers. We zijn er van overtuigd dat we niet langer kunnen zwijgen over street harassment. Het is tijd om naar buiten te komen met onze verhalen, om het probleem openlijk en permanent te blijven aanklagen zodat mensen zich ervan bewust worden en hun gedrag gaan aanpassen. Zodat street harassment niet langer stilzwijgend aanvaard wordt in onze maatschappij. Zodat onze kinderen in een harassment-vrije wereld kunnen leven.

Bij Hollaback! Gent zijn we er alvast sterk van overtuigd dat street harassment geen cultureel fenomeen is. Wij willen street harassment op de kaart zetten; duidelijk maken dat het probleem overal voorkomt. We willen laten zien dat het geen louter Brussels fenomeen is; het komt evengoed voor in Gent. Meer zelfs: het komt overal in de wereld voor. Hollaback! Is wereldwijd actief in 62 steden en 25 landen en functioneert in meer dan 10 talen.

We zijn er ook hevige voorstanders van om street harassment op een uitgesproken anti-racistische en anti-discriminerende manier aan te pakken. Wij willen onder geen beding specifieke bevolkingsgroepen viseren of stigmatiseren. Want zoals Martin Luther King ooit zei:

“Darkness cannot drive out darkness; only light can do that. Hate cannot drive out hate; only love can do that.”

Meer info

Deze blog blijft de hollaback acties opvolgen. De website van Hollaback Gent lanceert op 19 november, in België is er ook Hollaback Brussel.