Marxist. Toch bij de betere humor eigenlijk, de beschuldiging die Elio Di Rupo over zich heen kreeg. “Zelfs Franstalige werkgevers zeggen dat de huidige regering marxistisch is,” voegde Bart De Wever er onlangs nog aan toe. Tsja, bedrijfsleiders, ze zeggen zoveel.

Denken de politieke tegenstanders van Di Rupo werkelijk dat hij een marxist is? Natuurlijk niet. De rijken van deze aarde en hun hulpjes kan je veel verwijten maar niet dat ze dom zijn. Di Rupo is evenzeer een communist als De Wever een zelfkritische antiracist is.

Beschuldigingen als socialist, communist of marxist worden regelmatig gebruikt om politieke tegenstanders “verdacht” te maken. Als het over stemmen gaat is elke vuile truc goed. Het was tijdens de koude oorlog in de VS bijvoorbeeld een standaard tactiek om je politieke tegenstanders op deze manier verdacht te maken, en het is opmerkelijk dat het vandaag de dag opnieuw wordt bovengehaald. Het klinkt oubollig, maar we leven blijkbaar in oubollige tijden. Ofwel hebben ze bij de rechterzijde geen inspiratie meer, ofwel zijn de omstandigheden waarin we leven griezelig gelijkend op eerdere crisissen. Iemand moet de schuld krijgen voor die crisissen, en “de marxistische walen” komen als handige zondebok opduiken.

Maar er zit ook wel wat meer achter volgens mij. Dat marxisme opnieuw als angstbeeld wordt binnengehaald wil zeggen dat dat beeld nog steeds macht heeft en nog steeds een bedreiging is voor de kapitalistische machthebbers en hun politieke stromannen. Of zoals het zo mooi gesteld wordt aan het begin van het communistisch manifest:

A spectre is haunting Europe — the spectre of communism. (…) Where is the party in opposition that has not been decried as communistic by its opponents in power? Where is the opposition that has not hurled back the branding reproach of communism, against the more advanced opposition parties, as well as against its reactionary adversaries?

Two things result from this fact:

I. Communism is already acknowledged by all European powers to be itself a power.

II. It is high time that Communists should openly, in the face of the whole world, publish their views, their aims, their tendencies, and meet this nursery tale of the Spectre of Communism with a manifesto of the party itself.

Wat opvalt is hoe relevant dit stuk van een tekst uit 1848 nog steeds is.

Wat is marxisme dan wel?

Moest België een socialistisch land zijn dan zou een van de top 5 rijkste mannen op aarde niet naar hier verkassen. Moest België een socialistisch land zijn zou er niet zoveel werkloosheid zijn en zouden de werklozen niet de schuld krijgen van de crisis die de rijken veroorzaakt hebben. En fracking hell, dan zou niemand nog proberen de sociale afbraak partij sp.a als links te situeren. Het is niet omdat alle mainstream partijen irritant rechts en populistisch zijn geworden dat de “minst neoliberale” dan een linkse partij is. Er is een gapend gat in het politieke spectrum, mensen.

Er is geen enkele mainstream partij in België die marxistisch is. Een “korte samenvatting” van marxisme is zoiets als eventjes eeuwen feminisme samenvatten op een postkaart, daar ga ik dus voorlopig niet aan beginnen. Ik hoop binnenkort wel tijd te maken voor een reeks over feminisme en marxisme, de ongelukkige huwelijken en betere pogingen tot synthese.

Marxisme  wordt terug een “bedreiging” – dus interessant – in tijden van economische crisis. Marxisme is onder andere een methode voor het analyseren van het kapitalistisch systeem waarin wij leven, het verklaren van de crisissen door te kijken naar historische processen en tegenstellingen, en duiden waarom die crisissen keer op keer terugkeren. Alles wat je in de media en van niet-marxistische economen hoort over de crisis zijn leugens, halve waarheden en nepanalyses. Marxisme kan die crisissen prima verklaren en is niet alleen een systeemkritiek maar ook een manier om de wereld te veranderen. Het is een enorme bedreiging voor de machthebbers. Dus misschien moeten we allemaal maar eens wat meer marxistische teksten lezen🙂

Enkele leestips

Anja Meulenbelt heeft in 1979 een erg leuk boekje geschreven dat Feminisme en socialisme heet, het is nog prima actueel op enkele stukken na en het is kort en leesbaar. Sheila Rowbotham heeft een paar interessante boeken geschreven zoals Woman’s Consciousness, Man’s World. Dat laatste gaat ook in op de persoonlijke verhalen, van een vrouw die in linkse milieus terechtkomt. Zie ook dit archief voor enkele van haar teksten.

Catharina A. MacKinnon heeft wat mij betreft het beste feministische boek ooit geschreven met haar Toward a feminist theory of the state, waarin ze o.a. probeert een synthese tussen marxisme en feminisme tot stand te brengen. Een inleiding over marxisme is eigenlijk niet zo gemakkelijk, de leesbaarheid van veel marxistische teksten laat nogal eens te wensen over. Heel veel teksten zijn wel vrij beschikbaar, bijvoorbeeld op het marxistisch internet archief marxists.org.

Voor inleidingen over marxisme die niet specifiek over vrouwen gaan: ik heb een paar hedendaagse publicaties gelezen die best goed zijn, zoals Marx: a clear guide van Edward Reiss bijvoorbeeld. Me helemaal verdiepen en alle oorspronkelijke bronteksten lezen zou nog een extra leven in beslag nemen vrees ik, en omdat ik vooral feminisme wil bestuderen moet ik wel eens moeilijke keuzes maken. Het communistisch manifest door Marx en Engels is een eenvoudige en leesbare introductie, tevens een belangrijk historisch tijdsdocument. De groep Vonk heeft een boekje Marxisme voor dummies dat ik eigenlijk erg goed vind. In dit archief vind je een overzicht van marxistisch denken rond vrouwen.

Eén van de oudste serieuze pogingen om een analyse te maken van de onderdrukking van vrouwen door een marxistisch perspectief is het boekje van Friedrich Engels, The Origin of the Family, Private Property and the State. Hierop is verder gewerkt door o.a. August Bebel in Woman and Socialism – maar dat boek is wel vrij racistisch en gaat regelmatig over “die warmbloedige menschen uit barbaarse streken”, je bent gewaarschuwd. Catharine MacKinnons boek is nog te krijgen in boekenwinkels, go for it! De meeste van bovenstaande boeken niet maar je kan delen van de teksten online vinden en in tweedehandszaken kom je soms oude edities van boeken tegen, soms met heerlijk oubollige Nederlandse vertaling. Geniet ervan.

Kortom, lezen, en dan de straat op!

Zie ook