Een tijdje geleden werd ik door een vriendin overtuigd om mee te gaan naar de verfilming van The Hunger Games. Door omstandigheden ben ik eerst aan de boeken begonnen en heb ze in één ruk uitgelezen.

The Hunger Games is een donker toekomst verhaal dat me doet denken aan Orwells 1984 en de hedendaagse Verenigde Staten. De staat Panem – ja, brood en spelen – organiseert regelmatig een soort engere versie van de Olympische spelen waar mensen uit verschillende districten moeten vechten in een gekozen terrein, er is maar één winnaar. De spelen zijn in het leven geroepen door de machthebbers om de bevolking te herinneren welke macht de leiders hebben, de laatste rebellie eindigde met een heel district dat platgebombardeerd werd.

Katniss Everdeen, het hoofdpersonage, leeft in een arm mijnwerkersdistrict en probeert voor haar moeder en haar zusje te zorgen, o.a. door zichzelf meermaals te verloten in de Hunger Games – wat extra voedsel oplevert – en te gaan jagen met haar boog en haar beste kameraad Gale. Katniss is een genietbare heldin – in tegenstelling tot Bella van Twilight – omdat ze een vrij geloofwaardig en moedig personage is en niet leeft om zuchtend tussen twee gewelddadige mannen te moeten kiezen. U had het al door, ik vind de Twilight reeks een heel slecht voorbeeld voor pubers. Ook The Hunger Games is geschreven voor tieners maar prima genietbaar voor volwassenen, net als de film.

Feminisme?

De boeken zijn op het eerste zicht best feministisch. De film voldoet prima aan de Bechdel-test, het hoofdpersonage is een vrouw die niet alleen bezig is met mannen, trouwen of kinderen, ze is een jager die goed met een boog overweg kan… prima.

Ook de kleding is best fijn. Katniss heeft in de arena geen super-patriarchaal-sexy outfitje aan dat helemaal geen bescherming biedt, maar gewone stevige kledij en een regenjas.

Enkele ergernissen

Een collega feministe vertelde onlangs op een leesgroep dat sterke vrouwen meestal worden afgebeeld door kracht met wapens. Het gevaar daarvan is dat het gebruikt kan worden om geweld door mannen te rechtvaardigen: iedereen doet het, vrouwen ook, …

Nu is de rest moeilijker om voor te stellen en misschien iets saaier op film. Het doet me denken aan een Casper en Hobbes stripje:

Calvin I’ve noticed that comic book superheroes usually fight evil maniacs with grandiose plans to destroy the world. Why don’t superheroes go after more subtle, realistic bad guys?
Hobbes Yeah, the superhero could attend council meetings and write letters to the editor, and stuff.
Calvin Hmmm… I think I see the problem.
Hobbes “Quick! To the Bat-Fax!”

Maar het kan natuurlijk wel. Iron-Jawed Angels bijvoorbeeld is een fantastische film over stemrecht met zalige vrouwelijke rollen, die niet door hun vechtkunsten sterk zijn maar door hun overtuiging en hun inzet. Maar ook The Hunger Games is heel interessant, juist door de manier waarop er langzaam terug verzet ontstaat.

Wat me verder wel stoort, maar dat is niet specifiek aan deze film, bijna elke film in eender welke tijdsperiode heeft vrouwen met dunne potloodwenkbrauwen. Woeste krijgers met geëpileerde wenkbrauwen. Arme inwoners van District 12, gezellig epilerend tussen het werken in de mijn en illegaal op jacht gaan. Het stoort me steeds vaker.

Er is ook kritiek op de film gekomen omdat de hoofdactrice blank is terwijl dat niet zo is in het boek. Katniss komt uit een district waar de meeste mensen een iets donkerdere, meer olijfkleurige huid hebben. Exact hetzelfde probleem trouwens kwam voor in de verfilming van Ursula K. Le Guins boek Earthsea.

Mannelijkheid en vrouwelijkheid

Mannelijkheid en vrouwelijkheid zijn begrippen waar de meeste mensen hopeloos mee in de knoei zitten. En hoe kan het ook anders, als de hele maatschappij erop gericht is dit culturele onderscheid te creëren en in stand te houden. En dat wreekt zich dan in de echte mensen die hun levens proberen leiden.

Voordat ik naar een film ga in de mainstream cinema’s wil ik eerst wel weten of het de moeite waard is, zeker na een bijzonder pijnlijke ervaring met New Kids Nitro die ik ooit – na de uitgebreide therapie die ik daarna nodig had – wel eens zal beschrijven. Dus ik zoek wat besprekingen op feministische sites en daar gaat de discussie al van start: is Katniss (hoofdrolspeelster van Hunger Games) beter dan Bella (hoofdrol in de Twilight serie)?

En zo begonnen de clichés. Dat Katniss een eerder mannelijk karakter is en Bella eerder vrouwelijk, en dan een discussie over wie nu echt “agency” heeft, keuzes maakt, sterk is… Katniss wordt door sommigen als een butch omschreven maar dat gaat me al helemaal te ver. En dan komen de redeneringen dat Bella eigenlijk stiekem een sterk karakter is, maar dat is gezwets. Bella is het meest vreselijke rolmodel voor tienermeisjes dat ik ooit ben tegengekomen. En Edward is een walgelijk rolmodel voor jongens, een geobsedeerde zeikerd die twijfelt of hij Bella nu wil doden of neuken – want dat is natuurlijk een beetje hetzelfde, weetjewel weetjeniet.

Veel feministes krijgen ook de kritiek dat ze “te mannelijk” zijn of willen zijn, maar ik denk dat dat verkeerd is. Feministes willen niet per se – behalve sommige mannelijke transgenders die feminist zijn – man worden, wij willen mens worden. Dat wil zeggen: gerespecteerd worden als mens, serieus genomen, behandeld als levend wezen met eigen wensen en verlangens. Niet gereduceerd tot hulpje, slavin, kokkin, seksobject.

Mannelijkheid en vrouwelijkheid zijn niet “evenwaardig maar tegengesteld”, dat is een illusie. Wat feministes willen is dat onderdrukking van vrouwen stopt en dat vrouwen kunnen en mogen doen wat mannen doen zonder afgestraft te worden daarvoor. Nee, we hebben het niet over geweld natuurlijk hoewel dat ook een interessant punt is, maar da’s voor later.

Neem bijvoorbeeld initiatief nemen. Of schoenen dragen waar je wel op kan rennen en lange afstanden lopen. Of kleding die comfortabel zit en niet scheurt bij de minste beweging. Maar de omgeving van vrouwen reageert daar heel heftig op. En een goede vraag is: waarom? Is het dan zo’n enorme bedreiging als vrouwen dat doen? Zal het hele systeem van genderpolariteit, dat zogezegd natuurlijk is, dan instorten?

Besluit

Alle discussie terzijde: woo, zalige film met een cool karakter in de hoofdrol! Ik kijk al uit naar de verfilming van de volgende twee boeken.

Advertenties