– over de noodzaak van solidariteit –

Het f-woord is uit de gratie gevallen in populaire media en bij velen. De negatieve stereotypering van feministes is geslaagd: het woord ‘feministe’ roept associaties op als klagerig, preuts, overbodig, drammerig, ouderwets, BH-verbrandend, behaard en ga zo maar door. Hoewel veel mensen feministische ideeën of idealen hebben, zijn ze daarom toch weigerachtig zichzelf feministe te noemen. We zijn voor emancipatie, maar we noemen ons geen feministe. De definiëring van feminisme als ‘strijd voor de bevrijding van vrouwen als groep’ is al helemaal als oudbollig en afgedaan bestempeld, tot een prop gefrommeld en in de prullenmand gegooid – ook door feministes. Het is tegenwoordig niet hip om over feminisme te spreken, laat staan in strijdbare termen. We mogen niet meer zeggen dat vrouwen onderdrukt zijn. Dat er nog een strijd te voeren is. Want ‘mannen zijn ook onderdrukt’. En ‘we mogen vandaag de dag toch veel, als vrouw’. ‘Vrouwen krijgen kansen genoeg, ze moeten ze gewoon grijpen’. Ziehier een pleidooi voor een herpolitisering van het feminisme, voor een stevige ruk naar links in deze tijden van individualisme.

‘Feminisme’ onder het stof geraakt

Door de strijd van de vrouwenbewegingen in de eerste en tweede golf hebben we vandaag allerlei verworvenheden: vrouwen hebben stemrecht, abortus is niet meer onwettelijk, we kunnen uit werken gaan, een bankrekening openen, er is kinderopvang (zij het te weinig), er bestaan vluchthuizen (zij het tegen betaling), de nieuwe man helpt af en toe met de strijk, en ga zo maar door. Al deze realisaties van het feminisme worden tegenwoordig als vanzelfsprekend beschouwd. Het zijn geen strijdpunten meer. Wie nog meer rechten wil voor vrouwen als groep, is al gauw een doordramster en wil teveel. Vrouwen verdienen minder? Er is een ongelijke jobverdeling op de arbeidsmarkt? Vrouwen zijn oververtegenwoordigd in de armoede? En ondervertegenwoordigd op beslissingsniveau en in de publieke sfeer? Er is te weinig kinderopvang? Je moet betalen voor een vluchthuis? Een verkrachter wordt zelden of nooit veroordeeld? … “Niet mijn probleem: mijn leven is geregeld/gaat vlot/ik heb geen zorgen” en “Wie echt wil, zich inzet, kansen grijpt, kan een probleemloos leven hebben” zijn vaak gehoorde dooddoeners, die de nood aan gezamenlijk sociaal verzet van tafel schuiven.

Feminisme als collectieve beweging heeft afgedaan. We durven het f-woord bijna niet meer in de mond nemen, of distantiëren er ons overtuigd van. Politisering is passé. Wat wel aanvaardbaar is tegenwoordig, meer nog, het is cool en hip, is het streven naar ‘individuele bevrijding’: als individu kunnen zijn wie je bent, doen wat je wil – individuele ontplooiing, losgekoppeld van maatschappelijke verandering. Het is de unique selling proposition om feminisme te vermarkten in deze tijden van individualisme en kapitalisme en in het rijke westen aan de vrouw te brengen: het brengt geld op, en onderdrukt collectief verzet, een win-win situatie dus. Want ook het feminisme is door het kapitalisme vermarkt: enkel door te conformeren aan “de” marktnorm, kan je een waarlijke, echte, vrije vrouw zijn. Zo propageren reclame, tv-beelden, vrouwenbladen, en zo zit het ook in ons hoofd. We zijn de natte droom van menig marketeer.

Individuele bevrijding als brood en spelen

Laat ons wel wezen: wie het gemiddelde vrouwenblad openslaat, wordt instant depressief. Ze propageren een feelgood gevoel dat je kan kopen als individu, door te leren paaldansen, de nieuwste mascara te kopen, dure kleren te kopen, af te vallen1, betere sekstechnieken aan te leren zodat je man niet zou vreemdgaan, tips te geven om beter schoon te maken, geen uitgezakte borsten te krijgen, rimpels en cellulitis te camoufleren, lichaamsbeharing te elemineren, met nog vollere wimpers te lonken om de man van je dromen aan de haak te slaan. Het is misogynie op zijn puurst. Dat de redacties bevolkt zijn met vrouwen is ironisch, maar logisch – waarom zouden vrouwelijke redactrices van damesbladen afwijken van de gemiddelde stereotiep en seksistisch opgevoede vrouw? Vrouwen worden aangeleerd bijzondere aandacht aan hun uiterlijk te besteden, en daar een niet onbelangrijk stuk zelfwaarde uit te halen, of net niet2. Media en reclame vuren een onhaalbaar vrouwbeeld op ons af waaraan we ons spiegelen.

de bevrijdende kracht van ondergoed

We mogen vandaag de dag veel, als vrouw. We mogen solliciteren voor leidinggevende functies, om vervolgens opzij gezet te worden voor een mannelijke kandidaat, zelfs al zijn we objectief gezien beter3 of zijn onze objectief mindere prestaties toe te schrijven aan seksisme. De ‘gelijke kansen’ die we krijgen, ‘als we ze maar willen grijpen’, worden al te vaak door structurele ongelijkheden onmogelijk gemaakt – en niet uit onwil, of onkunde, zoals graag naar voor wordt gebracht (“de juiste man op de juiste plaats” – need i say more? Laat die quota voor vrouwen dus maar komen!). We mogen ons conformeren aan een pornocultuur waar vrouwenlichamen geëtaleerd worden om ons te doen consumeren, en waar vrouwenlichamen zelf geconsumeerd worden. We mogen neerbuigend doen over prostituées, want die kiezen er zelf voor, omdat ze de nieuwste plasmatv en dure kleren zouden kunnen kopen of omdat ze seks gewoon leuk vinden – en niet omdat ze gedwongen worden door geweld, bedreiging, illegaliteit of armoede. We mogen poseren in reclame en media, om elk denkbaar product te doen verkopen en tv-programma’s en muziekclips aantrekkelijker te maken met onze mooie lijven. We mogen veel. We mogen vooral veel vorm zijn.

Laten we lak hebben aan “cool”. Laten we durven zeggen dat zogenaamde individuele vrouwenbevrijding maar een pleister is op de open wonde die de vrouwenonderdrukking nog wel degelijk is. Laten we verder kijken dan wat de liberale doctrine van zelfontplooiing ons voorschrijft. En bovenal ook, laten we verder kijken dan onszelf, ons lichaam, ons leven.

Feminisme IS nodig

De wereld is niet feministisch. Als we de situatie van vrouwen op wereldvlak bekijken, komen we tot schokkende vaststellingen. Enkele cijfers. Vrouwen verrichten wereldwijd twee derde van het werk, krijgen één tiende van het wereldinkomen, en hebben 1% van het bezit in handen. Elk jaar worden miljoenen vrouwen slachtoffer van geweld, mensenhandel en prostitutie. De gemiddelde leeftijd waarop meisjes in Europa in de prostitutie terechtkomen, is 12 tot 14 jaar. Geweld vormt één van de hoofdoorzaken van de drastische toename van aidsbesmettingen onder vrouwen. Huiselijk geweld is wereldwijd de grootste oorzaak van verwondingen en dood bij vrouwen. Van de 1,5 miljard armen die met minder dan één dollar per dag moeten rondkomen zijn 70% vrouwen. Twee derde van de volwassen analfabeten zijn vrouwen, 57% van de niet schoolgaande kinderen zijn meisjes. Verkrachting is een oorlogswapen. Minstens 60 miljoen meisjes, die anders in leven zouden zijn, ‘ontbreken’ in verschillende bevolkingsgroepen, voornamelijk in Azië, ten gevolge van geslachtsselectieve abortus, infanticide, of verwaarlozing4. Het rijtje deprimerende cijfers is eindeloos. Nog werk aan de feministische winkel, dus.

In de weinige landen – België is er eentje van – waar vrouwen alvast op papier nagenoeg gelijke rechten hebben als mannen, weerspiegelen deze woorden zich maar al te vaak niet in de maatschappelijke realiteit. Structurele ongelijkheid voegt zich niet naar gevleugelde woorden. Vrouwen worden nog steeds op straat lastiggevallen, onze mening telt minder dan die van mannen, we verdienen nog altijd minder dan mannen5. We zijn oververtegenwoordigd in zachte en minder gewaardeerde sectoren als onderwijs, zorgverlening, het maken van kleren – behalve op beslissingsniveau, daar voeren overwegend mannen het hoge woord. 80% van alle huispersoneel zijn vrouwen (vrouwen niet meer aan de eigen haard, dus). Vrouwen doen nog steeds het grootste deel van de huishoudelijke taken en hebben minder vrije tijd. We zijn uit de geschiedenis geweerd, en worden nu nog steeds onzichtbaar gemaakt in het publieke leven en in de beleidsvorming. Kent u veel bekende vrouwelijke wetenschappers, proffen, kunstenaars6? Vrouwen worden verboden op school of tijdens hun job een hoofddoek te dragen, onder het mom van opgelegde ‘emancipatie’. Meer dan 40% van de vrouwen in België is in de loop van haar leven slachtoffer van seksueel geweld. Slechts zo’n één op honderd aangiftes van verkrachtingen leidt tot een effectieve veroordeling van de dader. Dat wil zeggen dat 99% van de vrouwen die de moed verzamelen om aangifte in te dienen, niet geloofd wordt, niet voldoende serieus genomen wordt, of als een schuldige behandeld wordt (zo’n korte rok mevrouw, op dat uur alleen over straat, had u niet wat gedronken?). Ingeval van huiselijk geweld (= de meerderheid van de gevallen van geweld), doet minder dan 4% van de vrouwen aangifte. Vrouwen komen systematisch vaker in de armoede terecht dan mannen. Reclamebeelden van perfecte gladde barbiepoppen, tijdschriften overlopend van dieet- en anticellulitistips, gefotoshopte affiches in het straatbeeld, al te vaak in tv-programma’s opgevoerd vrouwelijk vee doen vrouwen geloven dat hun lijf log, dik, vreemdvormig of lelijk is, dat er altijd iets mis is met hun uiterlijk, dat ze alleen maar mooi moeten zijn en zwijgen, dat ze beter dienen als achtergrondmeubilair dan als intelligente gesprekspartner.

Feminisme = solidariteit

De strijd is dus allerminst gestreden… Niet in België, en al zeker niet in de wereld. Wat kunnen we daar nu aan doen? Wie voorgaande treurige opsommingen heeft doorgelezen, begrijpt dat zogenaamde individuele bevrijding niet dé oplossing is, al te vaak gaat het om nepbevrijding die als bij toeval kadert in het kapitalistische dogma ‘consumeer kritiekloos, en gij zult u beter voelen’. Individualisme is niet genoeg, solidariteit is broodnodig. Geen vrouw is bevrijd, zolang andere vrouwen onderdrukt worden. Laten we dat erkennen, een stevige vuist ballen, en ons verenigen in groepjes, organisaties, overlegcomités, waarmee we onszelf en anderen

vormen, een feministisch geweten schoppen, en actie voeren: van kleine bewustmakingscampagnes tot het eisen van structurele veranderingen.

DIY acties

Laat ons de handen uitreiken naar gelijkgestemden, en samenwerken waar dat mogelijk is, in plaats van onze tanden stuk te bijten op de enkele ideologische twistpunten. Laten we voorkomen dat onenigheden breekpunten worden, en ons concentreren op de gemeenschappelijke strijdpunten – want die zijn er meer dan genoeg. Samenwerking kan perfect door de strijd voor eigen vrijheid te koppelen aan politieke standpunten (cf. Slut Walks). Laten we samen streven naar de bevrijding van alle vrouwen, naar een wereld zonder seksisme.

Slut Walk Amsterdam: het gaat om meer dan dragen wat je wil (© Dietrich Muylaert)

Voetnoten

1 50% (!) van alle vrouwen in de VS is momenteel bezig met één of ander dieet (Karen S. Schneider, “Mission impossible”, People, juni 1996)

2Depressies en eetstoornissen als gevolg van de normativiteit van het schoonheidsideaal zijn in stijgende lijn. Volgens onderzoek heeft 80% van de meisjes in de VS tegen hun tiende al geprobeerd te diëten om te vermageren. (Jean Kilbourne, Slim hopes, Media Education Foundation, 1995, video)

3Een voorbeeld uit academische kringen, dat in een onderzoek aan het licht kwam. Op basis van objectieve criteria presteerden vrouwen even goed als mannen. Maar zelfs de best presterende vrouwen werden steevast minder goed beoordeeld dan de allerslechtst presterende mannen! Alle andere mannen scoorden beter, alle andere vrouwen slechter. Vrouwen werden dus voor minder vol aanzien omdat ze vrouw zijn, niet omdat ze minder presteren dan mannen. (Christine Wennerås en Agnes Wold, “Nepotism and sexism in peer-review”, Nature 387, pp. 341-343 (22 May 1997))

4UN Study On The Status of Women, Year 2000

5In 2010 bedroeg de gemiddelde loonkloof tussen mannen en vrouwen 24%. De afname van de loonkloof in de voorbije decennia moet bovendien met de nodige omzichtigheid bekeken worden: onderzoek in de VS toonde aan dat die afname daar hoofdzakelijk veroorzaakt wordt door een afname van de reële lonen van mannen, in plaats van door een stijging van de lonen van vrouwen! Bovendien werken meer vrouwen langere werkdagen. Een niet toe te juichen ontwikkeling dus. (Jennifer Roesch, “Turning back the clock? Women, work and family today”, International Socialist Review 38 (nov-dec 2004), p. 14-15).

6Als dat volgens u ligt aan de minderwaardigheid van vrouwen, hun dichter staan bij de natuur, hun inherente schoonmaakdrang, hun genetische neiging tot zichzelf wegcijferen, dan beveel ik u de brochure ”T is allemaal natuurlijk’ van harte aan.


Advertenties