De geest, die vanaf de prilste jeugd geleerd heeft dat schoonheid de scepter van de vrouw is, gaat zich naar het lichaam vormen, zodat zijn gefladder alleen maar tot doel heeft zijn gevangenis nog mooier uit te doen komen.
— Mary Wollstonecraft, A Vindication of the Rights of Women, 1792

(…) kink, at its core, represents an attempt to derive as much excitement and titillation out of sex as possible while avoiding real intimacy.

— Nine Deuce, BDSM Part 2: The Problem With Kink

In deel zes van deze reeks bespreek ik een drietal trends van de oprukkende pornocultuur  (burlesque, bdsm en pornocultuur in feministische ruimtes) en ga ik dieper in op het concept seksuele bevrijding.

1 – Burlesque

Burlesque is weer terug – jochei! Collega blogster Robinette heeft er al een goed stukje over geschreven, met haar ervaringen na een bezoekje aan Hotel Jarretelle. Ik ga hier verder in op een aantal problemen en algemene trends.

Wat is burlesque, vraag je je misschien af? Even kort:

  1. een vorm van striptease – cabaret – show voor de hogere klassen;
  2. een reeks excuses om uit te leggen hoe het niet hetzelfde is als striptease, maar wel stijlvol, bevrijdend, empowerend, smaakvol prikkelend, en meer van dat soort postmoderne neoliberale nepfeministische woorden;
  3. belachelijk conservatief en van een soort door nepbevrijding opgedrongen preutsheid die je niet zomaar kan bereiken – daar moet je keihard aan werken…

In de DM Zomer van 10 juli 2010 staat een interview met Chrys Columbine, een performer die komt optreden op de Gentse feesten met “Hotel Jarretelle”. Columbine, Columbine… toch niet van die school? Jawel, performer Chris Berardi vond dat ze nog een hippe artiestennaam nodig had – iets edgy, want ze speelt vaak “een babydoll, een schijnbaar onschuldig blondje met een duister kantje”.  En de keuze voor een school waar een massamoord heeft plaatsgevonden lag, euhm, voor de hand? Aha. Leuk, verfrissend en edgy, en niet, pakweg, grof en plat en enorm kleinerend t.o.v. de gruwelijke gebeurtenissen in de Columbine Highschool. Die fijnbesnaardheid van de betere performers, ik kan er wel van huilen.

Heel origineel trouwens, en niet gewoon fantasie # 1 op de patriarchale hitlist, zo’n blondje met een duister kantje. Nudge nudge wink wink, say no more! Maar het zal wel weer van een ironische subtiliteit zijn die mijn verstand ver te boven gaat. Wat is dat duistere kantje dan wel zeg, vraag je je af. Heeft ze – gaap – een paar handboeien en zweepjes bij haar bed liggen? Roostert ze wel eens een cavia boven een vuurtje? Dient ze haar belastingsaangifte te laat in, doordrenkt met bloed? Geen idee.

De verdediging van burlesque, net zoals de verdediging van ongeveer elk het-is-geen-seksisme-maar-empowerend-neofeminisme fenomeen dat tegenwoordig de wereld ontsiert, komt neer op twee zaken: (1) meer “klasse” dan de lagere klasse entertainment en (2) “het is bevrijdend want we kiezen er zelf voor en we laten ons niet doen!”. Nog steeds evenzeer bijdragend aan het systeem van onderdrukking dat vrouwen naar beneden houdt, maar het lijkt wel iets verfijnder. Petit bourgeois seksisme, zoiets. Nuttige tip: als je iets doet dat een zaal vol lichtjes ranzige geile venten aan het applaudisseren krijgt, is het waarschijnlijk geen seksuele bevrijding.

Verder wil ik nog even m’n ergernis uiten over hoe belachelijk conservatief de optredens van Hotel Jarretelle wel zijn – komaan, al die jaren burlesque en striptease en ze zijn nog steeds niet verder geraakt dan dit? Pauwenveren? Poeze-oortjes? Dienstmeiden-uniformpjes? Tepelhoedjes? God, hoe saai. Misschien moesten mensen eens stoppen zich te verbergen achter crap zoals dat en eens een poging doen om een echte menselijke connectie te maken, een poging om zonder dit soort onnozele genderrollen en stereotypen  te werken. Hun erotische en relationele leven zou er wel eens drastisch op kunnen vooruitgaan.

2 – Bdsm voor de hogere klassen

Snow white holding machine gun, caption "fight lookism!!"
Fight lookism

Op 29/05/2010 verscheen in DM Wax een artikel over “La maîtresse du pirate” die “bdsm uit de marginaliteit wil halen”. Meer van hetzelfde: zoals de klasse-lustobjecten van Hotel jarretelle en de alternatieve pornofilms van Jennifer Lyon Bell (al eerder besproken) is het weer onschuldige-duistere-meisjes-tijd: blank, slank, totaal niet subversief, lekker voer voor de malestream. Nu moet bdsm ook terug hip en mainstream worden. Maar niet met lelijke mensen, god verhoede dat er daar ergens iemand met wat meer gewicht rondloopt, dat is vies, volgens de maîtresse: “Zo’n te dikke man in een latex string met een kap op zijn hoofd (…) Zo pathetisch. En zo cliché, ook”. Een welgemeende fuck you voor dit soort lichaamshaat, en leve fat feminists zoals je op de leuke blog Shapely Prose vindt.

Cliché, inderdaad. En je moet niet van ver komen om te zien dat de machtsdynamiek in bdsm vaak wel heel sterk lijkt op de patriarchale dominantie / ondergeschiktheid vorm van onderdrukking. Tijd voor Audre Lorde:

Without a rigorous and consistent evaluation of what kind of a future we wish to create, and a scrupulous examination of the expressions of power we choose to incorporate into all our relationships including our most private ones, we are not progressing, but merely re-casting our own characters in the same old weary drama…SM is not the sharing of power, it is merely a depressing replay of the old and destructive dominant/subordinate mode of human relating and one-sided power, which is even now grinding our earth and our human consciousness into dust.

— Audre Lorde

Er is trouwens een interessant interview met Audre Lorde over sadomasochisme in de lesbische gemeenschap.

Behalve het vieren van die dominantie / ondergeschiktheidsverhouding, zien we dat ook het seksualiseren van geweld zowel een aspect is van patriarchale cultuur als regelmatig aanwezig bij bdsm. Vleeshaken, anyone? In een beruchte editie van playboy werden vrouwen gefotografeerd hangend aan vleeshaken – iets dat ook terugkomt in gewelddadige pornofilms. Ik zie niet in wat daar bevrijdend aan is, ik zie alleen maar reproductie van onderdrukkingsmechanismen en seksualisering van geweld.

Ik ben zelf een enorm grote voorstander van consent – duh, anders zou ik geen feministe zijn – en dan bedoel ik natuurlijk expliciete, vrij gegeven toestemming, zonder sociale of economische druk en zonder (angst voor) fysiek geweld of uitsluiting. Maar consent is duidelijk niet het hele verhaal: als een bepaalde groep van de samenleving systematisch geconditioneerd wordt om een problematische vorm van seksualiteit als norm aan te nemen en ook geconditioneerd wordt om onzeker te zijn dan moeten we als feministes kritisch nadenken over die “vrije” toestemming.

“What is meaningful freedom within a capitalist system that is racist and sexist?”

—Gail Dines & Robert Jensen, Pornography is a left issue

Verder kan ik alleen maar iedereen aanraden de (Engelstalige) reeks van blogster Nine Deuce over BDSM eens te lezen.

That kink is seen as the remedy for a lack of sexual contentment says a lot about where we’re at culturally with regard to sex; kink, at its core, represents an attempt to derive as much excitement and titillation out of sex as possible while avoiding real intimacy. It’s a lame substitute for what sex can be, an attempt to substitute adrenaline for intimacy, because real intimacy can be quite a frightening concept for people who’ve absorbed the idea that sex is about power and satisfying base urges.

Nine Deuce, BDSM Part Two: The Problem With Kink

3 – Pornocultuur en pooiers in feministische ruimtes

Collega blogster Lycantropa schreef al over Too much pussy, een “feministische” pornofilm op een queerfestival in zweden. Maar het gaat verder: onlangs vonden er enkele ladyfests plaats in Duitsland. Lycantropa, Rebelsister en ik eindigden in Keulen, waar het leuk en gezellig was.  De ruimte daar was expliciet een veilige ruimte, en er was veel aandacht voor de ervaringen en problemen van survivors van seksueel geweld en veel nadruk op expliciete toestemming, verantwoordelijkheid van de gemeenschap… fantastisch. We gingen naar een workshop over sekspositivisme, gelukkig was degene die die workshop gaf van de kritische kant en kregen we al haar bedenkingen te horen, bedenkingen die ik ook deel.

De vrouw die de workshop gaf had eerst en vooral eens een overzichtje gemaakt van de “sexpos” evenementen in het Ladyfest Berlijn, dat was gruwelen. Wat dacht je van een workshop porno kijken, gegeven door een pooier? Zum Kotzen? Vroeger lachte ik er wel eens mee, beetje galgenhumor, dan zei ik dat nu sommige feministes bezig waren met “alternatieve” porno, weldra ook wel de “ethische pooier” zou volgen of zoiets. Helaas is het nu geen grap. Andere workshops van de ladyfests in Berlijn waren onder andere “Radical sex 4 sexy radicals” en een “Sexworker workshop”. Over mijn problemen met het woord sexy en dat alles tegenwoordig sexy moet zijn – sex sexy maken? even nadenken en je ziet de problemen wel – schrijf ik later wel eens.

Verder even opmerken dat de keuze van de term “sekspositivisme” goed gekozen is – als je een oneerlijke manipulatieve pooier bent die feminisme wil kapotmaken. Analoog aan de term “pro-life” die de anti-abortus bewegingen wereldwijd hanteren, is het een term die de tegenstander onmiddellijk in het defensief duwt. De anderen zijn “tegen”:  zogenaamd tegen het leven (voor abortus); zogenaamd tegen seks (kritisch over pornografie en prostitutie). De ideologische vertekening duwt de tegenstander in het verdomhoekje, marginaliseert hemhaar. Nog eens duidelijk: de enige échte sekspositivisten zijn feministes die kritisch kunnen zijn tegenover nepbevrijdende stromingen die vanuit miljardenindustrieën zoals de porno-industrie  en allerlei onderdelen van de “seksindustrie” (striptease, prostitutie) op ons af komen. Het is volgens mij juist door weerstand te bieden aan dergelijke beeldenbombardementen dat er ruimte komt voor werkelijk bevrijdende seksualiteit.

Het allergrootste probleem met de hele “laten we seksfeestjes gaan geven en allerlei sexyfun performances houden” trend is volgens mij het effect op survivors van seksueel geweld. Ik kan uit eigen ervaring spreken hier en zeggen dat het totaal onrespectvol is en een totale ontkenning van de gruwelijke realiteit inhoudt als dat soort zaken georganiseerd worden in wat veilige feministische ruimtes zouden moeten zijn. Een vriendin van me die in haar jeugd misbruikt was voor het maken van pornofilms, kan nooit naar feministische bijeenkomsten komen waar dat soort onzin georganiseerd wordt, dit is duidelijk omgekeerd aan hoe het zou moeten zijn. (survivors welkom, pooiers buiten) Waar er wel plaats voor moet zijn is voor seksuele bevrijding, workshops over seksualiteit, seksuele voorlichting, consent, omgaan met seksueel geweld etc etc, maar niet voor porno-onzin.

Andere problemen zijn dat seks soms een statussymbool wordt – wat is je body count, met hoeveel mensen heb je het al gedaan, hoeveel mensen vinden je leuk / sexy. Er wordt een coole ingroup gemaakt op die manier. Er wordt soms een andere norm gecreëerd. Het concept queer kan veel betekenen maar soms wordt het ingevuld met een norm die impliceert dat je (veel) seks moet hebben. Mensen die hiertegen protesteren krijgen te horen dat ze “niet zo conservatief moeten zijn”. De nadruk op “kink” legt ook een negatief waarde-oordeel op de “gewone” seks die dan laatdunkend als vanilla wordt aangeduid. De ruimte voor aseksualiteit of seks-neutraliteit wordt ook sterk verkleind.

De pornocultuur besmet onze feministische ruimtes. Het effect hiervan – ongeacht de intentie – is dat overlevers zich niet meer welkom voelen, feminisme steeds dichter bij de patriarchale lijn komt te liggen en dat een werkelijk collectief verzet steeds minder denkbaar en uitvoerbaar wordt.

Likken naar boven, stampen naar onder

Net zoals die andere hippe exponenten van de pornocultuur die al in DM Wax besproken zijn, zoals Jennifer Lyon Bell die alternatieve pornografie maakt en “la maîtresse du pirate” die BDSM weer hip voor de hogere klassen wil maken, vindt ook Chrys Columbine van Hotel Jarretelle het nodig om zich af te zetten tegen de bestaande fenomenen om zichzelf als hipper, smaakvoller en origineler te kunnen voorstellen.

Het erge is eigenlijk dat er nogal wat afkeer uit hun taal spreekt voor de andere performers. Die maîtresse du pirate had het al over die “te dikke mannen”- zij is slanker, ze voldoet beter aan het patriarchale schoonheidsideaal. Ook door de Hotel Jarretellers wordt gekapt op andere stripteaseuses: wat burlesque artiesten doen is hard, moeilijk, verfijnd werk – daarmee implicerend dat wat andere stripteaseuses doen dat niet is.

Het is allang duidelijk voor veel feministes dat wij voortdurend beschuldigd worden van alle fouten van onze tegenpartij. Ook hier weer: er zijn mensen die zeggen dat feministes “tegen” vrouwen zijn in bepaalde beroepen, wat niet klopt maar wel een gemakkelijke beschuldiging is. In tegendeel zijn het juist dit soort hippe performers die lekker kunnen neerkijken op de anderen – typisch voor mensen die hun eigen carrière willen veiligstellen door aan te schurken tegen de macht, helemaal tegengesteld aan mensen met een linkse – feministische visie op de werkelijkheid gebaseerd op solidariteit en respect.

Nepbevrijding

De maatschappij waarin wij leven is heel effectief in het absorberen en perverteren van vormen van verzet – verzet moet heel goed uitgedacht zijn en helemaal haaks staan op de mainstream, zoniet wordt dat verzet meestal overgenomen en geïncorporeerd in het bestaande systeem – hierdoor kan dat systeem zelfs versterkt worden [1]. Bdsm, burlesque en alternatieve pornografie zijn van die “pogingen” tot verzet die compleet in het systeem geschoven zijn.

[I]n the male sexual lexicon, which is the vocabulary of power, erotica is simply high-class pornography: better produced, better conceived, better executed, better packaged, designed for a better class of consumer. As with the call girl and the streetwalker, one is turned out better but both are produced by the same system of sexual values and both perform the same sexual service.

—Andrea Dworkin, Pornography: Men Possessing Women

How is fun-feminism different from regular feminism? Not at all, except that it’s antifeminist. It’s when you capitulate to, participate in, embrace, and openly promote rape culture in exchange for approval, claiming that it empowerfulizes you.

—Twisty Faster, Pornulation empowerfulizes us, say humorous ironic hotties

Seksuele bevrijding

When I speak of the erotic, then I speak of it as an assertion of the life force of women; of that creative energy empowered, the knowledge and use of which we are now reclaiming in our language, our history, our dancing, our loving, our work, our lives.

— Audre Lorde

Waar feministes voorstander van zijn, is de seksuele bevrijding van vrouwen – precies omdat we erkennen dat vrouwen nu onderdrukt zijn op de as van seksualiteit, niet seksueel vrij zijn in deze realiteit.

Die onderdrukking heeft enkele effecten, zoals bijvoorbeeld het overnemen van de waarden van de onderdrukkers als juist, normaal en natuurlijk. Het is “natuurlijk” dat mannen domineren en vrouwen ondergeschikt zijn. Die patriarchale relaties van dominantie en onderdrukking zijn de veroorzakers van veel van wat mensen vandaag als “sekseverschillen” waarnemen – essentiële verschillen tussen mannen en vrouwen. Dit klopt echter niet, het is het systeem van onderdrukking dat die verschillen creëert, niet andersom.

Overnemen van de waarden van de onderdrukkers geldt op alle vlakken, ook seksualiteit. De seksualiteit van vrouwen is niet van onszelf in deze wereld, het is een seksualiteit die voor een groot deel is vorm gegeven door patriarchale cultuur.

Het grootste probleem met dergelijke feministische analyses is dat ze een enorme mentale kracht vereisen, namelijk de moed om toe te geven dat je deels een product bent van je omgeving, en dat de patriarchale verhoudingen ook doordringen in de meest persoonlijke aspecten van je leven: relaties en seks bijvoorbeeld. Leuk is anders, maar juist daarom moeten we hard en kritisch kunnen zijn. Niemand wil die onderdrukking, en voor een echte seksuele bevrijding moeten we zeer moeilijke vragen kunnen stellen.

We have to consciously study how to be tender with each other until it becomes a habit because what was native has been stolen from us, the love of Black women for each other.

— Audre Lorde, Sister Outsider

Een groot deel van seksuele bevrijding voor mij is ruimte creëren. Ruimte om zelf na te denken en te ontdekken, zonder voortdurend een richting op geduwd te worden door massamedia zoals belachelijke Hollywoodfilms of pornografie. Hoe minder van die pornografie, hoe meer ruimte we krijgen om zelf op ontdekkingstocht te gaan.

  • We hebben de vrijheid nodig onszelf en onze seksualiteit te ontplooien, daarvoor is een noodzakelijke voorwaarde dat we kunnen ontsnappen aan “the bastards that are shouting at us through megaphones” [2]. We moeten kunnen ontgiften en daarvoor hebben we een samenleving nodig zonder continu bombardement van beelden uit de pornoindustrie die dominantie en geweld seksualiseren.
  • We moeten de macht van het huidige schoonheidsideaal breken en komaf maken met industrieën die vrouwen onzeker maken en ons dan allerlei schoonheidsproducten en chirurgische operaties aanpraten.
  • We moeten onze relaties en vriendschappen serieus nemen, ze zijn belangrijk en we moeten niet alleen concentreren op “het systeem omverwerpen”. We moeten onze relaties transformeren en proberen die uit te bouwen zonder mechanismen van dominantie en onderwerping te installeren.

Meer lezen

Zoals een zombie in een slechte film duikt de pornocultuur steeds weer op, alsmaar stinkender en stinkender… Dit is alweer deel zes in wat belooft een lange, lange reeks te worden… Mensen die nog denken dat dit een kritiek is op seks of erotiek: lees eerst deel drie.

  • pornocultuur deel 1 – een korte inleiding over het probleem van de pornocultuur
  • pornocultuur deel 2 – een kritiek op de “alternatieve” pornografie en de uitspraken van Jennifer Lyon Bell
  • pornocultuur deel 3 – een diepgaande analyse van alternatieve “fair trade” pornografie, veel voorkomende misvattingen en het verschil tussen erotiek en pornografie
  • pornocultuur deel 4 – over hotel jarretelle en de tirannieke klauw van de stoeipoes
  • pornocultuur deel 5 – filmbespreking: too much pussy van emilie jouvet

Op andere blogs / sites

Noten

[1] Nancy Fraser. 2009. Feminism, Capitalism and the Cunning of History. New Left Review # 56.

[2] Rebecca Whisnant. 2007. Not Your Father’s Playboy, Not Your Mother’s Feminist Movement – Contemporary Feminism in a Porn Culture. http://www.saidit.org/archives/jun06/article5.html

Advertenties