Het vorige stuk ging over feminisme en queer-activisme, maar ging niet in op wat ‘queer’ precies is. Ik was even uit het oog verloren dat niet iedereen daar vertrouwd mee is! Hieronder daarom een korte introductie.

De oorspronkelijke betekenis van ‘queer’ is ‘vreemd, bizar’. Het was ook stigmatiserend tegenover homomannen, een scheldwoord zoals het Nederlandse ‘flikker’. Hier en daar wordt het nog in die zin gebruikt. In de jaren negentig is er echter een beweging ontstaan die het woord een nieuwe betekenis heeft gegeven. Een aantal academici heeft zich toegelegd op de ontwikkeling van een ‘queer theory’, en daarnaast is er wereldwijd een vrij ondergrondse queer scene onstaan, die enigszins gelinkt is aan het anarchisme, de punk-scene, en de beweging van trans’- en interseksmensen.

Binnen de queerbeweging vinden mensen elkaar terug die erkennen dat er onderdrukking schuilt in het opdelen van mensen in mannen en vrouwen, maar ook in hetero’s en holebi’s. Hoe open we ook denken te zijn, in onze wereld is het de norm hetero te zijn. Dat vinden de meeste mensen evident. Queers trekken de ‘natuurlijkheid’ daarvan in twijfel. Ook andere manieren om mensen te categoriseren, worden in twijfel getrokken: bijvoorbeeld het onderscheid dat wordt gemaakt op basis van raciale afkomst, valide of gehandicapt, aantrekkelijk of niet aantrekkelijk, … Queers zien zulke opdelingen als manieren om mensen in en uit te sluiten. Het klopt ook niet met de werkelijkheid: volgens de queer theory zijn gender- en seksuele (en andere) identiteiten niet vaststaand, maar voortdurend in beweging.

De genderregels van de samenleving worden in queer milieus overtreden. Je vindt er mensen die door de buitenwereld als mannen worden gezien in typisch vrouwelijke kledij en omgekeerd, en er zijn ook veel mensen die er noch mannelijk noch vrouwelijk uitzien. Dit kan je travestie noemen, maar academici als Judith Butler hebben aangetoond dat alle tekenen die iemand geeft over zijnhaar gender (kledij, juwelen, kapsel, gedrag), ook die die als ‘normaal’ worden gezien, een performance zijn. Op queer festivals, workshops en feestjes zal je dan ook vaak de slogan ‘All gender is drag’ vinden.

Veel queers zoeken ook naar alternatieven voor de standaard (al dan niet hetero)relatie. Ze bekritiseren de holebibeweging omdat die (bv. met de strijd voor het homohuwelijk) ernaar lijkt te streven om door de brede samenleving als ‘normaal’, ‘net zoals iedereen’ te worden gezien. Nee, zeggen queers. Er is veel meer mogelijk dan de norm van de monogame, langdurige relatie, gebaseerd op het religieuze huwelijk.

‘Queer’ in de betekenis van ‘abnormaal, buiten de norm’, wordt opnieuw geapprecieerd als reactie tegen het onzichtbaar maken ervan in de bredere samenleving. Het is een politieke kritiek op wat in de samenleving als normaal en abnormaal wordt geacht.

Het jezelf identificeren als queer is eigenlijk niet consistent met de inhoud van het begrip, tenzij je iets wil zeggen over je politieke overtuigingen. Ik vind deze uitspraak een mooie: ‘Queer is een label dat geen label wil zijn.’

Het is een jonge beweging, die de nadruk legt op je eigen kunnen en verantwoordelijkheid, met o.a. het DIY-principe (do it yourself). Hierbij wil ik trouwens andere betrokkenen bij de queer scene uitnodigen om deze omschrijving van queer aan te vullen of te verbeteren!

Judith Butler (met haar boek Gender Trouble uit 1990) is heel moeilijk te lezen, maar er zijn leesbaardere bronnen over queer op het net, zoals deze website.

Om het verschil met lesbian and gay studies te leren kennen, klik hier. Deze site is een enorme GLBTQ-encyclopedie, opgezet in de VS, dus vanuit een Noord-Amerikaans standpunt.

Organisaties die bijvoorbeeld feesten opzetten, die als veilige plekken gelden voor al wie niet in de mainstream gender- en heteronorm past, zijn o.a. Queerilla in Gent (link naar een Facebookpagina) en De Noodles in Amsterdam.

Wereldwijd wordt er af en toe een ‘Queeruption’-festival georganiseerd, zie www.queeruption.org

Advertenties