Hoe vaak gebeurt het niet: iemand maakt een grapje over weer een vrouw aan het stuur, over de concentratie van het mannelijke denkvermogen in een welbepaald orgaan, over een blonde vrouw, tipp-ex en een computerscherm, en ga zo maar door.

Met een grapje op zich is vanzelfsprekend niets mis. Er is wel iets mis als dit ‘grapje’ een seksistische uitlating is. Al te vaak wordt gewoon meegelachen met zo’n ‘mopjes’, hoewel er eigenlijk helemaal niets grappigs aan is. Seksistische uitlatingen ondersteunen stereotypen en bestendigen een irrationele indeling van de maatschappij op basis van geslacht. Ze zijn neerhalend. Ze staan bol van vooroordelen en boodschappen over gewenste en opgelegde rol/gedrag/uiterlijk van vrouwen en mannen. Ze zijn onderdrukkend. Het dunne laagje humor strooit zand in de ogen, en camoufleert en bestendigt zo gemene mechanismen. Een voorbeeld.

Een grapje tijdens de koffiepauze…

De koffiemachine hapert. Een man geeft er een klap op en maakt in het bijzijn van een groep collega’s de opmerking dat ‘er eens goed op slaan altijd werkt, bij vrouwen in alle geval toch’. De aanwezige mannen lachen, de vrouwen lachen mee.

Onschuldig? Niet als de mechanismen achter deze uitspraak aan de oppervlakte komen. De man geeft zijn mening weer: geweld op vrouwen is oké, meer nog: het is doeltreffend. Die mening vernedert en viseert één welbepaalde groep. Er wordt een gedragsnorm in gesteld. Vrouwen horen de onderdrukte groep te zijn in de maatschappij.

Door het vertellen van een grapje, maakt de man zich bovendien populair. Hij moet al een zekere mate van populariteit hebben, om grapjes tegenover collega’s te maken. Hij vergroot zijn ‘sociaal kapitaal’ bij mannelijke collega’s door zijn uitlating. De vrouwen lachen mee, omdat het nu eenmaal zo hoort. Als ze niet meelachen, wordt hen gebrek aan humor verweten. Een ziekte, waaraan steeds meer vrouwen tegenwoordig lijden.

Vrouwen hebben geleerd vernederende grappen te slikken. Ze hebben geleerd mannen toe te laten hun ego te versterken ten koste van hen. Door de uitspraak van de man herinnert hij de vrouwen aan de mannelijke superioriteit: ze mogen in feite van geluk spreken dat hij afziet van fysiek geweld. Zijn geweld beperkt zich tot verbale denigratie.

Euh, wat was er nu juist grappig? Zo zie je maar weer: dingen zijn niet altijd zo onschuldig als ze op het eerste zicht lijken. Seksisme is veellagig en complex.

…kan de gezondheid ernstig schaden

Diverse onderzoeken tonen aan dat seksistische humor helemaal niet onschadelijk is en vijandigheid tegenover vrouwen en discriminatie uitlokt. Het heeft negatieve sociale gevolgen en geeft de sociale interactie mee vorm. Het seksisme zet de standaard, doordat ermee gelachen wordt, lijkt het alsof het aanvaard wordt en dus ‘niet erg’ is. Dat is het wel.

Doe er dus niet aan mee. Wijs de grappenmaker op de (hopelijk onbedoelde) effecten van zijn/haar humor, en laat je niet afschrikken als weer eens iemand je afwimpelt met de boutade dat vrouwen/feministes geen gevoel voor humor hebben… Wij weten beter. Ons gevoel voor humor is smaakvol.

Voorbeelden van wetenschappelijke studies:

Mannen die vijandelijke seksistische grapjes tegenover vrouwen te lezen kregen, bleken beduidend minder bereid geld te doneren aan een vrouwenorganisatie dan mannen aan wie neutrale grapjes of niet-grappige seksistische stellingen werden voorgelegd. Mannen die seksistische sketches te zien kregen, zouden aanzienlijk snijden in het budget van vrouwenorganisaties, mannen die neutrale humorsketches te zien kregen niet.

(‘More than just a joke: The prejudice-releasing function of sexist humor’ , Personality and Social psychology bulletin, Vol. 34, No. 2, 159-170 (2008), Thomas E. Ford et al.)

Een onderzoek van de universiteit van Granada toonde aan dat mannelijke studenten die naar seksistische, denigrerende grapjes ten opzichte van vrouwen geluisterd hadden, veel toleranter bleken ten opzichte van geweld op vrouwen (door mannen), dan mannen die naar mopjes zonder seksistische inhoud hadden geluisterd. De eerste groep vertoonde wel blijkbaar al vooraf een neiging tot seksisme.

Dit onderzoek toonde ook aan dat mannen die seksistische mopjes grappig vonden, toleranter zijn tegenover geweld op vrouwen. Dus: hoe iemand reageert op een seksistische grap, weerspiegelt de onderliggende overtuigingen van die persoon.

(‘Exposure to Sexist Humor and Rape Proclivity: The Moderator Effect of Aversiveness Ratings’, Journal of Interpersonal Violence, Mónica Romero-Sánchez et al., 2009)

Voorbeeld van de grap aan de koffiemachine en analyse: uit ‘Definiëring van het concept ‘seksisme”, een onderzoek in opdracht van het Instituut voor Gelijkheid van vrouwen en mannen door MOH – 2009

Advertenties