We must recognize that freedom of movement is a precondition for freedom of anything else. It comes before freedom of speech in importance because without it freedom of speech cannot in fact exist.

Andrea Dworkin, The Night and Danger

Wie is er veilig in publieke ruimtes? Wie kan rondlopen zonder lastig gevallen te worden? Wie domineert die ruimte, wie voelt er zich niet bedreigd in?

Wrainbow sockse leven in het jaar 2010 nu en hoewel veel mensen denken dat er geen discriminatie meer is van holebi’s of transpersonen, zijn er nog heel veel problemen. Mijn vriendin en ik zijn de laatste maanden verschillende keren lastiggevallen. Een lesbisch koppel dat zelfs maar elkaars handen vasthoudt, laat staan een kus geeft, aiai, het is nog altijd vragen om moeilijkheden.

Soms is het erg schrijnend, bijvoorbeeld toen we van de redactievergadering van een feministisch magazine kwamen. Een hele bende enthousiaste feministes, heerlijke gesprekken, en daarna sta je terug in het station. Toen we een rustig plekje zochten om afscheid te nemen, vond een of andere kerel het nodig om mottige commentaar te geven en zijn penis aan ons te tonen. Ok, dan maar wat meer in de drukte gaan zitten? Daar kwam een man voorbijlopen die nogal gaapte. En nog een keer voorbijwandelde. En nog een keer. En ons dan aansprak. Lesbisch, ah, interessant zeg, ja, ik ga niks doen hoor, ik ben gewoon geïnteresseerd… (En dat zegt hij op ongeveer twintig centimeter van onze gezichten) En hij ging maar niet weg. Niet toen we dat zeiden en daarna riepen dat hij weg moest gaan, niet toen we onze middelvinger opstaken. Zucht. Wat moet je dan eigenlijk doen, weer weggaan? Een mep uitdelen?

De voorbije zomer was het anders, maar soms even erg. Soms was het wel leuk, zoals een aardige oude man die kwam vragen of de familie er goed mee om kon. Soms was het net doenbaar, een man die kwam vertellen dat zijn beste vriendinnen ook lesbisch zijn en dat dat allemaal geweldig is – en bijzonder lang blijft staan leuteren – en soms is het ronduit vervelend of beangstigend. Op sommige plaatsen verbergen we opzettelijk dat we een relatie hebben, omdat we teveel schrik hebben. En we zijn niet de enige. Er zijn veel lesbiennes die ofwel verbergen dat ze een koppel zijn in publieke ruimtes, ofwel heel snel heel assertief zijn moeten worden.

En dit zijn dan nog de beste verhalen. Het kan nog veel erger. Het komt nog steeds voor in België dat holebi’s uitgescholden worden op straat of fysiek aangevallen. En dat creëert angst en onzekerheid en stress…

Veel mensen zullen nu argumenteren dat we daar mee moeten leren omgaan. En dat doen we ook. Dat we ons daar over moeten zetten. En dat proberen we ook. Maar het feit blijft dat dat extra moeite is, extra problemen bovenop alle problemen die heterokoppels ondervinden. Het feit blijft dat we ons vaak geviseerd voelen, omdat dat ook werkelijk zo is. We wijken af van de patriarchale heteronorm. Onze vrijheid om te gaan en staan waar we willen wordt beperkt. Opmerkingen op straat, hoe ze ook bedoeld zijn, hebben als effect dat ze de publieke ruimte duidelijk markeren als heteronormatief. De keuzes die wij hebben zijn beperkt en hebben een hoog damned if you do, damned if you don’t gehalte [1]. Geen enkele keuze is echt bekoorlijk. Onze keuzes beperkt, onze vrijheid beknot, onze mobiliteit gereduceerd… klinkt als een vorm van onderdrukking

Beperken van bewegingsvrijheid

Of all the specific liberties which may come into our minds when we hear the word ‘freedom,’ freedom of movement is historically the oldest and also the most elementary. Being able to depart for where we will is the prototypal gesture of being free, as limitation of freedom of movement has from time immemorial been the precondition for enslavement. Freedom of movement is also the indispensable condition for action, and it is in action that men primarily experience freedom in the world.

Hannah Arendt, Men In Dark Times

De mogelijkheid om vrij te kunnen bewegen doorheen de wereld is een recht dat voor veel vrouwen moeilijk is en reeds zwaar bevochten. In alle landen en culturen, overdag en ’s nachts, in alle tijden… Soms is het letterlijke opsluiting zoals van mensen zonder papieren en prostituees die door pooiers gecontroleerd worden. Soms is het ogenschijnlijk goedaardig seksisme. waarbij vrouwen worden aangemoedigd om toch maar niet zonder man, zonder beschermer op straat te komen. Maar ook thuis lopen vrouwen gevaar: de meeste feiten van seksueel en fysiek geweld op vrouwen gebeuren binnenshuis, door partners, ex-partners of familieleden.

Night means, for all women, a choice: danger or confinement. Confinement is most often dangerous too–battered women are confined, a woman raped in marriage is likely to be raped in her own home. But in confinement, we are promised a lessening of danger, and in confinement we try to avoid danger. The herstory of women has been one of confinement: physical limitation, binding, movement forbidden, action punished. Now, again, everywhere we turn, the feet of women are bound. A woman tied up is the literal emblem of our condition, and everywhere we turn, we see our condition celebrated: women in bondage, tied and bound.

Andrea Dworkin, The Night and Danger, Letters from a War Zone

Pornografische versus bevrijdende visie op lesbianisme

Waarom vinden sommige mannen het geweldig opwindend / interessant om lesbiënnes te zien? Het is een open deur intrappen op deze blog, maar volgens mij komt dat omdat het concept lesbianisme in onze maatschappij sterk is vormgegeven door seksisme en pornografie.

De rol die pornografie daarin speelt is nogal miskend. In pornografie worden vrouwen tot objecten gemaakt en lesbianisme wordt omgevormd tot een soort voorspel voor de échte – hetero – seks, iets opwindends voor heteromannen. Op zich lijkt dat nogal vreemd, bij lesbische seks komen geen heteromannen te pas, maar in dergelijke cliché pornofilms is het meestal zo dat de lesbische seks maar een beetje opwarming is, waarna de man binnenkomt voor het echte werk. Compleet belachelijk, zul je nu zeggen? Ja, helemaal akkoord. Maar de overeenkomst tussen die belachelijke scènes in porno en de visie van veel heteromannen op lesbiennes is angstwekkend groot. Maar niet alleen is er een reductie van lesbianisme tot iets als “voorspel voor heteromannen”, bovendien is er een nog veel grotere reductie: die van lesbianisme tot iets puur seksueel en individueel. Het is wel iets meer: lesbisch zijn kan deel uitmaken van een heel nieuwe, andere kijk op je leven. Het kan deel uitmaken van het in vraag stellen van de geldende heteronormen. Het kan deel uitmaken van een heel mooie reis van persoonlijke ontdekking. Lesbianisme kan de kracht en de energie scheppen om verzet te plegen tegen het systeem van seksisme dat ons gevangen houdt.

What is a lesbian? A lesbian is the rage of all women condensed to the point of explosion. She is the woman who, often beginning at an extremely early age, acts in accordance with her inner compulsion to be a more complete and freer human being than her society – perhaps then, but certainly later – cares to allow her.

Radicalesbians, The Woman Identified Woman

Lesbianisme geeft een mogelijke, imperfecte maar soms wel heel mooie, gedeeltelijke bevrijding uit het systeem van seksisme. Nu heb ik al eerder geschreven dat je je niet als individu kan bevrijden uit een systeem en daar blijf ik bij, maar sommige persoonlijke zaken kunnen wel veel uitmaken. In de tweede feministische golf was er veel discussie over of “allemaal lesbisch worden” nu een interessante strategie was of niet voor de feministische beweging – tegenwoordig leeft die discussie niet meer echt zo. Twee conflicterende maar allebei heel interessante visies op die zaak zijn The Woman Identified Woman van de Radicalesbians, en de reactie daarop Lesbianism and Feminism van Anne Koedt. Wat je mening daarover ook is, er is één ding zeker: lesbianisme wordt als een enorme bedreiging gezien en er wordt zeer heftig op gereageerd. De subtiele en botte en gewelddadige manieren om ons terug “op onze plaats” te zetten – het patriarchale heterohokje – zijn overal aanwezig.

Juist omdat lesbianisme een mogelijke positieve rol kan spelen in bevrijding van seksisme, is het zo zwaar aangevallen en lijkt het er toch sterk op dat mannen er vaak op één of andere manier bang voor zijn en dat proberen aanpakken door geweld, door opmerkingen als “je hebt gewoon een echte vent nodig”, etcetera.

Heteroprivileges

Het zijn dat soort ervaringen in publieke ruimtes die me geïnspireerd hebben tot het lijstje dat ook in privileges en zelfkritiek staat:

  • De seksualiteit van hetero’s wordt nooit als afwijkend, onnatuurlijk, onvolwassen of ongezond voorgesteld
  • Een heteroman en -vrouw die in het openbaar elkaar aanraken of kussen worden beschouwd als gewoon hun liefde voor elkaar te tonen, niet “uit te dagen” of “zich extreem op te stellen”
  • Heterovrouwen krijgen nooit te horen dat ze hetero zijn omdat ze geen vrouw kunnen krijgen; heteromannen krijgen nooit te horen dat ze hetero zijn omdat ze geen man kunnen krijgen
  • Heteroseksuele mensen moeten niet in stress het goede moment afwachten om tegen hun ouders, vrienden of familie te vertellen dat ze hetero zijn / een relatie hebben met iemand “van het andere geslacht”
  • Een heterokoppel kan op straat gerust met ogen dicht kussen zolang ze willen zonder bang te zijn voor geroep of geweld
  • Heterokoppels kunnen elkaar een hand geven zonder eerst een risico-inschatting te maken van de plaats waar ze zijn: welke mensen zijn er, welk uur van de dag, reputatie van de buurt; en in te schatten hoe sterk ze zich die dag voelen en of ze zin hebben/ertegen kunnen om lastig gevallen te worden
  • Heteroseksuele mensen worden niet onzichtbaar gemaakt, integendeel: haast elke film, elke serie, elk verhaal gaat over heteroseksuele romances en heteroseksueel gedrag
  • Van heteroseksuele liefde wordt geen perverse afspiegeling gemaakt voor het plezier van lesbiennes, maar omgekeerd word lesbische liefde wel tot een object gemaakt voor het plezier van heteroseksuele mannen, in zogenaamde lesbische pornografie die eigenlijk bedoeld is voor mannen
  • Aan heterokoppels wordt niet gevraagd “of ze niks missen” in hun seksleven, of “hoe ze dat dan eigenlijk doen”
  • Heterokoppels worden niet voortdurend aangesproken door mensen die hen komen vertellen dat ze daar absoluut geen problemen mee hebben en dat hun beste vriend/vriendin ook zo is

Voetnoten

[1] Uit een lijst van “Master Suppression Techniques” oorspronkelijk ontworpen door Berit Ås. Bijvoorbeeld op deze site of deze. Ook Marilyn Frye heeft interessant geschreven over deze double bind.

Meer lezen

Lesbiennes die hun frustraties kwijt willen: de strip Hothead Paisan is een bijzonder grappige vorm van frustratie-uiting 🙂

Advertenties