Eyes behind bars
Prison: swinging solo (c) Julia Rice

Dit is het tweede deel van een reeks op deze blog over verschillende soorten feminisme. De eerste in de reeks was anarcha-feminisme; er zullen nog vele andere stromingen aan bod komen. Dit artikel geeft een inleiding over radicaal feminisme.

If not now… then when?
If not now… what then?
We all must live our lives
Always feeling
Always thinking
The moment has arrived

—Tracy Chapman


Inhoud

1. Over het woord radicaal
2. De basis

  • vrouwen hebben een gemeenschappelijke sociale eigenschap
  • een sociale beweging en niet enkel individuele “empowerment”
  • het persoonlijke is politiek
  • verzet tegen de permanente seksuele beschikbaarheid

3. Wat kan radicaal feminisme nog betekenen?
4. Wat is ons ultieme doel?
5. Kritieken op radicaal feminisme

6. Wat betekent radicaal feminisme voor mij persoonlijk?

7. Besluit

Seksisme heeft een impact op alle mensen, ook op feministes. Het is al vaker opgemerkt o.a. in commentaar op deze blog bij de tekst over patriarchaat en de tekst over onderdrukking: seksisme wordt door iedereen in stand gehouden, ook vrouwen, ook feministes. We kunnen ons best doen maar we kunnen ons nooit volledig vrijmaken van dit onderdrukkende systeem. Seksisme wordt geïnternaliseerd: wij leren onszelf – onze kennis, onze lichamen – en andere vrouwen als minder waard zien, en dat is een van de redenen waarom vrouwen zo vaak onzeker zijn, eetstoornissen of depressies hebben, aan automutilatie doen…

radical feminist logo

Radicaal feminisme is een poging tot een feminisme dat niet verwaterd is [1], een feminisme dat zo min mogelijk verpest is door het systeem van seksisme waarin wij leven en zoveel mogelijk gebouwd is op de realiteit van vrouwen in deze wereld: onze ervaringen, onze levens, onze manier van kijken, het geweld dat wij moeten verduren.

Radicaal feministische theorie kan onze ervaringen helpen begrijpen, ons tot inzichten leiden en tot nieuwe manieren om ons te verzetten tegen seksisme. Theorie en praktijk beïnvloeden elkaar en die wisselwerking helpt ons om betere feministes te worden.

1. Over het woord radicaal

alternative stained glass image
"Mona Lisa #554?" (c) Julia Rice

Voor sommige mensen heeft het woord radicaal een negatieve connotatie. Dat  zie ik heel anders. De media gooien graag met woorden als radicaal en extreem om groepen te criminaliseren die niet passen in het nette mainstream plaatje van de heersende opinie en media.

Radicaal betekent eigenlijk een aantal dingen die heel positief kunnen zijn, het wil bijvoorbeeld zeggen: radicaal afwijken van de heersende mening. Wij willen namelijk seksisme bestrijden, daarvoor kijken we wat de echte problemen zijn, en dan zeggen we dat ook en proberen we daar iets aan te doen. We kijken niet eerst naar wat nog acceptabel is, hoe we het best op tv gaan komen, hoe we nog “populair en sexy en toch een beetje progressief” kunnen zijn. Omdat de wereld doordrongen is van seksisme, is elke mening die zelfs maar een beetje feministisch is direct erg afwijkend, erg radicaal.

Radicaal betekent ook: terug gaan naar de basis, naar de wortels (radix betekent wortel). Radicaal-feministes gaan kijken naar de wortels van seksisme en willen die wortels verwijderen. Wij willen de oorzaken aanpakken en niet slechts de gevolgen bestrijden. Dat is eigenlijk de basis van radicaal-feminisme en daarin verschillen we van bijvoorbeeld zogenaamd seks-radicale stromingen: die wijken misschien wel sterk af van de mainstream maar gaan niet op zoek naar de wortels van seksisme.

Nog een reden waarom radicaal feminisme “radicaal” werd genoemd vanaf de jaren ’60 (o.a. in de VS) was ook dat andere “nieuw-linkse” bewegingen naar zichzelf verwezen als “radical(s)”. Het woord radicaal was toen heel positief en werd gebruikt om een breuk met het voorgaande aan te tonen.

2. De basis

Radicaal feminisme is bedoeld als instrument voor de bevrijding van vrouwen, alle vrouwen, uit hun onderdrukte positie. Iedereen kan radicaal feminisme leren. Het is niet alleen bruikbaar voor mensen die al jarenlang aan de universiteit hebben gestudeerd of tientallen boeken over filosofie hebben gelezen. Radicaal feminisme biedt een perspectief op de wereld dat bedoeld is om de wereld te veranderen.

De wereld die radicaal feminisme blootlegt kan heel confronterend zijn. Radicaal feminisme is bedoeld om de wereld te veranderen en is dus een bedreiging voor de huidige gang van zaken, voor de status quo. Dat maakt sommige mensen ongemakkelijk en kan in het begin heel wat weerstand oproepen.

In dit artikel bespreek ik vier basiseigenschappen van radicaal feminisme:

(a) vrouwen hebben een gemeenschappelijke sociale eigenschap

(c) Barbara Kruger

Een basisaanname van radicaal feminisme is dat er een sociale eigenschap is die alle vrouwen gemeenschappelijk hebben: hun onderdrukking door seksisme. Dat wil niet zeggen dat alle vrouwen die op dezelfde manier beleven of daar even zwaar last van hebben. Het wil ook niet zeggen dat er geen andere vormen van onderdrukking zijn die combineren met seksisme, zoals racisme, heteroseksisme, leeftijd, klasse, handicap… Lesbische vrouwen ervaren vaak een heel andere wereld dan heterovrouwen, zwarte vrouwen ook weer een andere, enzoverder. Maar voor alle vrouwen geldt dat seksisme een impact heeft.

One claim central to second-wave radical feminism is that women are a class sharing a common condition. (…) It means that there exist patriarchal forces and structures which, regardless of how any particular woman feels about them or chooses to relate to them, objectively function to uphold the power and privilege of men while keeping women as a group down. And this in turn means that, as Andrea Dworkin once put it, “the fate of every individual woman—no matter what her politics, character, values, qualities—is tied to the fate of all women whether she likes it or not.”

— Rebecca Whisnant, Not Your Father’s Playboy, Not Your Mother’s Feminist Movement

Radicale feministes zien vrouwen als een onderdrukte groep. Wij worden onderdrukt door een seksistisch systeem dat ook wel patriarchaat genoemd wordt. Dit systeem bestaat al heel lang, veel langer dan het kapitalisme. De onderdrukking van vrouwen is een gevolg van de manier waarop de samenleving georganiseerd is.

Het is van fundamenteel belang in te zien dat dit op zich niets zegt over individuen. Sommige vrouwen proberen zich in te passen in de seksistische samenleving, andere vrouwen plegen verzet, nog anderen denken dat ze verzet plegen. Sommige mannen vinden alles prima zoals het is, andere hebben vage bedenkingen, nog andere willen dat systeem ook weg. Het feit dat veel mensen als individu het niet eens zijn met dit systeem verandert niets aan het feit dat seksisme deel is van onze realiteit en dat de sociale categorie van mannen wel degelijk meer privileges heeft dan de sociale categorie van vrouwen.

Veel mensen die inzien dat dit systeem bestaat, gaan zich hiertegen organiseren. De verzetsbeweging tegen het patriarchaat heet feminisme. De bedoeling van feminisme is dus niet alleen zorgen voor betere individuele relaties tussen mensen. Radicale feministes willen de structuren die voor ongelijkheid zorgen, wegwerken. Afbreken, vernietigen, vervangen. Wij willen de samenleving op een andere manier organiseren, zodat er geen onderdrukking meer is.

The genius of any slave system is found in the dynamics which isolate slaves from each other, obscure the reality of a common condition, and make united rebellion against the oppressor inconceivable.

Andrea Dworkin

(b) een sociale beweging en niet enkel individuele “empowerment”

Het is belangrijk je denken en je persoonlijke leven te bevrijden, maar dit volstaat niet. Bevrijding is geen geïsoleerde ervaring ; het vindt plaats in verbinding met andere mensen. Er zijn geen individuele ‘bevrijde vrouwen’.

Peggy Kornegger

But a radical feminist is not just one who tries to live the good non-sexist life at home; she is one who is working politically in society to destroy the institutions of sexism.

Anne Koedt

woman chained blindfolded dressed in dollar bill "liberty"
Liberty (c) Julia Rice

Nog een typische eigenschap van radicale feministes is dat we niet geloven dat we als individu gaan “winnen”. We kunnen onszelf verbeteren, we moeten voortdurend onze eigen positie en gedrag en relaties kritisch in vraag stellen, maar dat is niet al wat er nodig is.

Neem bijvoorbeeld geweld. Er is veel seksueel geweld op vrouwen, dat gaat niet eindigen doordat wij ons “anders gaan gedragen” of ons “sterker moeten opstellen”. Het gaat pas eindigen als de daders stoppen met dat geweld. En daarom is er dus een analyse nodig over de daders, over situaties en systemen van machtsonevenwicht, dominantie en ondergeschiktheid, en een visie over hoe we dat gaan veranderen.

Stel dat je vindt dat vrouwen moeten leren om sterk te zijn zodat ze zich, verbaal of fysiek, kunnen verdedigen tegen eventuele aanvallers of aanranders. Dat wil zeggen dat je de verantwoordelijkheid legt bij de mogelijke slachtoffers, niet de daders. Mensen hebben recht op slechte dagen, of dagen waarop ze zich zwak of onzeker voelen. Als er op zo’n dag iets gebeurt, is dat dan de schuld van het slachtoffer dat zwak was of onzeker, of te traag of niet mondig genoeg of… ? Neen. Het is slechts de schuld van de dader zelf. Dat wil niet zeggen dat lessen volgen in mentale, verbale of fysieke weerbaarheid een verkeerd idee is, dat kan heel positief zijn. Maar het structurele geweld op vrouwen zal er niet door ophouden. Daarvoor is er structurele verandering nodig.

Om een einde te maken aan het systeem van seksisme is er een massabeweging nodig die de macht heeft dat systeem omver te werpen. Dat houdt ook in dat we een visie nodig hebben over hoe we die macht dan positief gaan inzetten, een beeld over welke samenleving we dan wél willen. Het spreekt vanzelf dat we nooit op voorhand helemaal gaan weten hoe die wereld er uit zal zien, we kunnen alleen maar de eerste stappen in die richting proberen zetten.

Je kan radicale feministes overal vinden: vechtend tegen slavernij,  voor de inclusie van lesbische of zwarte vrouwen, in vrouwenhuizen en vluchtplaatsen, campagne voerend voor het recht op abortus, en in vele andere strijden. Je vindt ook veel radicale feministes terug in de strijd tegen pornografie, prostitutie en mensenhandel. Daar zijn redenen voor: wij gaan zoals gezegd op zoek naar de wortels van seksisme en we proberen de oorzaken aan te pakken, niet slechts de gevolgen. Bovendien zijn die deelsystemen van seksisme zo ziek dat haast niemand anders wil geloven dat ze bestaan of dat je ze kan bestrijden. Wij geloven bijvoorbeeld dat het systeem van prostitutie als geheel bekeken de onderdrukking van vrouwen in stand houdt. Daarom alleen al moet dat systeem verdwijnen, én bovendien wil het bestaan van dat systeem zeggen dat dagelijks duizenden en duizenden vrouwen worden misbruikt en mishandeld voor de winst en het plezier van anderen. Mensenhandel en prostitutie zijn niet verenigbaar met een wereld georganiseerd op feministische principes.

(c) het persoonlijke is politiek

Feminism is about ending the subordination of women. Expanding women’s freedom of choice on a variety of fronts is an important part of that, but it is not the whole story. In fact, any meaningful liberation movement involves not only claiming the right to make choices, but also holding oneself accountable for the effects of those choices on oneself and on others.

— Rebecca Whisnant, Not Your Father’s Playboy, Not Your Mother’s Feminist Movement

be_all_you_can_be
american dream (c) Julia Rice

Feminisme vind ik een hele mooie beweging omdat die als geen ander zowel de persoonlijke als politieke transformaties combineert in één beweging.

Het idee van het persoonlijke is politiek wil onder andere zeggen dat we gaan kijken naar de ervaringen die vrouwen gemeenschappelijk hebben en proberen daar conclusies uit te trekken. Dat was ook één van de positieve uitkomsten van de “consciousness raising”  (bewustzijnsvormings) groepen van de tweede golf: vrouwen kwamen in groep vertellen over hun ervaringen en ontdekten dat ze heel wat gemeenschappelijk hadden. Sommige problemen i.v.m. taakverdeling of seks of partners bleken heel veel vrouwen te delen en bleken niet slechts individuele ergernissen te zijn, maar deel uit te maken van een breder patroon van seksisme.

Een heleboel aspecten van mensenlevens, die als privé beschouwd werden, werden op die manier toch voorwerp van feministische en dus politieke analyse. Huishouden, opvoeding van kinderen, angst om op straat te komen, angst om thuis te zijn, hoe man-vrouw relaties in de samenleving problemen veroorzaken binnenshuis, de rol van abortus, seks in huwelijken…

Het ontdekken van die gemeenschappelijke ervaringen heeft veel vrouwen zich een stuk beter doen voelen en heeft de feministische beweging  veel inzicht gegeven in de sociale mechanismen van onderdrukking. Maar er is meer: het tweede-golf radicaal feminisme bijvoorbeeld omvatte ook het idee dat we tenminste gedeeltelijk persoonlijk verantwoordelijk zijn voor de keuzes die we maken. Vrouwen die pooier worden bijvoorbeeld, zijn niet vrij te pleiten omdat ze behoren tot de onderdrukte groep van vrouwen. Vrouwen die baas zijn van een bedrijf en personeel onder hen uitbuiten zijn ook niet vrij te pleiten. Als vrouwen andere vrouwen aanvallen en hen vertellen dat ze zich moeten ontharen of sexyer gekleed moeten zijn of eens een lief moeten zoeken, het is begrijpelijk gezien de socialisering van vrouwen binnenin dit seksistisch systeem, maar het is ook problematisch. En elke feministe botst erop: wij maken zelf voortdurend fouten. In gesprekken, in emails, in acties en op straat, vaak na een discussie of actie beseffen we weer eens dat we zelf seksisme verspreid hebben.

(d) seksuele politiek en verzet tegen de permanente seksuele beschikbaarheid

Sexuality is to feminism what work is to marxism: that which is most one’s own, yet most taken away.

— Catharine A. MacKinnon

The brilliance of objectification as a strategy of dominance is that it gets the woman to take the initiative in her own degradation (having less freedom is degrading).

— Andrea Dworkin

Radicale feministes houden zich bezig met iets waar vandaag nog zeer weinig mensen kritisch mee bezig zijn: de notie van seksuele politiek. Het probleem met het verdwijnen van kritische analyses van seksualiteit en de machtsrelaties die daarmee gepaard gaan, is dat een aantal inzichten die bijvoorbeeld in de tweede golf al werden ontdekt, verdwenen zijn.

De erotisering van macht of anders gesteld de seksualisering van dominantie is verdwenen uit hedendaagse feministische analyses. Dit proces van seksualisering is een aspect van seksisme, het systeem dat de samenleving organiseert in twee genders en de ene groep, mannen, de dominante groep maakt en de groep van vrouwen de ondergeschikte. De dominantie van mannen over vrouwen,  en daarmee bedoelen we de sociale macht van mannen over vrouwen, wordt als natuurlijk en gewenst voorgesteld en erotisch gemaakt.

Kijk maar naar al die films die mannen als grote, sterke, gespierde helden voorstellen en vrouwen als secundaire “beloningsobjecten”: heel veel films tonen vrouwen als weinig initiatief nemend, passief, zwak. Vaak raken vrouwen in moeilijke situaties of worden ze slachtoffer van seksueel of fysiek geweld; het is dan aan de sterke man, de soldaat, de ridder, de rebel, om hen te redden. Veel geweldfilms (Gladiator, Braveheart, Wolverine, Underworld, Payback, eigenlijk zowat elke Hollywood actiefilm) tonen ergens in het begin van de film een vrouw die gedood wordt of ontvoerd of verkracht. Daarna heeft de mannelijke held een reden, een excuus om op een slachtingstoernee te gaan.

In pornografie is er een heel duidelijk fenomeen van steeds verdergaande erotisering van verkrachting. Het aantal verkrachtingsscènes in pornografie is enorm gestegen – in deze scènes worden vrouwen verkracht en blijken het dan plot allemaal geweldig te vinden. Kortom, dat is een heel duidelijk voorbeeld van de seksualisering van verkrachting. En dat maakt verkrachting tot iets wat het niet is: seks.

Als geweld tot seks wordt gemaakt, wordt seks geweld: door dergelijke beelden vermindert de ruimte van mensen om aan werkelijke, gelijkwaardige seks te doen. Anders gesteld: door de massieve aanwezigheid van pornografie en seksistische mainstream films hebben we minder goeie seks en is er meer verkrachting.

De hedendaagse feministische beweging, enkele groepen uitgezonderd, reageren niet tegen dit proces, of niet effectief. Het is mijn mening dat er al jarenlang een scherpe depolitisering en liberalisering aan de gang is in sociale bewegingen, of om het simpel te stellen: mensen zijn de noties van machtsrelaties tussen sociale groepen aan het vergeten. Het hedendaagse (neo)liberalisme dat  mensen (vaak onbewust) als de norm aanvaarden vormt ons denken zo dat we ieder mens nog louter als een individu zien en niet ook als ten dele gevormd door allerlei sociale processen zoals seksisme, racisme, competitie en dergelijke. Dit is zichtbaar in de confrontatie met de gruwelijke feiten van bijvoorbeeld die seksistische mainstreamfilms of de porno-industrie: het verzet wordt geïndividualiseerd.

Het idee van een einde te maken aan een dergelijke industrie is er niet meer, in plaats daarvan zien we allerlei vormen van individualistisch verzet: mensen stellen bijvoorbeeld voor om nog meer beelden te maken, “alternatieve beelden”, die dan voor “meer diversiteit” moeten zorgen, en op die manier zou het probleem dan verdwijnen. Bijvoorbeeld: als er zoveel duizenden films zijn waarin mannen als dominant worden voorgesteld, maak dan ook eens wat films waarin vrouwen domineren. Dat is dan wat ik nepbevrijding noem: er is geen ontsnapping aan het systeem van dominantie en ondergeschiktheid, er is hoogstens een soort mislukt verzet dat eigenlijk een viering is en een bevestiging van dit systeem.

Nog een aspect van die beeldcultuur is dat vrouwen worden voorgesteld als permanent seksueel beschikbaar. Dat is zo’n beetje de basisregel van het systeem van seksisme: vrouwen moeten beschikbaar zijn. Vrouwen die niet op zijn minst een beetje moeite doen om “er goed uit te zien” krijgen direct allerlei verwijten naar hun hoofd: slons, lesbienne, preuts. Doe eens wat moeite, draag eens wat leuks, et cetera. Het is o.a. op dit vlak dat vrouwen als groep enorm bijdragen tot hun eigen objectificatie.

3. Wat kan radicaal feminisme nog betekenen?

Soms wordt seksisme als de ene veroorzakende factor van ongelijkheid gezien. Seksisme is dan “the root cause”, de ene ware onderdrukking waarvan alle andere onderdrukkingen afgeleiden zijn. Dit is interessant genoeg gelijkaardig maar tegengesteld aan wat enkele eerder dogmatische linkse organisaties volhouden: dat seksisme enkel door het kapitalisme wordt veroorzaakt en dat dat na de revolutie dan wel in orde zal komen, een focus op seksisme zou de arbeidersklasse teveel verdelen, enzovoort. Een analyse en kritiek van dit standpunt zou hier te ver gaan, dat zal voor een volgende tekst zijn.

Er zijn feministes die zich radicaal feministes noemen, maar eigenlijk genderessentialistes zijn. Zij worden ook wel cultuurfeministes genoemd. Met het uitbouwen van een vrouwencultuur is helemaal niets mis, ik ben daar eigenlijk wel een voorstander van, maar er is wel een probleem met het claimen van allerlei biologische verschillen waar die verschillen eigenlijk uit de sociale organisatie van de samenleving voortvloeien. Sommige cultuurfeministes beginnen plots lyrisch te schrijven over de innerlijke vrouwelijkheid die uit hun eileiders voortvloeit, dat lijkt me een beetje vergezocht. En sommige van die cultuurfeministes voeren een anti-transdiscours dat zeer gevaarlijk is, anti-inclusief en haatdragend – daarover gaan we het ook nog hebben op deze blog. Het mag duidelijk zijn dat ik een visie heb die helemaal tegengesteld is aan dergelijke transfobische opvattingen.

4. Wat is ons ultieme doel?

Het doel van radicaal feminisme heeft te maken met die gemeenschappelijke conditie van onderdrukking. We zoeken naar wat we kunnen doen dat positief is voor vrouwen als groep, in plaats van enkel voor persoonlijk voordeel. We willen een einde maken aan de onderdrukking van de groep van vrouwen. En we weten dat dat betekent een einde maken aan alle systemen van onderdrukking zoals seksisme, racisme, kapitalisme, homofobie, transfobie en leeftijdsdiscriminatie.

Gemakkelijk is dat niet. Wat wij als feministes doen is zo goed mogelijk proberen, met vallen en opstaan, met fouten maken en bijleren, het patriarchaat aan te vallen – de structuren, denkkaders en praktijken die vrouwen onderdrukt houden, bloot te leggen en aan te pakken.

Wij willen ultiem één doel bereiken: de omverwerping van het systeem van seksisme waarin we leven, en bij uitbreiding bedoelen we daarmee een einde maken aan alle systemen van dominantie.

Andrea Dworkin heeft dit doel, zoals zo vaak, weer eens mooi omschreven:

In my view, those of us who are women inside this system of reality will never be free until the delusion of sexual polarity is destroyed and until the system of reality based on it is eradicated entirely from human society and from human memory. This is the notion of cultural transformation at the heart of feminism. This is the revolutionary possibility inherent in the feminist struggle.

—Andrea Dworkin, The Root Cause

5. Kritieken op radicaal feminisme

The straw man fallacy is when you misrepresent someone else’s position so that it can be attacked more easily, knock down that misrepresented position, then conclude that the original position has been demolished. It’s a fallacy because it fails to deal with the actual arguments that have been made.

Radicaal feminisme is de meest aangevallen, belegerde vorm van feminisme. En met reden: het is een feministische stroming die een grote bedreiging vormt voor de status quo. Radicaal feminisme heeft het potentieel in zich om de wereld werkelijk te veranderen.

Een voorbeeldje: ik was onlangs op een debat aan de KULeuven over Feminism and Politics. Er was niet veel feminisme daar, noch veel politiek inzicht en daar kwam het weer: radicaal feministes werden voorgesteld als ouderwetse, voorbijgestreefde tweedegolffers die nog geloofden in essentiële verschillen tussen mannen en vrouwen. In plaats van als radicale feministes tegen een systeem van onderdrukking te vechten moesten we aan – komt ie – persoonlijke de-gendering doen. Let op hoe onsubtiel de focus verschuift van een collectieve strijd naar een individuele aanpassing. Dit is een van de meest problematische aspecten van hedendaags posmodernistisch feminisme.

6. Wat betekent radicaal feminisme voor mij persoonlijk?

Voor mij is radicaal feminisme een theorie en een praktijk die me helpt om bewust en doelgericht een verzetsbeweging te helpen uitbouwen tegen seksisme.

Ik ben een radicale feministe omdat ik denk dat seksisme loodzwaar en dwingend aanwezig is in onze wereld en dat het zo alomtegenwoordig is dat het bijna onzichtbaar is. Omdat ik denk dat seksisme niet alleen bestaat tussen individuen, maar ook in maatschappelijke structuren. Daarom geloof ik dat een oplossing voor seksisme niet kan bestaan in gemakkelijke en/of individuele oplossingen alleen – we moeten ook het maatschappelijk systeem van machtsongelijkheid zelf veranderen, en dat vereist dus een radicale manier van denken. Radicaal wil voor mij zeggen een manier van denken die probeert ook de oorzaak aan te pakken van ongelijkheid en niet enkel aan symptoombestrijding te doen.

Radicaal feminisme is de meest bevrijdende stroming van feminisme. Het laat je toe om eindelijk echt de seksistische machtsmechanismen in deze wereld bloot te leggen en werkelijk te leren zien. Het voelt vaak fantastisch om eindelijk een patroon te zien in een heleboel irritante feiten en voorvallen, eindelijk alles in een verklarend kader te kunnen zetten.

Het nadeel is dat bijna niemand op zo’n manier kan kijken en dat je voortdurend tegen de stroom in moet roeien. Radicaal feminisme is een heel bedreigende stroming die mensen confronteert met hun eigen goedpraten van dit systeem en en een stroming die een werkelijke bedreiging inhoudt voor de heersende machten. Als je naar buiten komt als feministe raak je vaak verstrikt in heel heftige discussies. Onder andere daarom maar ook voor veel andere redenen raad ik alle feministes en feministes in spe aan om als groep te handelen: samen elkaar steunen, elkaar helpen vormen, samen acties uitvoeren… samen sta je veel sterker dan alleen.

Ik ben een radicale feministe omdat het ongelofelijk is hoeveel geweld er is op vrouwen, hoe weinig macht we hebben, en hoe zwaar we elke dag proberen te doen alsof er niets aan de hand is. Ik wil een wereld zonder geweld. Ik wil een wereld waarin vrouwen niet voortdurend gepusht worden om te voldoen aan allerlei geestdodende en pijnlijke eisen of pornoster moeten spelen. Ik wil een wereld zonder mensenhandel, een wereld waarin vrouwen geen koopwaar zijn.

Radicaal feminisme wordt naar mijn mening vaak verkeerd begrepen, is nog steeds relevant, en is perfect verenigbaar met allerlei zogenaamd nieuwe zaken (genderdiversiteit, sociaal constructivisme, kruispuntdenken) die eigenlijk in de tweede feministische golf al begonnen te ontwikkelen. Het zogenaamd nieuwe idee van gender als performantie, zoals beschreven door Judith Butler, is helemaal niets nieuws – dat idee was in de tweede golf allang gekend.

Ik ben geen genderessentialiste. Ik geloof niet in een of ander natuurlijk vrouwelijk of mannelijk gedrag dat aangeboren zou zijn, het doet er trouwens niet eens toe: onderdrukking is een systeem, en we kunnen de maatschappij organiseren zonder seksisme en racisme, dat is voldoende voor mij.

Een radicale feministe zijn is niet altijd gemakkelijk, en wordt niet door iedereen gewaardeerd. Het is soms hard en droevig en pijnlijk om te leren zien hoeveel geweld er is op deze wereld. Maar er is ook hoop en vreugde te vinden in radicaal feminisme. Je kan de wereld leren zien zoals die echt is, en de methodes om die te verbeteren, en een begin van een visie krijgen van een betere wereld. Ik kies daarvoor, in plaats van in een leugen te blijven leven. Eerst dacht ik dat ik in de verkeerde golf geboren was 😉 maar er zijn nog veel feministes en volgens mij is dit feministisch bewustzijn langzaam terug aan het groeien. Kortom, hopelijk staan we aan de basis van een nieuwe golf!

Webcomic The Ladies' Room (c) Nina Nijsten

7. Besluit

Samenvattend, in de brede zin gezien is radicaal feminisme gewoon wat elk feminisme zou moeten zijn: kritisch, niet verontschuldigend, niet weglopend van de oorzaken van onderdrukking. Radicale feministes zien vrouwen als een onderdrukte groep en durven dit ook luidop zeggen, dit is voor ons een sociaal probleem en niet iets dat “natuurlijk” of biologisch is. Wij stellen vragen bij machtsverhoudingen in bijvoorbeeld heteroseksuele relaties en in de maatschappij in het algemeen. Wij denken dat individuele groei en zelfkritiek belangrijk is maar niet genoeg om een einde te maken aan structurele onderdrukking, daar is een sterke feministische beweging voor nodig. Wij verzetten ons tegen de objectificatie en commodificatie van vrouwen en de alomtegenwoordige pornocultuur. Wij zien systemen zoals prostitutie en mensenhandel als deelsystemen van het patriarchaat die dagelijks mensenlevens kosten en die seksisme instandhouden en wij willen die systemen vernietigen. Wij willen een wereld zonder verkrachting en verzetten ons tegen eender welke poging om verkrachting te legitimeren op basis van welke argumenten dan ook. Wij willen niet dat vrouwen zich neerleggen bij leven in een seksistische maatschappij en zich aanpassen aan de regels van zo’n maatschappij, maar dat die seksistische maatschappij verandert.

In de strikte zin zien veel radicaal-feministes het systeem van mannelijke dominantie als de hoofdoorzaak, the root cause, van alle vormen van onderdrukking. Ik weet nog niet precies wat ik hiervan moet vinden, ik ben zelf veel bezig met kruispuntdenken maar een dergelijk standpunt lijkt ook wel interessante visies op te leveren – ik moet er zelf nog veel over leren.

Er is nog heel veel te vertellen over radicaal feminisme, maar ik ga het hierbij laten – deze tekst is al lang genoeg. Wat er bijvoorbeeld nog niet aan bod is gekomen is bijvoorbeeld de geschiedenis van radicaal feminisme en de manier waarop deze stroming zich verhoudt tot andere feministische stromingen. Ik heb ook een aantal stukken over problemen en kritieken op radicaal feminisme  en mijn favoriete boeken en websites weggelaten of ingekort omdat de tekst te lang werd, ik hoop al deze onderwerpen in toekomstige teksten uit te diepen.

If we lose, someday women’s blood will congeal upon a dead planet. But if we win, there is no telling…

—Audre Lorde

I believe that freedom for women must begin in the repudiation of our own masochism. I believe that we must destroy in ourselves the drive to masochism at its sexual roots. I believe that we must establish our own authenticity, individually and among ourselves–to experience it, to create from it, and also to deprive men of occasions for reifying the lie of manhood over and against us. I believe that ridding ourselves of our own deeply entrenched masochism, which takes so many tortured forms, is the first priority; it is the first deadly blow that we can strike against systematized male dominance.

—Andrea Dworkin

8. Voetnoten

[1] Een “Feminism Unmodified”, zoals Catharine MacKinnon het uitdrukt, zie ook haar boeken Feminism Unmodified en Toward a Feminist Theory of the State.

[2] Ik hou niet van de term “feminismes”. Ik vind dat we ons juist moeten uitdrukken, duidelijk maar precies, en niet onnodig complexiteit toevoegen. De neiging om alles wat eigenlijk al diversiteit in zich heeft nog eens in het meervoud te gaan schrijven is iets typisch postmodernistisch en vind ik vervelend en weinig leesbaar. Bovendien, alle feministes, of ze nu willen of niet, zijn deel van de feministische beweging en moeten dat ook maar eens erkennen in plaats van zich weg te steken achter enkel discoursanalyses.

[3] Het is bell hooks’ eigen keuze om te eisen dat haar naam met kleine letters wordt geschreven.

9. Referenties

(a) webteksten

(b) boeken

  • Heartbreak – the political memoir of a feminist militant. Andrea Dworkin. 2002.
  • Intercourse. Andrea Dworkin. 1987.
  • Letters From a War Zone: Writings. Andrea Dworkin. 1988
  • The Politics of Reality: Essays in Feminist Theory. Marilyn Frye. 1983
  • Just Sex: Students Rewrite the Rules on Sex, Violence, Activism and Equality. Jodi Gold & Susan Villari [eds.]. 2000.
  • Feminist Theory: From Margin to Center. bell hooks. 1984.
  • Female Chauvinist Pigs – de opkomst van de bimbocultuur. Ariel Levy. 2005.
  • Only Words. Catharine A. MacKinnon. 1993
  • Toward a Feminist Theory of the State. Catharine A. MacKinnon. 1989.
  • Not For Sale – Feminists Resisting Prostitution and Pornography. Christine Stark & Rebecca Whisnant [eds.]. 2004.
  • Introducing Feminism. Susan Alice Watkins, Marisa Rueda, Marta Rodriguez. 1992.

Advertisements