Net Pretty In Punk: Girls’ Gender Resistance in a Boys’ Subculture van Lauraine Leblanc uitgelezen en dat inspireerde me om een tekst te schrijven i.v.m. publieke lastigvallerij. Ik baseer me dan ook grotendeels op dit boek waarin enkele hoofdstukken gewijd zijn aan de soorten seksuele lastigvallerij waarmee (punk)meisjes en vrouwen te maken krijgen en de verschillende manieren waarop ze daar mee omgaan en op reageren. Pretty in Punk is eveneens een aanrader als je meer wil weten over punk en gender.

Ik ben al enkele jaren geïnteresseerd in het bestuderen van lastigvallerij op straat (in het Engels: harassment, public harassment of street harassment) en hoe erop te reageren, in zelfverdediging en feministische strijd en in de link tussen geweld/lastigvallerij en het patriarchaat. Ik heb zelf enkele zelfverdedigingsworkshops voor vrouwen gevolgd die me heel wat hebben bijgeleerd en waardoor ik meer zelfvertrouwen kreeg wanneer ik me nu op publieke plaatsen begeef. Wat ik vooral een positief gevolg van die workshops vond, was dat ik – vanbinnen – vooral KWAAD werd als ik lastiggevallen of nageroepen of achtervolgd werd, in plaats van bang of droevig of onzeker. Want daardoor voelde ik me op het moment zelf sterker en dat is heel belangrijk.

Iedere vrouw krijgt er wel mee te maken, met publieke lastigvallerij, vaak op zeer regelmatige basis, zo regelmatig dat het soms zelfs niet meer opvalt. En ook mensen van minderheidsgroepen en personen die op de een of andere manier afwijken van de dominante groep hebben er last van. En ja, een ding is zeker, het is een last om lastig gevallen te worden op straat. We hebben allemaal wel verhalen over situaties waarin we werden nageroepen, nagefloten, uitgelachen, uitgescholden, commentaar kregen, ongewilde seksuele opmerkingen of gebaren te horen/zien kregen, achtervolgd werden, aangestaard, aangeraakt, aangevallen werden, etc. Door het feit dat ik er zelf ook niet aan kon ontsnappen, moest ik wel manieren vinden om het te vermijden, te reageren of me (verbaal) te verdedigen. Ik wilde m’n verhalen ook delen en vooral, ik wilde horen wat anderen hadden meegemaakt en hoe zij daar mee omgingen. Reacties, ervaringen, tips en advies delen. En zo sterker worden, en samen actie ondernemen om publieke lastigvallerij te stoppen. Maar meer daarover later.

Definitie en gevolgen van publieke lastigvallerij

Maar wat is dat nu, publieke lastigvallerij? Daarvoor kijk ik even in de studie die Lauraine Leblanc maakte. In het hoofdstuk over “resistance to public sexual harassment” begint Leblanc met het definiëren van seksuele lastigvallerij (sexual harassment). Ze bespreekt de tekortkomingen van bestaande omschrijvingen van sexual harassment. Deze definities beperkten zich tot situaties in semi-publieke plaatsen omdat ze focussen op lastigvallerij van vrouwen op de werkvloer of op school (wat ook belangrijk is, maar waarover we het in deze tekst niet gaan hebben) [1]. Daarom werd seksuele lastigvallerij eerder als een vorm van genderdiscriminatie gezien dan als seksueel geweld. Leblanc vermeldt Catharine MacKinnon’s definitie van sexual harassment: “the unwanted imposition of sexual requirements in the context of a relationship of unequal power”.

Vervolgens gaat Leblanc dieper in op wat ze noemt “public sexual harassment”. Ze definieert dit als “[consisting] of an unsolicited, sexualized intrusion upon a woman’s private space within a public setting” (Leblanc, 2002: 202). Zoals voorheen de semi-publieke plaatsen zoals werkvloeren en schoolcampussen, zijn de publieke plaatsen zoals straten en pleinen nu (nog steeds) “mannelijk territorium”. Ze worden “geregeerd” door mannen, want mannen maken frequenter en vrijer gebruik van publieke ruimtes. Mannen nemen meer ruimte in (bv. op het openbaar vervoer), bewegen ruimer, breder en vrijer, wandelen met hun hoofd opgeheven – vrouwen zitten met hun benen gekruist, meer ineengedoken, wijken uit als er iemand hun richting oploopt, zeggen doorlopend “sorry” als ze per ongeluk tegen iemand botsen of als er iemand tegen hen botst, etc (OK, dit is misschien een sterke veralgemening, maar vaak is het helaas zo). Ook in beelden uit de populaire cultuur zoals in muziekclips zien we dat mannen – vaak in groep – de straat domineren en vrouwen enkel decoratieve aanhangsels zijn.

De uitsluiting van vrouwen van het publieke domein heeft ook te maken met normen rond “veiligheid”. Ook al gebeurt het meeste geweld tegen vrouwen binnenshuis door bekenden, toch wordt vrouwen schrik aangejaagd om alleen buiten rond te lopen. Vrouwen wordt aangeleerd dat bepaalde kledingstijlen geweld en lastigvallerij uitlokken, dus wordt van hen verwacht dat ze hun uiterlijk/kleding aanpassen als ze de deur uitgaan. Er wordt ons aangeraden om ons ’s nachts niet op straat te begeven of om ons te laten begeleiden/beschermen door mannen. Hierdoor controleren mannen het publieke domein en worden vrouwen uitgesloten, maar dit wordt nog nauwelijks in vraag gesteld.

Leblanc concludeert dat publieke seksuele lastigvallerij een vorm van “sexual terrorism” is die als een aspect van sociale controle van vrouwen functioneert (Leblanc, 2002: 203). Vaak gaat het immers gepaard met de dreiging van seksueel geweld of verkrachting. Publieke seksuele lastigvallerij is de meest wijdverspreide vorm van seksueel geweld, maar tegelijk wordt er het minst aangifte van gedaan. Het verhindert de deelname van vrouwen aan het publieke leven en de toegang tot publieke plaatsen. Daarom is het een inbreuk op de burgerrechten van vrouwen en een vorm van verborgen genderdiscriminatie. “Spatial segregation” is immers een soort van gender segregatie en dus van ongelijke machtsverhoudingen.

Ageer! Reageer! Protesteer!

En wat kunnen we dan doen? Wat zijn enkele mogelijke strategieën en maatregelen om publieke (seksuele) lastigvallerij tegen te gaan? In Pretty In Punk werden verschillende strategieën beschreven die punkmeisjes gebruiken: lastigvallerij vermijden, het negeren, erop reageren of lastigvallers confronteren (verbaal of fysiek) en humor. Alle vermelde strategieën hebben hun beperkingen en kunnen op de een of andere manier problematisch zijn (en zijn ook afhankelijk van situatie tot situatie). Daarom is nog meer onderzoek nodig naar strategieën tegen publieke seksuele lastigvallerij.

Door feministes worden al decennia collectieve acties en campagnes georganiseerd tegen geweld op vrouwen: in verschillende landen worden optochten, wakes, demonstraties en andere acties gehouden zoals Hexennacht (of Take Back The Night [2] in het Engels). Vrouwen (en andere minderheidsgroepen) leren elkaar of samen in groep zelfverdedigingstechnieken aan, tijdens workshops, op school of onder vriendinnen. Er worden veel zines [3] geschreven over dit onderwerp en ook worden verhalen en zelfverdedigingstips en -trukjes op het internet [4] gepubliceerd. Midden jaren negentig waren er enkele initiatieven van jonge feministes afkomstig uit alternatieve muziekscenes die projecten opstartten om geweld op vrouwen tegen te gaan zoals Home Alive [5] en Free To Fight [6]. Ik vind het ook interessant om in groepen van vrouwen (of andere personen die te maken krijgen met publieke lastigvallerij) samen te zitten en ervaringen, ideeën en strategieën uit te wisselen. Een beetje zoals de conscious-raising groups uit de jaren ’70, die ons bewust kunnen maken dat dit geen individueel of persoonlijk probleem is.

Tips om publieke lastigvallerij te counteren kunnen in de comments hieronder vermeld en besproken worden! Brainstorm en spui je ideeën!

Noten

[1] Een interessante tekst over dit onderwerp: Hill, Anita (2003). “The Nature of the Beast: Sexual Harassment” in: Morgan, Robin (ed). Sisterhood Is Forever: the women’s anthology for a new millenium. New York, London, Toronto, Sydney, Singapore: Washington Square Press.

[2] http://www.takebackthenight.org Take Back The Night website waar onder andere handleidingen te vinden zijn om zelf een hexennacht te organiseren.

[3] bijvoorbeeld “Fight Back! A guide to feminist self defense”, “Go on girl: self-defence for women and girls”, “Women’s Self-Defense: Stories and Strategies of Survival” en “A Zine About Women’s Self Defence”. Hier is een mini-zine dat je kan downloaden en printen, “Fighting Back: self-defence for women and girls”: http://www.thefword.org.uk/features/2002/04/fighting_back_self_defence_for_women_girls.

[4] Enkele interessante websites over street harassment zijn: Stop Street Harassment (http://www.stopstreetharassment.com), Street Harassment Project (http://www.streetharassmentproject.org) en Holla Back (bijvoorbeeld http://hollabackboston.blogspot.com, http://www.hollabackaustralia.blogspot.com en http://hollaback-sf.blogspot.com). Enkele websites over zelfverdediging: http://home.swipnet.se/vingen/ArtemisSystrar/frames.htm, http://www.myspace.com/feminist_sister, http://www.avfselfdefence.co.uk, http://www.safetyforwomen.com, http://www.garance.be/, http://www.wendo.be/, http://www.marieetmarie.be/wendo.htm en http://www.wendobrasil.com. En nog wat info op de website en in het archief van RoSa: http://www.rosadoc.be/site/nieuw/pdf/uitgelezen/ug10nr4cautaert.pdf en http://www.rosadoc.be/joomla/index.php/archief/archief/refleks.html.

[5] http://www.homealive.org “Home Alive is a Seattle based anti-violence non-profit organization that offers affordable self-defense classes and provides public education and awareness. We believe violence prevention is a community responsibility as well as an individual issue. Our work in self-defense encourages everyone to recognize their entitlement to the basic human right to live free from violence and hate. Our goal is to build a cultural and social movement that puts violence in a context of political, economic and social oppression, and frames safety as a human right.” Home Alive was opgericht na de verkrachting en moord op Mia Zapata.

[6] http://en.wikipedia.org/wiki/Free_to_Fight Free To Fight was een CD met naast liedjes en spoken word ook zelfverdedigingsinstructies. De CD was uitgebracht op het Candy-Ass label door Jody Bleyle van de queercore band Team Dresch. Team Dresch gaf ook zelfverdedigingsdemonstraties tijdens hun optredens.

Bibliografie

Leblanc, Lauraine (2002). Pretty in Punk: Girls’ Gender Resistance in a Boys’ Subculture. New Brunswick, New Jersey, London: Rutgers University Press.

Advertenties