img_7293webFeministen hebben altijd al hun eigen ideeën in teksten gegoten en deze teksten gepubliceerd. In de tweede feministische golf rond de jaren ’70 richtten feministes hun eigen uitgeverijen op en publiceerden ze hun eigen boeken, magazines en pamfletten. In het Nederlandse taalgebied waren er toen bijvoorbeeld de uitgeverijen De Bonte Was en Feministische Uitgeverij Sarah. Dolle Mina (Gent) maakte hun eigen “Rode Boekje” Van De Vrouw(en). Ook ontstonden er in die periode feministische boekhandels die nu jammer genoeg nauwelijks nog bestaan. Feministische tijdschriften zijn er natuurlijk wel nog, zoals bijvoorbeeld de Amerikaanse magazines Bitch en Bust en in Nederland Lover. Feministische organisaties hebben vaak ook hun eigen nieuwsbrief of magazine (zoals Gynaika en Rosa).

Ongeveer gelijktijdig met de tweede golf ontstond punk. Het centrale begrip waarrond punk was en is opgebouwd is “do it yourself” (DIY). Dat wil zeggen dat punkers zelf hun muziek schrijven, opnemen, en uitbrengen in eigen beheer. Dit doen ze niet alleen uit noodzaak (omdat platenmaatschappijen geen interesse zouden hebben) maar het is vooral een bewuste keuze. Punkers willen namelijk niet mee doen in de kapitalistische muziekindustrie en vermijden daarom zo veel mogelijk om afhankelijk te worden van commerciële platenmaatschappijen, distributiekanalen, opnamestudio’s en mainstream media. Om onafhankelijk te kunnen blijven van de officiële media zorgen punkers zelf voor de berichtgeving over hun muziek, activiteiten en politieke ideeën. Dus begonnen ze in de tweede helft van de jaren ’70 zines (ook soms “fanzines” genoemd) te schrijven. Zines zijn zelfgemaakte magazines of boekjes, vaak heel goedkoop gemaakt en zonder winstbejag. Deze zines waren niet nieuw. Andere mensen, vooral science-fiction liefhebbers, maakten er ook al gebruik van. Maar vanaf het ontstaan van punk begon het aantal zines enorm toe te nemen. De technologische ontwikkelingen die het betaalbaar en steeds makkelijker maakten om boekjes te reproduceren, droegen ook bij aan de toename van zines.

In het begin werd het overgrote merendeel van de zines door mannen/jongens geschreven. De punkbeweging was immers, zeker in de jaren ´80, door mannen gedomineerd en behoorlijk macho. Maar sinds het ontstaan van riot grrrl in Noord-Amerika begin jaren ’90 begonnen steeds meer vrouwen/meisjes (en ook queers vanaf midden jaren ’80) gebruik te maken van pen, papier en kopiemachine om zich uit te drukken. Voorbeelden van riot grrrl zines uit die tijd zijn Bikini Kill (ook de naam van een groep van de mensen die het zine maakten), Girl Germs (door enkele leden van de groep Bratmobile) en Channel Seven (door Corin Tucker van Heavens To Betsy en Erika Smith). Vaak speelden zineschrijversters dus ook muziek.

De riot grrrl zines handelden over allerlei onderwerpen en waren zowel persoonlijk als politiek (en zoals de feministen zeggen: “het persoonlijke is politiek”). Zineschrijfsters schreven over seksueel misbruik, seksisme waar ze iedere dag mee te maken hadden, racisme en witte dominantie binnen de riot grrrlbeweging, verslaving, enzovoort. Deze onderwerpen kwamen niet voor in de reguliere media en daarom schreven riot grrrls het zelf. Zines gaven hen een stem, een manier om zich uit te drukken en hun woede en verdriet te delen. In de zines gaven riot grrrls ook kritiek op schoolheidsidealen door collages te maken van reclamebeelden en modemagazines. Maar niet enkel bieden zines een alternatief door de inhoud en beelden die verschillen van de mainstream media, ook het feit dat niet-professionele, vaak gemarginaliseerde mensen zulke publicaties maken draagt bij aan het belang van zines.

Riot grrrl ontstond deels als reactie tegen het seksisme in de punkbeweging, maar ook om een jong soort van feminisme te creëren dat toegankelijk was voor jonge vrouwen en meisjes die zich vervreemd voelden door het liberaal bureaucratisch feminisme dat de jaren ´80 domineerde. Het DIY-principe was dus ook van belang omdat deze jonge vrouwen zelf hun eigen feminisme gingen maken en beschrijven. DIY betekende dat ze zelf konden schrijven en dat hun schrijfsels de moeite waard waren om te publiceren en gelezen te worden. Dit kwam ten goede aan het zelfvertrouwen van de zineschrijfsters, zeker als ze ook nog constructieve en positieve feedback kregen van zinelezersters en andere schrijversters op hun creaties.

Naast de teksten over feministische onderwerpen en persoonlijke verhalen en het zelfvertrouwen-opkrikkende-gevoel waartoe zelf iets maken bijdraagt, zijn zines van belang omdat de zineschrijfsters met hun zines een soort ondersteunend internationaal netwerk vormen. Zines worden immers in veel landen en regio’s geschreven en onderling geruild. Door het ruilen van zines en het sturen van brieven ontstaan er vriendschappen die later soms uitgroeien tot samenwerkingsverbanden in feministische projecten en groepen. Distro’s, niet-commerciële distributieprojecten voor zines en DIY muziek, helpen om de zines in andere landen en continenten verspreiden.

Tegenwoordig worden er nog steeds veel zines (ook feministische zines) gemaakt. Toch is er een daling merkbaar van het aantal zines dat geproduceerd wordt, zeer waarschijnlijk door de publicatie- en communicatiemogelijkheden die het internet biedt zoals de blog en het e-zine. Toch lezen veel mensen nog altijd liever een lange tekst op papier dan op een computerscherm. Maar het internet en de computer maken het ook makkelijker om zines te schrijven/lay-outen, te printen, te verspreiden en bekend te maken.

Een van de webprojecten die volgens mij zeker heeft bijgedragen tot de verspreiding en ondersteuning van (papieren) feministische zines en zines gemaakt door vrouwen, meisjes en transen is de website van Grrrl Zines Network: www.grrrlzines.net. Dit project bestaat uit een databank van “grrrl zines” (zines dus door transen, meisjes, vrouwen, queers en feministen), interviews met schrijversters en links naar bruikbare hulpbronnen. Elke Zobl van grrrlzines.net geeft ook regelmatig workshops over zines en doet onderzoek naar grrrl zines. Onlangs heeft ze samen met Red Chidgey (die vroeger ook zines schreef en een zine distro had) de website www.grassrootsfeminism.net gemaakt waar ook ruimte is voor zines en feministische media. Deze webinitiatieven dragen dus bij tot het archiveren en verspreiden van zines, maar ook tot het aanmoedigen om zelf zines te maken. Er bestaan nog soortgelijke websites zoals www.qzap.org (archief voor queer zines), www.zinelibrary.info (met politieke zines en pamfletten) en www.zinewiki.com (een wiki site waar je zelf info over je zine kan zetten).

Enkele voorbeelden van recente grrrl zines zijn Fight Together (een Italiaans queer-feministisch zine), Hausfrau (handgeschreven autobiografisch zine met veel tekeningen over/door een mama), the Rag (door de gelijknamige anarcha-feministische groep in Dublin), Erinyen (anarcha-feministisch zine uit Duitsland met veel ruimte voor wereldwijd activisme) en Race Revolt (kaart witheid, priviliges en racisme aan in DIY/queer/feministische bewegingen). Onderwerpen die tegenwoordig zoal aan bod komen in feministische zines zijn o.a. menstruatie, creatieve directe acties, seksisme in actiegroepen, transgender, femicide, muziek door vrouwen en queers, feministische geschiedenis, geweld en zelfverdediging, seksualiteit, ziekte, abortus, etc.

Ik denk dat (papieren) zines vandaag de dag nog steeds relevant zijn voor de feministische beweging. Zelf teksten en tekeningen publiceren is immers van belang om een tegenwicht te bieden tegen de seksistische, racistische, homofobe en kapitalistische media en (reclame)beelden die overal te zien (en te koop) zijn. Zines kunnen ook helpen bij het bouwen van netwerken tussen feministes. Ook al kan je via het internet waarschijnlijk meer mensen bereiken, toch kunnen zines dan weer andere mensen bereiken die anders misschien nooit op een feministische website terecht zouden komen. Zines bieden bovendien een middel waar in principe iedereen gebruik van kan maken om zelf te schrijven en publiceren, zonder afhankelijk te hoeven zijn van bestaande uitgeverijen, een groot budget, een computer met bijbehorende skills of een diploma journalistiek. Pen en papier, wat ideeën, meningen en creativiteit en een nabij gelegen kopiecentrum zijn voldoende. Voor feministen lijkt het me dan ook een aanrader om daar gretig gebruik van te maken.

re-sister

ladiesroomzinesterzwgr

Enkele feministische en queer zines in belgenland:


www.queerilla.be (Queer Gazet)

www.scumgrrrls.org (Scum Grrrls)

www.echoriot.cjb.net (Same Heartbeats)

Meer info over zines en feministische zelfpublicaties:

Duncombe, Stephen. Notes from Underground Zines and the Politics of Alternative Culture. (studie over zines in het algemeen en hun politieke relevantie in het bijzonder, met ook wat info over grrrl zines; onlangs is een geupdate versie verschenen)

Spencer, Amy. DIY: The Rise of Lo-fi Culture. (geschiedenis van zines, zelfpubliceren en DIY muziek, o.a. over feministische magazines en grrrl zines)

Green, Karen, Taormino, Tristan (ed). A Girl’s Guide to Taking over the World: Writings from the Girl Zine Revolution. (zalige titel J; boek met fragmenten uit grrrl zines uit de jaren ’90)

Sonja Eismann (ed). Hot Topic: Popfeminismus Heute. (als Duitstalige teksten lezen geen probleem is… hierin staan enkele essays over grrrl zines)

Nadine Monem (ed). Riot Grrrl: Revolution Girl Style Now. (met hoofdstuk over feministische zines)

McQuiston, Liz. Suffragettes to She-devils: Women’s Liberation and Beyond. (over feministische grafische creaties en afbeeldingen, met ook info over feministische publicaties en zines)