“There is a good principle, which has created order, light and man; and a bad principle, which has created chaos, darkness and woman.”Pythagoras

“Feminism is a belief that although women and men are inherently of equal worth, most societies privilege men as a group. As a result, social movements are necessary to achieve political equality between women and men, with the understanding that gender always intersects with other social hierarchies.” –Estelle Freedman

Radicaal-feministes komen regelmatig in contact met mensen die een andere mening hebben, een andere visie op de wereld. Dat is heel leerrijk. Dat wil niet zeggen dat al die visies en meningen even veel waard zijn. Er zijn een heleboel visies en praktijken die ikzelf (nog) niet direct aanhang, maar die me wel heel interessant en nuttig lijken voor de wereld te veranderen. Er zijn ook andere visies op de werkelijkheid, waarvan ik denk dat ze problematisch zijn. Niet omdat ik er mee van mening verschil, maar omdat ik denk dat ze “fout” zijn, in die zin dat ze ons niet vooruit helpen. Ze helpen ons niet de wereld te veranderen, integendeel, ze praten de huidige gang van zaken goed.

Er is ongelijkheid in deze wereld, onderdrukking van allerlei groepen, seksueel geweld, partnergeweld, vrouwenhandel, prostitutie, racisme, economische uitbuiting… en de mensen die daar baat bij hebben, proberen anderen aan te praten dat die toestand moet blijven bestaan. Ze doen dat natuurlijk niet door daar eerlijk over te zijn: “ja, hallo, wij verdienen vet met wapenhandel/slavenhandel/prostitutie/scientology/onze schulden via de banken door de bevolking te laten betalen” maar door een mening te verzinnen die mensen wel aanvaarden: we zijn een bedreigde natie dus moeten we ons bewapenen en oorlog voeren tegen die “vreemdelingen” die erg toevallig gasleidingen of oliebronnen in handen hebben… Vanuit een dergelijke visie moeten racisme en seksisme ook blijven voortbestaan. (Waarom juist? Ah, voer voor nog een ander berichtje…)

Een van de grote en historisch gezien steeds terugkerende trucs van machthebbers is te grijpen naar een discours waarin de machtsongelijkheden in de wereld verklaard worden aan de hand van natuurlijke (biologische of evolutionaire) oorzaken. Kort intermezzo:

Trukendoos voor machthebbers – “Hoe verberg ik structurele onderdrukking?”

1. Doe alsof de machtsongelijkheid natuurlijk is – “mannen zijn jagers, vrouwen verzamelaars”

2. Zeg dat die machtsongelijkheid verklaard wordt door biologische factoren – “mannen hebben nu eenmaal meer testosteron en zijn daarom gewelddadiger, competitiever, daarom zijn mannen bedrijfsleiders en, euhm, gaan ze vaker over tot geweld”

3. Zeg dat die machtsongelijkheid eigenlijk gewenst is en positief – “iedereen doet waar die het beste in is – mannen in grote bedrijven leiden en president zijn en verkrachten (oei nee dat mocht niet gezegd worden), vrouwen in kinderen verzorgen en, euhm, make-up en emotionele toestanden”

4. Verzin een (nep)wetenschappelijke stroming om je argumenten wat kracht bij te zetten: sociaal darwinisme, sociobiologie, evolutionaire psychologie, darwinistisch feminisme… Vergeet erbij te vertellen dat je argumenten totaal niet logisch of consistent of wetenschappelijk zijn en dat je constant oorzaak-gevolg conclusies trekt waar die er niet zijn. (“Vrouwen dragen graag rood omdat ze vroeger bessen plukten, mannen kunnen beter kaartlezen omdat ze dat vroeger nodig hadden om die verdomde mammoeten te vinden als die weer eens verstoppertje aan het spelen waren”)

5. Zwijg als vermoord over de historische context of wetenschappelijke methodes die van al die verzinsels direct brandhout zouden maken – de favoriete kleuren van mannen/vrouwen zie je duidelijk veranderen doorheen de geschiedenis, het idee van vrouwelijke puurheid/mystiekheid is iets victoriaans, mannen en vrouwen gingen waarschijnlijk beiden op jacht in jager-verzamelaarsgroepen, er is geen oorzaak-gevolg conclusie te trekken uit geschiedenisfeiten van 50 000 jaar geleden en gedrag nu, mensen hebben wel degelijk nog een bewustzijn waarmee ze zelf ook eens wat keuzes kunnen maken ondanks biologische impulsen, etcetera.

Goedpraten in de realiteit

In de vorige eeuw bijvoorbeeld probeerden sommige wetenschappers racisme goed te praten door onderzoek waaruit zou blijken dat niet-blanken een lager IQ hebben dan blanken (wat voor soort mensen begint er ook met zo’n onderzoek, zou je je kunnen afvragen). Je kan dit bijvoorbeeld zien in het boek The Bell Curve, een goed voorbeeld van wat we (pseudo-)wetenschappelijk racisme noemen, en veel eerder al in de rassenpolitiek en eugenetica zoals bekend van Nazi-Duitsland.

Dat is ook al geprobeerd met sociaal-economische klassen. Het idee is dan dat het bij lagere sociaal-economische klassen “hun schuld” is dat ze er slechter aan toe zijn, onderdrukt worden, slechter betaald, etc, omdat ze gewoon “slechte genen” hebben. En dan is dat blijkbaar een rechtvaardiging van de huidige situatie. Als er geen probleem is, is er niets te verbeteren, we bevinden ons in de natuurlijke orde der dingen. Het is bijvoorbeeld, alsof je meisjes in hun opvoeding subtiel zou afraden om technische/wiskundige richtingen te kiezen, en daarna vrouwen onderzoekt en tot de ontdekking komt dat ze slechter zijn in wiskunde dan mannen. Groot nieuws! Of zoals (een willekeurig land in het Midden-Oosten) platbombarderen en de scholen kapotmaken en de waterleidingen afsluiten en daarna zeggen dat de mensen daar extreem/fundamentalistisch zijn, of slecht georganiseerd, of slecht opgevoed. Wat, ze hebben zelfs geen kapitalistische democratie! Hoe barbaars! Of vrouwen geen stemrecht geven en zeggen dat ze slecht zijn in politiek. Of vrouwen die werken slechte moeders noemen als ze niet genoeg tijd met hun kind doorbrengen en dan als ze dan raprap naar huis moeten om hun kind van school te halen, op café gaan met de mannen en daar alle besluiten nemen en elkaar bevorderen en dan zeggen dat vrouwen het gewoon niet in zich hebben om competitief te zijn. Maar ja, iedereen is anders he, iedereen moet doen waar die goed in is, grmblll…

Wat al die “nature” verklaringen compleet verkeerd maakt is dat ze sociaal-economische structuren en machtsmechanismen volkomen negeren. “There is no such thing as society”, zei Margaret Thatcher al, en dat moest ze ook zeggen, anders zouden mensen wel eens kunnen nadenken over de maatschappij en dat die precies toch niet zo heel goed georganiseerd is. Typisch politiek liberalisme probeert voortdurend mensen te overtuigen dat ze helemaal op hun eentje, zonder welke maatschappelijke invloeden dan ook, voor zichzelf kunnen beslissen en daarnaar handelen. Onderdrukt zijn, t is maar een gevoel…

Dat goedpraten van machtsongelijkheid en de effecten van onderdrukkende systemen gebeurt ook bij de onderdrukking van vrouwen. De sociobiologie en de evolutionaire psychologie proberen krampachtig maatschappelijke structuren volledig te negeren en alles te verklaren aan de hand van genen, hormonen en evolutie. Van populaire mannen-van-mars boeken (waarom vrouwen niet kunnen biljarten en mannen niet kunnen tapdansen) tot zogenaamd wetenschappelijk werk. Een goed voorbeeldje van nepwetenschap: ga er domweg voor en meet eens een willekeurig verschil, pakweg verschillen in frequentie van zin in seks. Hey, je vind een verschil: vrouwen zeggen dat ze minder vaak zin hebben in seks. En besluit daaruit dat het inherent en natuurlijk zo is dat er een sekseverschil is in dit seksuele verlangen (negeer alle effecten van sociale wenselijkheid, opvoeding en onderdrukking). Publiceer een groot artikel in een fatsoenlijk tijdschrift (“The Mystery Revealed: Why Women Want It Less”). En zo verbetert de wetenschap zich, stap na stap…

Onderdrukkende structuren, reële effecten

“I deny that anyone knows, or can know, the nature of the two sexes, as long as they have only been seen in their present relation to one another. If men had ever been found in society without women, or women without men, or if there had been a society of men and women in which the women were not under the control of the men, something might have been positively known about the mental and moral differences which may be inherent in the nature of each. What is now called the nature of women is an eminently artificial thing — the result of forced repression in some directions, unnatural stimulation in others.”
John Stuart Mill, On the Subjection of Women, 1869

We mogen niet vergeten dat structuren die bepaalde groepen onderdrukken, reële effecten hebben. Mensen zien verschillen tussen en mannen en vrouwen, dat klopt. Niemand ontkent die, maar als feministes kijken we graag verder dan onze neus lang is. Verder gaat er geen een feministe ontkennen dat er biologische verschillen zijn tussen mensen, maar in de hedendaagse samenleving geloof ik ook dat

  1. Die verschillen tussen de groep van mannen en de groep van vrouwen worden vaak overdreven en uitvergroot, terwijl de verschillen tussen bijvoorbeeld vrouwen onderling of mannen onderling al te vaak geminimaliseerd worden (alle mannen/vrouwen zijn hetzelfde, dat idee). Elke mens is nochtans uniek en heeft andere verlangens en interesses.
  2. Er wordt een overdreven aandacht besteed aan het biologische, en veel te weinig aandacht aan het sociologische, en soms wordt ook het psychologische wel eens vergeten (of misbruikt om de status quo goed te praten).
  3. Doordat mensen geen degelijke structurele visie aangeleerd krijgen, gaan ze steeds proberen alles te verklaren door de denkkaders die ze wel leren: biologische/evolutionaire. En daardoor sluiten ze een groot deel van de werkelijkheid uit.
  4. Onderdrukkende maatschappelijke structuren creëren verschillen of vergroten bestaande verschillen. Onderdrukking maakt mensen ziek. Als vrouwen, meer dan mannen, slachtoffer worden van seksueel geweld, dan zijn er meer vrouwen dan mannen die rondlopen met trauma’s en emotionele problemen ten gevolge daarvan. De effecten van onderdrukking zijn reëel, de werkelijkheid verandert, en wordt slechter voor de onderdrukte groep. Meer ziektes, meer pijn, vaker slachtoffer van geweld, minder ondersteuning, lagere status, slechtere jobs, slechtere opvoeding en onderwijs…
  5. Verschillen biologisch kunnen wegverklaren zal mannen die daarin geloven vast een groot gevoel van opluchting geven. Ze voelen misschien wel dat ze nogal profiteren van de huidige gang van zaken maar dat dat niet helemaal klopt. Gelukkig is er nu een biologische/evolutionaire verklaring! Héhé, zo kunnen ze die machtsongelijkheid weer lekker negeren en verder profiteren van hun privileges.

“When an individual (or a group of individuals) is kept in a situation of inferiority, the fact is that he is inferior. But the significance of the verb to be must be rightly understood here; it is in bad faith to give it a static value when it really has the dynamic Hegelian sense of “to have become.” Yes, women on the whole are today inferior to men; that is, their situation affords them fewer possibilities. The question is: should that state of affairs continue?
Many men hope that it will continue; not all have given up the battle.”
Simone de Beauvoir, Le Deuxième Sexe, 1949

Een persoonlijke noot

En nog iets persoonlijks om af te sluiten: ik vind het vreselijk irritant om telkens dezelfde onzin te horen te krijgen, dezelfde leugens over het feminisme, van mensen die alleen maar napraten wat ze in seksistische vodden gelezen hebben of op TV gehoord hebben, of van eender wie die niet feministisch is. Aaaaargh! Zonder ooit ook maar een goed boek of artikel over feminisme gelezen te hebben. Zo ontstaan er een heleboel mythes, puur uit gebrek aan goed geïnformeerd te zijn en/of gebrek aan een structurele visie en/of natuurlijk hatelijke leugens verspreid door anti-feministen. Je krijgt echt zin om een soort pamflet te maken waarin diezelfde uitleg staat die je elke keer opnieuw moeten geven, en voortaan gewoon pamfletten uit te delen 😉

Irritante anti-feministische mythes

Mythe 1 – feministes zijn mannenhaatsters

Mythe 2 – feministes geloven dat er geen verschillen zijn tussen mensen of dat iedereen hetzelfde moet worden

Mythe 3 – feministes hebben de wereld verpest en de mannelijkheid vernietigd

Mythe 4 – feminisme is voorbijgestreefd, feministes hebben hun doel bereikt, iedereen die nu nog klaagt is een zeurkous, of sterker nog: het wordt tijd dat mannen terug meer rechten krijgen, al die rechten die feministes hen hebben afgepakt

Mythe 5 – feministes houden geen rekening met de verschillen tussn mensen

Al die mythes hoop ik in een volgend tekstje eens aan te kaarten…

Meer lezen

Leestips

Gouden tip voor mensen die op korte tijd een degelijke feministische theorie willen lezen: The Politics of Reality – Essays in Feminist Theory van filosofe Marilyn Frye. Een dun en heel mooi geschreven boekje waarin een goede basis wordt gelegd voor radicaal-feminisme, waarmee je effectief de wereld beter kan begrijpen en veranderen. Daar leer je tenminste iets mee bij, veel leesplezier 🙂 En als je zelfs geen tijd hebt voor dit dunne boekje, lees dan dit artikel 🙂

The Trouble with Nature – Sex in Science and Popular Culture van Roger N. Lancaster is een heerlijke, grappige en wetenschappelijk degelijke aanval op al te genetisch denken i.v.m. gender en seksualiteit (“the gay gene”). En onlangs heb ik nog een tip gekregen: Evolutionary Psychology as Maladapted Psychology van  Robert C. Richardson (nog niet gelezen, ziet er veelbelovend uit voor een wetenschappelijk publiek).

Het oudere boek The Mismeasure of Man [sic, ja, feministisch is t alvast niet] van Stephen Jay Gould is een interessante kritiek op “wetenschappelijk racisme” zoals gevonden in The Bell Curve.

Advertenties