Onlangs ging ik met enkele medestudenten op café, en een van hen die hoorde dat ik feministe was, begon enkele vragen te stellen. Zoals “Ja maar, je hebt er toch geen probleem mee dat mannen de deur openhouden voor vrouwen? Dat is gewoon vriendelijkheid, geen seksisme”.

Sommige vormen van seksisme zijn gemakkelijk te herkennen. Als we horen over mensen die vinden dat je een vrouw mag slaan of misbruiken, of dat vrouwen minder waard zijn dan mannen, dan is het gemakkelijk om het probleem te zien. Dat noemen we vijandig seksisme: het is opvallend, en bijna iedereen herkent dit ook als seksisme.

Soms is het een stuk lastiger, in het geval van paternalisme bijvoorbeeld. Paternalisme is een zeer verraderlijke vorm van seksisme die op het eerste zicht onschuldig of zelfs positief kan lijken voor vrouwen. Helaas helpen die “goedaardige” vormen van seksisme ook om genderongelijkheid in stand te houden.

Enkele voorbeeldjes van verschillende soorten “goedaardig seksisme”:

  • Beschermend paternalisme: vrouwen moeten beschermd en geholpen worden door goede, sterke “ridders”. Vrouwen gaan ‘s avonds best niet de straat op zonder beschermer.
  • Complementaire genderrollen: mannen en vrouwen zijn inherent anders en beter geschikt voor verschillende rollen in de maatschappij. Vrouwen zijn wezens die puurder zijn en moreel verfijnder. Denk aan een engel/maagd. Voor filmliefhebbers: kijk maar eens naar hoe vrouwen verschijnen in Lord of the Rings: Arwen en Galadriel verschijnen eerst als helemaal witgeklede pure wezens, stralend in het licht. Enkel de vleugels ontbreken nog… Die genderrollen voor vrouwen kan je al raden: vrouwen zijn het best in beschermende en opvoedende rollen (thuis aan de haard, bij de kinderen, als verpleegster…)
  • Heteroseksuele intimiteit: een man is niet compleet zonder een vrouw die hij op een voetstuk kan plaatsen en aanbidden.

Het voorstellen van vrouwen als moreel beter en verfijnder dan mannen, is eigenlijk een verkapte vorm van het maagd-of-slet idee. Vrouwen zijn in die visie verfijndere, bijna heilige wezens die door mannen op een voetstuk geplaatst moeten worden—en er dan niet meer af kunnen om iets nuttigs te doen. Als ze iets verkeerds te doen vallen ze van hun voetstuk, dan zijn ze plots weer “des duivels”.

Op een voetstuk gezet worden is beperkend, maar mannen die dit doen gaan dit niet als seksisme zien maar als liefde. En veel vrouwen gaan hiermee akkoord. Peter Glick en Susan Fiske zijn twee sociaal-psychologen die onderzoek hebben gedaan naar dit fenomeen. Helaas blijkt vijandig en “goedaardig” seksisme samen te gaan: mannen die hoog scoren op goedaardig seksisme zijn vaak ook mannen die gebruik maken van vijandig seksisme. Vrouwen die geloven dat de eerder genoemde vormen van seksisme positief zijn, zijn ook meer geneigd om vijandig seksisme van mannen te accepteren, zeker als ze economisch gebonden zijn.

“Evenzeer belangrijk is de manier waarop goedaardig seksisme het verzet van vrouwen tegen patriarchaat vermindert. Goedaardig seksisme werkt ontwapenend. Niet alleen lijkt het voordelig in de manier waarop het vrouwen karakteriseert, het is ook een belofte dat de kracht van mannen gebruikt zal worden ten voordele van vrouwen, als ze maar een mannelijke beschermer met voldoende status kunnen vinden. Hoe meer vrouwen afhankelijk zijn van mannen om hun beschermers en providers te zijn hoe minder ze geneigd zijn om te protesteren tegen de macht van mannen of om hun eigen onafhankelijke status te zoeken.”

—Glick & Fiske, eigen vertaling [1]

En nu komen we aan het openhouden van deuren. Is er iets mis met vriendelijk zijn? Nee. Er is wel iets mis met zogenaamd hulpvaardig zijn: het openhouden van deuren is geen echte hulp. De meeste vrouwen zijn prima in staat zelf een deur open te doen. We zouden wel echte hulp kunnen gebruiken: bijvoorbeeld hulp in het huishouden, met opvoeden van kinderen, en met het stoppen van partnergeweld en seksueel misbruik, dit zijn nog steeds enorme en te vaak genegeerde problemen. Wij willen niet constant beschermd worden en over de straten geëscorteerd, wij willen dat de straten veilig zijn om zonder escorte van mannen over te lopen. En onze huizen natuurlijk, want het meeste geweld op vrouwen gebeurt binnenshuis waar we zogenaamd veilig zijn.

“What women experience is a world in which gallant princes charming commonly make a fuss aboutbeing helpful and providing small services when help or services are of little or no use, but in which there are rarely ingenious and adroit princes at hand when substantial assistance is really wanted either in mundane affairs or in situations of threat, assault or terror.”

“The message of the false helpfulness of male gallantry is female dependence”.

—Marilyn Frye [2]

Bronnen

  1. Peter Glick & Susan Fiske. 2001. An Ambivalent Alliance: Hostile and Benevolent Sexism as Complementary Justifications for Gender Inequality
  2. Marilyn Frye. 1983. The politics of reality: essays in feminist theory. Oppression, pp 1 – 16.