Een leeuw in een kooi – de grenzen van het multiculturele Vlaanderen

De lijst van boeken die ik dringend moet lezen wordt ondertussen angstwekkend hoog, maar bovenaan de stapel ligt “Een leeuw in een kooi“, wat ik zou omschrijven als het feministische en antiracistische antwoord op de mediagekte rond de hoofddoek, de omringende “Vlaamsche cultuur” slag en het “integratie” / emancipatiedebat. Ik heb hier al eerder geschreven over islamofobie en racisme, waarbij ik net zoals veel andere feministes (o.a. bij het Vrouwen Overleg Komitee) de politiek van Dirk Verhofstadt op de korrel heb genomen; sindsdien is de situatie nog erger geworden.

Effectief een hoofddoekenverbod, zware aanvallen op de groepen die voor het baas over eigen hoofd principe strijden, een verbod op betogingen… het is allemaal niet meer om te lachen.

Rebelsister en ik waren aanwezig op de voorstelling van het boek in de KVS te Brussel. Het was interessant en grappig. Verschillende van de auteurs kwamen aan het woord en er was ruimte voor humor, veel humor. Het is dan ook goed lachen met de meer extreme verdedigers van de Vlaamsche cultuur. Langs de andere kant is het ook serieus: de manier waarop het debat tegenwoordig gevoerd wordt is van een ranzig racistisch niveau dat politici en media onwaardig is.

Het feministische / antiracistische antwoord is scherp, mooi en divers. Ik ben altijd blij als verschillende auteurs de handen in elkaar slaan en samen schrijven, vaak worden boeken daar veel interessanter door. Behalve de zes hoofdauteurs zijn er ook nog bijdragen van vele anderen waaronder Ida Dequeecker, Paul Goossens, Ico Maly en Olivia Rutazibwa (zie hier een volledig overzicht van de auteurs).

Kortom, moge dit boek uw geest warmen in tijden van zware koudefronten in de media!

Meer lezen

• De blog van een leeuw in een kooi
• De website van BOEH! – Baas Over Eigen Hoofd
• De brochure “Feminisme en multiculturaliteit” van het VOK
• Islamofobie, racisme en de derde feministische golf van Dirk Verhofstadt, op deze blog
• Racisme en vrije meningsuiting – erkenning NSV, op deze blog
• Privileges en zelfkritiek, op deze blog

• Voor mij persoonlijk was negen jaar geleden, toen ik begon als prille activiste tegen racisme, Antiracisme van Jan Blommaert en Jef Verschueren een fantastische inleiding. De kijk van Jan Blommaert op een begrip als tolerantie heeft me voor veel valkuilen kunnen behoeden (hoop ik). Het boek is denk ik niet meer te krijgen maar op deze site kan je bijvoorbeeld hoofdstukken van een ander boek van Blommaert lezen over tolerantie of veiligheid.

• De boeken van bell hooks, een bekende Amerikaanse feministe, zijn zowel vlot leesbaar als lekker kritisch en vormen een inleiding over de combinatie feminisme / antiracisme en de intersecties tussen ras, gender en klasse. Dergelijke boeken zijn noodzakelijk zeker ook voor blanke feministes die hun eigen kijk in vraag moeten blijven stellen om geen blinde vlekken te vertonen op dit gebied.

 

Radicaal feminisme – een inleiding

Prison: swinging solo (c) Julia Rice

Dit is het tweede deel van een reeks op deze blog over verschillende soorten feminisme. De eerste in de reeks was anarcha-feminisme; er zullen nog vele andere stromingen aan bod komen. Dit artikel geeft een inleiding over radicaal feminisme.

If not now… then when?
If not now… what then?
We all must live our lives
Always feeling
Always thinking
The moment has arrived

—Tracy Chapman

Inhoud

1. Over het woord radicaal
2. De basis

• vrouwen hebben een gemeenschappelijke sociale eigenschap
• een sociale beweging en niet enkel individuele “empowerment”
• het persoonlijke is politiek
• verzet tegen de permanente seksuele beschikbaarheid

3. Wat kan radicaal feminisme nog betekenen?
4. Wat is ons ultieme doel?
5. Kritieken op radicaal feminisme
6. Wat betekent radicaal feminisme voor mij persoonlijk?
7. Besluit

Seksisme heeft een impact op alle mensen, ook op feministes. Het is al vaker opgemerkt o.a. in commentaar op deze blog bij de tekst over patriarchaat en de tekst over onderdrukking: seksisme wordt door iedereen in stand gehouden, ook vrouwen, ook feministes. We kunnen ons best doen maar we kunnen ons nooit volledig vrijmaken van dit onderdrukkende systeem. Seksisme wordt geïnternaliseerd: wij leren onszelf – onze kennis, onze lichamen – en andere vrouwen als minder waard zien, en dat is een van de redenen waarom vrouwen zo vaak onzeker zijn, eetstoornissen of depressies hebben, aan automutilatie doen…

Radicaal feminisme is een poging tot een feminisme dat niet verwaterd is [1], een feminisme dat zo min mogelijk verpest is door het systeem van seksisme waarin wij leven en zoveel mogelijk gebouwd is op de realiteit van vrouwen in deze wereld: onze ervaringen, onze levens, onze manier van kijken, het geweld dat wij moeten verduren.

Radicaal feministische theorie kan onze ervaringen helpen begrijpen, ons tot inzichten leiden en tot nieuwe manieren om ons te verzetten tegen seksisme. Theorie en praktijk beïnvloeden elkaar en die wisselwerking helpt ons om betere feministes te worden.

1. Over het woord radicaal

"Mona Lisa #554?" (c) Julia Rice

Voor sommige mensen heeft het woord radicaal een negatieve connotatie. Dat  zie ik heel anders. De media gooien graag met woorden als radicaal en extreem om groepen te criminaliseren die niet passen in het nette mainstream plaatje van de heersende opinie en media.

Radicaal betekent eigenlijk een aantal dingen die heel positief kunnen zijn, het wil bijvoorbeeld zeggen: radicaal afwijken van de heersende mening. Wij willen namelijk seksisme bestrijden, daarvoor kijken we wat de echte problemen zijn, en dan zeggen we dat ook en proberen we daar iets aan te doen. We kijken niet eerst naar wat nog acceptabel is, hoe we het best op tv gaan komen, hoe we nog “populair en sexy en toch een beetje progressief” kunnen zijn. Omdat de wereld doordrongen is van seksisme, is elke mening die zelfs maar een beetje feministisch is direct erg afwijkend, erg radicaal.

Radicaal betekent ook: terug gaan naar de basis, naar de wortels (radix betekent wortel). Radicaal-feministes gaan kijken naar de wortels van seksisme en willen die wortels verwijderen. Wij willen de oorzaken aanpakken en niet slechts de gevolgen bestrijden. Dat is eigenlijk de basis van radicaal-feminisme en daarin verschillen we van bijvoorbeeld zogenaamd seks-radicale stromingen: die wijken misschien wel sterk af van de mainstream maar gaan niet op zoek naar de wortels van seksisme.

 

Dagboek van een genderqueer feminist 4 – Macho

Dit is deel 4 uit het dagboek van een genderqueer feminist. Zie ook deel 1, deel 2, “Monokini my ass” en deel 3, “meisjes en jongens leren nog steeds seksistisch te zijn”.

Een dagboekfragmentje uit de oude doos… juni 2005 namelijk! Ik was al even genderqueer feministisch, maar kende de woorden ervoor nog niet…

Macho. Laat me de krochten van mijn kop openbreken om te kijken hoe dat afstotelijke woord eruit komt. Welke informatie heb ik erover verzameld? Vroeger waren macho’s een ver-van-mijn-bed-show. The Godfather, Freddy Mercury, muziekvideo’s… tot daar en het moest niet verder gaan. Maar mijn laatste vriend was en is misschien een macho in levende lijve. Een stille macho, maar een macho, niet ver van mijn bed maar deze keer in mijn bed. Hoe een macho ooit in mijn bed kon belanden, dat is voer voor een ander stukje. Eerst even zijn rol onder de loep nemen.

Macho is op de Internet-encyclopedie “een man die zich overdreven mannelijk gedraagt, en zijn moed, fysieke mannelijkheid, liefde voor vrouwen en agressiviteit tentoonspreidt”. Ja, hij spreidt één en ander tentoon, maar tegelijkertijd verbergt hij één en ander, wat volgens mij ook een essentieel kenmerk is van een macho.

Het haantjesgedrag verbergt namelijk het tegenovergestelde. Vroeger is kippie-kip achtergesteld geweest, uitgesloten en gepikt door anderen. Het verongelijkte gevoel dat dat heeft veroorzaakt zit nog steeds in hem. Omdat nu niemand hem nog mag kwetsen, bouwt hij dat overdreven machoscherm op. Macho’s missen gevoel voor nuance, ze kunnen niet inschatten hoe hun gedrag bij anderen overkomt, want ze zijn nog te veel bezig met het verzorgen van hun nog steeds gekneusde ego.

Een macho hoeft niet voortdurend een grote bek op te zetten. Een macho is in de eerste plaats met zichzelf bezig, dus is het in principe niet zo belangrijk hoe de buitenwereld reageert. Nochtans snakt hij wel naar bepaalde reacties, zoals bevestiging, complimenten, bewondering en tederheid (hij kan kiezen die te accepteren of te negeren).

De relatie van de macho met zijn moeder is zijn ideale relatie, omdat zijn moeder er altijd voor hem is. Wat hij ook uitvreet, zij zal altijd van hem houden. Voor haar is hij een held op een voetstuk en hij moet daar niets voor doen of laten. Ziehier de ideale relatie voor de macho.

De macho is zo erg met zichzelf bezig dat niets of niemand anders plaats krijgt in zijn hart. Hij is niet sociaal, wat anderen doen ziet hij alleen in functie van de relatie met zichzelf. De ultieme egocentrist en egoïst is hij dus.

Heel veel mensen zijn een beetje macho. Een kleine groep mannen blijft zich krampachtig aan zijn piemeltje, symbool van zijn ego, vasthouden. De sloor die met zo iemand samen probeert te zijn, gaat een leven van opoffering tegemoet. Alles draait immers om de machoman. De macho beseft niet dat zijn partner ook een mens is, en ook behoefte heeft aan erkenning van wat hijzij denkt en doet. Van gelijkwaardigheid is geen spoor te bekennen.

Ik zou willen dat macho-gedrag een fase was in iemands leven, dat je eruit kon groeien, maar ik ben nog geen ex-macho’s tegengekomen. Ik hoop dat ik ze gewoon nog niet heb ontmoet. Maar de macho’s die ik wél ben tegengekomen, zijn nog steeds even macho als in het begin. Kan een gekwetst piemeltje dan nooit genezen?


 

feministische muziek deel 3: radio

Het medium radio fascineert mij al een tijdje. Ik luister nochtans niet zo veel naar de radio, maar dat komt omdat er bij de reguliere radiostations niet echt interessante niet-commerciële gender-evenwichtige radioshows te vinden zijn. Enkele jaren geleden luisterde ik steevast naar “les années 90″, een rubriek op radio 21. Maar radio 21 bestaat intussen niet meer en die jaren ‘90 – riotgrrrl/grunge/alternatieve muziek komt op de Belgische radiogolven nog maar zelden voor. Maar gelukkig bestaan er wel een aantal radioshows, radiostations en podcasts met een DIY en/of feministische focus die online te beluisteren zijn. Hier enkele voorbeelden:

ONLINE RADIO

Suck My Left One

op Subcity radio uit Glasgow

“Taking the early 90s Washington and Olympia Riot Grrrl scene as a starting point, Suck My Left One is a riot of 90s punk and hardcore, trashy feminist electro-pop, 80’s post-punk, and new unearthed ladyfesters from around the world. It’s going back to the subversive side of 60s girl groups and forward to unearth new music from queers, grrrls, zinesters, punks, freaks and electro-geeks carrying the torch of Revolution Girl Style Now!”

Sapho L’ Dire

op Radio Air Libre uit Brussel

“Une émission voyageuse, curieuse et militante. Chaque émission est le résultat de la rencontre de la personnalité des animatrices avec la vie quotidienne et/ou une invitée. Sous forme de rubrique annoncée ou dans le courant de la discussion, chaque émission apporte son lot d’informations littéraires, musicales, militantes, historiques… Partant du constat que l’école et la société de l’information telles que nous les vivons aujourd’hui font le choix d’une information et d’une formation intellectuelle partielles et partiales, patriarcales, capitaliste, nous voulons nourrir l’autre côté, l’idée d’(au moins) une alternative.”

 

Racisme en vrije meningsuiting – erkenning NSV

Opdat het kwaad zou winnen is het enkel nodig dat de goede mensen niets doen.

Het maakt me droevig, het maakt me kwaad. Deze maandag is het NSV – een fascistische en racistische organisatie – erkend geworden (berichtgeving schamper, nieuwsblad, blog) aan de universiteit waar ik vroeger nog in een antiracistische studentengroep zat. Na jaren en jaren proberen is het hen dan uiteindelijk toch gelukt.

Terzijde even opmerken dat, moest ik nog geloven in onze mainstream pers – dat doe ik niet meer – ik dan nu wel op zou kijken. De Gentenaar / Het Nieuwsblad heeft bijvoorbeeld niemand aan het woord gelaten in het artikel behalve de mensen van het NSV zelf, altijd leuk voor de “objectieve” berichtgeving.

Een valse god – de vrije meningsuiting

“Vrije meningsuiting. Kijk, da’s nu toch iets waar wij nu allemaal – wij verlichte geesten – voor zijn, is het niet. Welja, en dus moeten we dan ook de mening van deze mensen erkennen en een plaats geven, anders zijn we niet democratisch! Oeioei, niet democratisch, nee dat kan niet, laten we iedereen maar een stem geven dan. En ja, in ruil gaan zij – de fascisten – zich dan vast ook democratisch gedragen… Ja, dat is het: we moeten ze mee in het bad trekken, ze mee laten regeren / beslissen…”

Zo ongeveer lijkt me de interne redenering van een heleboel mensen over dit onderwerp te gaan. En de redenering klopt ook wel, gedeeltelijk toch. Als je blank bent. En niet al te arm. En lekker vrij van vervolging, voor de verwarming, met een glas in de hand zit te filosoferen. Helaas kan je de realiteit niet vangen met enkel abstracte regeltjes zoals “vrije meningsuiting”. Maar wat is er dan precies mis?

Wat is het effect van de daden en woorden van racisten op de reële omstandigheden van de groepen die ze viseren?

Als antiraciste was ik er vroeger al mee bezig en heb ik veel geleerd uit boeken van Jan Blommaert en anderen, maar de meest heldere redenering over deze racistische “meningen” heb ik eigenlijk nog maar recent gelezen in een dun boekje van Catharine MacKinnon, Only Words. Daarin analyseert ze racistische daden en spraak en maakt ze de analogie met seksisme.

Als je een persoon die zwart is fysiek aanvalt, dan is het racisme. Als je dat met woorden doet, is het dan geen racisme? Als je een witte kap opzet en een kruis in brand steekt in de tuin van een zwarte persoon, is dat dan geen racisme? Als je een megafoon neemt en begint te speechen dat bijvoorbeeld zwarte mensen inferieur zijn, is dat het vrij uiten van meningen? Zijn dat slechts woorden, only words?

 

feministische muziek deel 2: platenlabels

Om je eigen muziek naar een publiek te brengen kan je veel optredens doen, maar je kan daarnaast ook je muziek opnemen en uitbrengen op CD, cassette of vinyl. Platenlabels helpen daarbij en zorgen voor de verspreiding van je album of single (en radiozenders bij de reclame voor je muziek: zie deel 3 van de rubriek Feministische Muziek). Maar de mainstream platenmaatschappijen maken selecties van groepen op gebied van wat zij denken dat verkoopbaar is. Vrouwenrockgroepen of feministische bands zitten daar zelden bij. (Enkele uitzonderingen zijn Gossip en Le Tigre.)

Zoals je in deel 1 van de rubriek Feministische Muziek al kon lezen, zijn er heel wat vrouwengroepen en muzikantes die hun muziek zelf uitbrengen (in eigen beheer) en zelfs hun eigen platenlabel opstarten. Team Dresch was daar een goed voorbeeld van. Drie van de bandleden hadden een label: Chainsaw, Candy-Ass en Mr. Lady. Naast platenlabels die muziek uitgeven is er ook een manier nodig om muziek te verspreiden. Bij DIY groepen zorgen distro’s daar meestal voor. Dit zijn non-profit DIY distributieprojecten voor muziek, zines en/of andere zelfgemaakte creaties (T-shirts, juwelen, stickers, etc).

Ik ga hieronder een opsomming maken van onafhankelijke platenlabels van vrouwen, feministes, transpersonen en queers, van vroeger en nu. Deze lijst is verre van compleet aangezien ik niet alle labels ken – er zijn er vast nog veel meer – of er misschien enkele vergeten ben. Aanvullingen op deze lijst kunnen als commentaar onder de tekst gepost worden.

 

Take back the night – Heksennacht van 2009 in Gent

Er staat ondertussen een kort verslagje over de heksennacht online op de site van de Feministische Actiebende. Daar staan ook links naar de speech en nog veel meer over de achtergrond van de heksennachten. Er zijn veel mooie foto’s gemaakt dit jaar, dus veel lees- en kijkplezier!

 

Transgender Herdenkingsdag – 20 november 2009

Vandaag, 20 november 2009, is het internationale transgender herdenkingsdag. Op deze dag herdenken we alle personen die gestorven zijn omwille van geweld tegen transgender personen, hun partners, mensen kortom die ergens niet in iemands hokje passen. Transhaat, transfobie, cisseksisme… hoe het ook heet, het effect blijft even gruwelijk.

Niet alle transpersonen die nog hadden moeten leven, leven nog vandaag. Niet alle mensen kunnen veilig de straat op. Sommigen durven niet meer buiten komen. Sommigen alleen snel, angstig, argwanend. Sommigen proberen zo onopvallend mogelijk te zijn. En sommigen komen juist duidelijk uit voor wie ze zijn, en proberen zo anderen duidelijk te maken dat er meer is dan man en vrouw op deze wereld. Sommige van de mensen die vermoord zijn, waren transgenderactivisten die zich inzetten voor betere mensenrechten voor transpersonen.

Ik denk dat ik zelf voor het eerst hoorde over deze dag via een webcomic over een transmeisje, Venus Envy. Enkele jaren lang hebben verschillende tekenaressen een herdenkingsstrip gemaakt. Het was die van 2005 denk ik die ik voor het eerst las. En in de strip van 2007 vertelt de tekenares heel open over haar eigen ervaringen met geweld (trigger warning).

 

Take back the night – Heksennacht 2009 te Gent

Weet je wat onze moeders, onze dochters, onze zussen, onze grootmoeders, onze tantes en onze vriendinnen elke avond doen omdat ze zich onveilig voelen?
Ze lopen in het midden van de straat of onder de straatlantaarns.
Ze houden hun sleutel tussen twee vingers om zichzelf te kunnen verdedigen als het nodig is.
Ze wandelen niet alleen.
Ze houden afstand van vreemden en trachten steeds achter hen te wandelen.
Ze veranderen hun route als ze denken achtervolgd te worden.
Op feestjes zoeken ze naar vriendinnen om af te spreken wat ze
zullen doen als één van hen lastig gevallen wordt.
Ze gaan niet in de lift met een man die ze niet kennen.
Ze sms’en of bellen een vriend als ze thuis gekomen zijn, zo weet zij of hij dat ze veilig is.
Ze zorgen ervoor dat minstens iemand weet waar ze zijn en wat ze doen.
Ze lopen kilometers om zodat ze de donkere steegjes vermijden.
Ze zijn voortdurend op hun hoede. Voortdurend.

Vrouwen die ’s nachts argeloos alleen over straat kunnen lopen zijn zeldzaam. Alleen buiten komen als vrouw wanneer het al donker is, is volgens velen een dom idee. Zeker als vrouwen kortgerokt of ‘te bloot’ op straat gaan lopen, zouden ze erom vragen. Dit is belachelijk. Geen enkele dresscode staat gelijk aan de vraag om verkracht te worden. Bovendien komt de angst om alleen buiten te komen vaak niet overeen met de werkelijkheid. De kans op seksueel geweld is immers groter bij familieleden of bekenden. Binnenshuis dus. In ieder geval, buiten of binnen, het moet gedaan zijn met elke vorm van seksueel geweld. Alleen zo krijgen vrouwen hun vrijheid terug.

WHATEVER WE WEAR
WHEREVER WE GO
YES = YES
NO = NO

 

Feminisme-bashing zonder kanttekening in ‘kwaliteitskrant’

Feminisme is vandaag niet populair. Daarvan getuigen onder andere vele artikels die in kwaliteitskranten verschijnen, zoals het stuk over de rijke pooier in De Morgen (zie ook  een reactie op deze blog) en daarvoor al een artikel in De Standaard over Marike Stellinga, auteur van ‘De mythe van het glazen plafond’. Je vindt dit artikel (helaas) terug op de website van De Standaard.

Stellinga noemt zich vrolijk ‘antifeminist’ en het artikel staat bol van nonsens. Daarbij wordt nog geen halve kritische noot gemaakt. Een mens zou voor minder een lezersbrief schrijven, maar als marginaal en gemarginaliseerd verschijnsel wordt feministische kritiek op kortzichtige bullshit dan weer niet gepubliceerd. (Het is niet de eerste keer dat onze lezersbrieven niet worden gepubliceerd.)

Marike Stellinga is een schoolvoorbeeld van wat de Amerikaanse Ariel Levy een ‘female chauvinist pig’ noemt: een jonge, blanke, succesvolle vrouw die zich met woord en daad tegen het feminisme keert. Feminisme-bashing past perfect in de conservatieve tegenbeweging die al jaren aan de gang is.

Zichzelf als succesvolle vrouw ‘antifeministe’ noemen, getuigt van nul historisch inzicht. Als onze voormoeders hun levens niet hadden opgeofferd voor de feministische strijd, dan zat mevrouw Stellinga nu thuis in de plaats van journaliste en bestseller auteur te zijn, dan had ze nog steeds geen recht op eigen bezit, een eigen bankrekening, het stemhokje en ga maar door. Er is tegenwoordig heel weinig geweten over feminisme en de lange strijd voor gelijkwaardigheid van man en vrouw. We leven in de waan dat de situatie waarin we nu leven – inderdaad hebben vrouwen nooit zoveel geld, macht, legale erkenning en mogelijkheden gehad – automatisch geëvolueerd is uit onze nobele westerse inborst.

Van een blinde vlek gesproken. Gelijke rechten en jobs voor vrouwen zijn er niet vanzelf gekomen: er is écht om gevochten.

Vele rijke blanke carrièrevrouwen leven ook nog eens in de waan dat alle vrouwen hetzelfde zijn als zij, dezelfde kansen hebben als zij: dit is onzin. Sociale klassen met bijhorende perspectieven zijn een vaststaand sociologisch feit. De vrouwen die Stellinga ziet shoppen in het centrum van de stad, zijn niet dezelfde vrouwen die pakweg in de achterbuurten van een stad proberen rond te komen met een deeltijdse baan. Hoeveel van hen zitten op de terrasjes? Hoeveel allochtone vrouwen shoppen er lustig op los? Hoeveel van die vrouwen krijgt de kans om te studeren aan de universiteit zoals Stellinga heeft gedaan?